Omgevingspsychologie vertrekpunt voor ruimtelijk ontwerp

Omgevingspsychologie vertrekpunt voor ruimtelijk ontwerp

Bij alle aandacht voor de technische en beleidsmatige aspecten van duurzaam bouwen stelt ir. Gerarda Nierman, omgevingspsycholoog bij advies- en ingenieursbureau Royal HaskoningDHV, enkele gewetensvragen: Hoe ervaren mensen duurzame gebouwen? Leveren duurzame gebouwen naast de nodige energiebesparingen ook voor de dagelijkse gebruikers iets extra’s op? Hoe duurzaam is een duurzaam gebouw zonder een mensgericht ontwerp?

De richtlijn Form Follows Function is afkomstig uit de wereld van de industriële vormgeving en wordt in het beste geval ook als leidraad bij het functioneel ontwerpen van gebouwen gehanteerd. Het gebouw is immers nooit een doel op zich maar behoort dienstbaar te zijn aan de primaire processen van de eindgebruiker. Inmiddels heerst wel het besef dat ontwerpkeuzes een effect hebben op de gemoedstoestand en daarmee op het gedrag en de prestaties van gebouwgebruikers, maar de omvang van deze effecten wordt doorgaans nog steeds schromelijk onderschat.

Oorzaak

De oorzaak hiervan ligt in de wijze waarop organisaties naar hun eigen vastgoed kijken: zij beschouwen hun gebouwen helaas nog vaak als een ‘noodzakelijk kwaad’, een kostenpost die moet worden geminimaliseerd en die niets oplevert. En als men wel een mensgericht gebouw wil, beperkt men zich vaak tot de hoogste klasse van de generieke normen die zich beperken tot het primaire fysieke comfort van de gebruikers. Deze normen mogen dan garanderen dat gebouwen veilig en comfortabel zijn, maar wat zeggen richtlijnen over temperatuur, luchtvochtigheid en ventilatie nu werkelijk over de wijze waarop mensen de gebouwen ervaren?

Weinig, zo blijkt uit recente onderzoeksresultaten die aantonen dat mensen de kwaliteit van een binnenklimaat hoger beoordelen wanneer zij de vrijheid krijgen om zelf een raam open te zetten. Het is een illustratie van de bepalende kracht van een psychologische factor - het gevoel van zelfbeschikking. Werkelijk duurzame gebouwen behoren niet alleen behaaglijk en begrijpelijk, maar ook betekenisvol en beïnvloedbaar te zijn (Nierman, 2012). Het zijn deze vier aspecten die uiteindelijk jaar in jaar uit concrete waarde toevoegen aan de primaire processen, bijvoorbeeld in de vorm van productiviteitswinst.

Een ‘kleine’ productiviteitswinst van 0,35% staat gelijk aan de schoonmaakkosten over een termijn van een heel jaar. Door kansen vroegtijdig te herkennen kunnen we gebouwen ontwikkelen die ook op functioneel gebied en in de beleving van de eindgebruiker duurzame waarde toevoegen. Gelukkig krijgen steeds meer organisaties oog voor de toegevoegde waarde van mensgericht ontworpen gebouwen.

Prinses Máxima Centrum

Hoe betekenisvol de effecten van ontwerpkeuzen kunnen zijn demonstreert het ontwerp van het nieuwe Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie. Bij de keuze van de installatietechniek voor dit centrum hebben we de psychologische omgevingsfactoren als uitgangspunt genomen. In dit project is bewust van de gebruikelijke werkwijze afgeweken. Hier vormde de installatietechniek niet zoals maar al te vaak een sluitpost, want we weten dat gebruiksonvriendelijke installatietechniek tot veel ongenoegen kan leiden. Het centrum heeft de ambitie om meer dan 90 procent van alle kinderen met kanker te genezen. Daarbij is elk ruimtelijke aspect dat een bijdrage levert aan het waarmaken van deze ambitie van grote waarde.

Écht belangrijk

De zieke kinderen verblijven vaak maanden of zelfs jaren in het centrum, dus we hebben ons de vraag gesteld of we de installatietechniek zodanig konden ontwerpen dat deze een positieve bijdrage zou leveren aan de gemoedstoestand van de kinderen. Omgevingspsychologie vormde hier dus het vertrekpunt voor een mensgericht ruimtelijk ontwerp. Zo is goed naar de wensen van ouders en experts geluisterd om erachter te komen wat voor de kinderen en hun ouders echt belangrijk is. Hieruit kwam naar voren dat een van de cruciale doelen was dat kinderen en ouders zich in het ziekenhuis een beetje thuis kunnen gaan voelen. Daarom zul je hier geen hightech elementen, systeemplafonds of TL-plafondverlichting aantreffen zodat de kamers meer op gewone kinderkamers dan op ziekenhuiskamers lijken. De bediening van de verlichting, de zonwering en het klimaatsysteem zal door kinderen worden getest zodat we zeker weten dat kinderen deze eenvoudig kunnen bedienen.



Een ander belangrijk doel bleek het behouden van een normaal  slaapritme voor de kinderen. Net als thuis kan men in het Prinses Máxima Centrum slapen in een koele slaapkamer, want binnen een uur na bedtijd kan de kamertemperatuur naar 18 graden worden teruggebracht. Dat is prettig, vertrouwd en bevordert een goede nachtrust. Gek genoeg is dat nog niet heel gebruikelijk in ziekenhuizen. Ook wordt er alles aan gedaan om etensgeuren en de geluiden die geassocieerd worden met eten, zoals etenskarren over de gang, in de kamers te voorkomen, omdat de kinderen daar misselijk van worden. Het is daarmee een mensgericht ontwerp geworden dat het Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie ondersteunt bij het waarmaken van de mooie ambities.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

Nieuwe ziekenhuis Eramus MC officieel geopend

Nieuwe ziekenhuis Eramus MC officieel geopend

07-09-2018 om 15:30 uur

Het nieuwe academisch ziekenhuis Erasmus Medisch Centrum is gisteren in het bijzijn van Koning Willem-Alexander ...

Lees verder »

Verduurzaming is een leerproces voor WIJdezorg

Verduurzaming is een leerproces voor WIJdezorg

09-08-2018 om 12:00 uur
timer 7 min

Een traditioneel ‘verzorgingshuis’ heb je niet zómaar omgevormd tot een eigentijds en duurzaam ...

Lees verder »

Ouderenzorgorganisatie zet in op duurzaamheid

Ouderenzorgorganisatie zet in op duurzaamheid

30-07-2018 om 15:30 uur
timer 1 min

Foto: door de auteur, Ton de Kort 'Omdat goede zorg heel persoonlijk is’ is het motto van ouderenzorgorganisatie ...

Lees verder »

De healing environments van duurzaam zorgvastgoed

De healing environments van duurzaam zorgvastgoed

starstarstarstar_halfstar_border
In de gratis whitepaper ‘Word koploper in duurzaam zorgvastgoed’ lees je hoe groot de opgave ...
'Energierobot voorkomt massale energieverspilling'

'Energierobot voorkomt massale energieverspilling'

06-06-2018 om 15:30 uur
timer 1 min

De helft van duurzaam opgewekte energie wordt door gebouwen verspild. Door onjuist afgestelde installaties worden ...

Lees verder »

Alkmaarse Zorgcirkel sluit aan op warmtenet

Alkmaarse Zorgcirkel sluit aan op warmtenet

13-03-2018 om 13:00 uur

Zorgcirkel Westerhout in Alkmaar wordt aangesloten op een duurzaam warmtenet. Op 7 maart vond de officiële ...

Lees verder »

Eindhovense Zorginstellingen gaan duurzamer werken

Eindhovense Zorginstellingen gaan duurzamer ...

06-03-2018 om 15:30 uur

Vijf Eindhovense zorginstellingen spreken af om hun milieuprestaties te verbeteren in een Green Deal. De deal duurt ...

Lees verder »

Verduurzaming en oplevering van Erasmus Medisch Centrum in beeld

Verduurzaming en oplevering van Erasmus Medisch ...

10-01-2018 om 15:30 uur

ULC Groep publiceerde een video omtrent de verduurzaming van het Erasmus Medisch Centrum te Rotterdam. In 2009 ...

Lees verder »

Milieukeurmerk voor 3 Utrechtse zorglocaties

Milieukeurmerk voor 3 Utrechtse zorglocaties

01-12-2017 om 08:00 uur

Van der Hoeven Kliniek heeft voor 3 locaties in Utrecht de Bronzen Milieuthermometer Zorg behaald.  Deze locaties ...

Lees verder »

Nieuw hoofdgebouw voor Nijmeegs ziekenhuis

Nieuw hoofdgebouw voor Nijmeegs ziekenhuis

06-11-2017 om 08:00 uur

Het ziekenhuis Radboudumc start met de aanbesteding van haar nieuwe hoofdgebouw met entree. Hierbij heeft ze de ...

Lees verder »

Meander Medisch Centrum is voorbereid op toekomst

Meander Medisch Centrum is voorbereid op toekomst

05-10-2017 om 13:00 uur

“DSW verlaagt de zorgpremie en het eigen risico gaat niet omhoog. Dat vind ik een goed signaal. Aan de andere ...

Lees verder »

Delen Rijkswaterstaat-pand komen in nieuwe ggz-instelling

Delen Rijkswaterstaat-pand komen in nieuwe ggz-instelling

18-09-2017 om 15:30 uur

Het districtskantoor van Rijkswaterstaat in Terneuzen wordt ontmanteld vanwege de aanleg van een grotere zeesluis. ...

Lees verder »

Reacties

Wat goed dat er via 'de technische weg' nu aandacht komt voor de ervaringsaspecten van ruimte. Helemaal nieuw is dat natuurlijk niet, maar we zien gelukkig een toenemende interesse van ontwikkelaars om de menselijke maat te hanteren, hand in hand met opdrachtgevers, architecten en gebruikers. Niet expliciet genoemd in dit artikel (wellicht wel in de studie) is de stress die mensen kunnen ervaren van hun (werk-)omgeving en die door herhaalde en verérgerde waarneming (perceptie) zo diep kan gaan dat het opgenomen wordt als gedragspatroon van afzetten en onbehagen (cognitieve reactie). Het gevolg is vaak gespannenheid, minder creativiteit en zelfs ziekmelding - wat per jaar verschrikkelijk veel geld kost. Het 'nieuwe werken', waarbij mensen niet meer als het ware gedwongen worden om acht uur op een stoel naar een beeldscherm te staren, kan niet snel genoeg de norm worden. De jongere generaties willen werken wanneer ze zich creatief voelen en zien ook geen strakke scheiding meer tussen werk en vrije tijd en werk- en andere ruimtes als ze gestimuleerd en losgelaten worden. Inloop- en brainstormplekken, waar ontmoetingen centraal staan ipv geplande en reguliere vergaderingen, en waar de omgeving is afgestemd op inhoud en creativiteit, moeten zo snel mogelijk gemeengoed worden. Ook in de zorgsector, zoals beschreven, is nog heel veel winst te boeken bij een menselijke belevingstoets. Leuk onderzoek, goed dat dit belicht wordt!

Interessant is ook om de invloed van (zicht op) natuur mee te nemen. Agnes van den Berg heeft daar veel onderzoek naar gedaan. Hoe willen mensen leven en werken? Op een natuurlijke manier? En wat is dan "natuurlijk"? Dat zijn de vragen waar we over na kunnen denken.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up