Risicomanagement als papieren tijger

timer5 min
Risicomanagement als papieren tijger

Volgens Martin van Staveren is het hedendaagse risicomanagement verworden tot een exercitie voor de bühne.

Martin van Staveren, expert op het gebied van risicomanagement, kondigt het einde aan van de klassieke risicomanager, en hij niet alleen. Ondanks alle inzet op dit terrein pakken vermijdbare faalkosten in projecten consequent stukken hoger uit dan winstmarges. Van Staveren bepleit daarom de ontmanteling van het afgescheiden risicomanagement in organisaties en komt ook met een oplossing voor het probleem.

De omgang met onzekerheden - Van Staveren gebruikt liever de drie-eenheid ‘onzekerheden, risico’s én kansen’ - gaat volgens hem vaak al mis bij het niet goed opstellen van het doel. Als daarna de risico’s worden benoemd, missen die een correlatie met het doel en worden zo niet relevant. Bovendien komen die risico’s wel op papier, maar de benoemde beheersmaatregelen worden meestal niet uitgevoerd.

Schrikken

In 2018 schreef Van Staveren op Managementboek.nl al over Het einde van de risicomanager. Dat was even schrikken bij sommigen, maar hij kreeg ook bijval. Sterker, uit de reacties kwam een heel fascinerend detail naar voren, aldus Van Staveren.

“In allerlei organisaties lopen risicomanagers rond die wel zo heten, maar dat eigenlijk niet willen zijn. Wat ze wel op hun kaartje moeten zetten, weten ze niet. Nog ernstiger zijn de gevolgen hiervan. De werkomgeving denkt dat zij ‘van de risico’s zijn’ en verwacht dat deze specialisten hun functie als klassieke risicomanagers vervullen. De overige afdelingen zijn dan onteigend van de risico’s. Als zelfs veel risicomanagers doorhebben dat het zo niet meer gaat, hoe werkt het dan wel?”

Martin van Staveren“Verder hoor ik overal om me heen: ‘Risicomanagement is zo saai, wat heb ik eraan?’ Daarom moet er dus echt iets gebeuren. Volgens mij moeten we voortaan risicogestuurd gaan werken. Iedereen die in werkprocessen of besluitvorming op resultaten wordt beoordeeld, moet zelf leren om doelgericht om te gaan met de bijbehorende risico’s.”

 “Je moet dan eerst heel goed weten wat je wilt realiseren, want als er geen beoogd resultaat is, moet je je echt zorgen gaan maken. Omgaan met onzekerheden moet je verder slim doen. Dus expliciet, gestructureerd en realistisch. Als je zo werkt, ben je een risicoleider.”

“Je hoeft de onzekerheden niet per se allemaal weg te nemen. Sommige kunnen ook een positief effect sorteren, maar helaas wordt dat vaak niet meenomen. Let erop dat je de risico’s die je neemt, ook echt kunt dragen. Risicomanagers kunnen bij dit alles enorm goed helpen, mits ze bereid zijn hun nieuwe voorbeeldrol van risicoleider te gaan vervullen.”

Informele leider

De omgang met risico’s, van oudsher geborgd in systematisch georganiseerde processen, hoort dus vooral bij de mensen zelf te liggen. Volgens Van Staveren moeten ze daarom voortaan ‘risicoleiderschap’ tonen. Sterk hiërarchisch georganiseerde organisaties zijn daarvoor wat minder goed geëquipeerd.

Van Staveren: “In het klassieke leiderschapsmodel stuit je op een sterke man en zijn volgers. Moderner gestructureerde organisaties bieden meer mogelijkheden voor initiatief, keuzes maken en lef. Dat is overigens nadrukkelijk niet alleen voorbehouden aan de formele leiders. Sterker, juist informele leiders kunnen ook leiderschap tonen. Wat mij betreft kan iedereen risicoleiderschap tonen. Timmer dan niet alles dicht met protocollen en leg meer verantwoordelijkheden neer bij de professionals. Het is de kunst om die mensen in je organisatie te mobiliseren, die intrinsiek gemotiveerd zijn voor het omgaan met risico’s en dit zonder prikkels van buitenaf zelf oppakken. Dan heb je kans op een sneeuwbaleffect.”

“Mocht de geleidelijke weg tot niets leiden, probeer dan met interventies van buitenaf het verandertraject als innovatie neer te zetten. Het is zaak een balans te vinden tussen een aanpak die past bij de structuur en bij de cultuur van een organisatie, en ook past bij de motivatie en competenties van de mensen.”
Niet iedereen wordt zomaar een risicoleider. “Het is natuurlijk niet niks. Het woord risico bezit de lading van gevaar. Ook is er vaak angst om erop te worden afgerekend. Deze emotionele component maakt dat de ontwikkeling van risicoleiderschap aandacht vraagt.”

Weerbaarheid

Met deze psychologische factor stapt Van Staveren over op een breder perspectief. “De maatschappij waarin wij leven heeft ons veel welvaart en welzijn gebracht. Bijna alles is goed georganiseerd en er gaan maar weinig dingen mis. Daardoor is onze weerbaarheid beperkt op het moment dat er wel iets misgaat.”

“Volgens het klassieke risicomanagement zouden we dan de risico’s met steeds meer protocollen en regels moeten uitsluiten. Onze wereld wordt echter almaar complexer, waardoor we steeds achter de feiten aanlopen. Als we toch proberen alles dicht te timmeren, ontstaat er een dure illusie van controle. Dat we alle risico’s kunnen vermijden, en dat kan dus niet en moeten we ook niet proberen. Dit laat onverlet dat we bijvoorbeeld bekende en vermijdbare veiligheidsrisico’s wel degelijk tot een minimum moeten beperken. Iedereen weer veilig naar huis, aan het eind van de werkdag!”

Principes

Van Staveren ziet ten slotte nog een trend: “Ga minder op regels sturen en meer op principes. Dit is een heel interessante ontwikkeling, die je ook tegenkomt in de recente ISO normen en richtlijnen voor bijvoorbeeld kwaliteit. ISO 31000 voor risicomanagement schrijft niet meer voor hoe je dat precies moet uitvoeren. Op basis van een aantal principes, zoals waardecreatie en bescherming, kan elke organisatie het omgaan met risico’s nu op de eigen manier invullen.”

“Principes zijn een heel mooie manier om veel flexibeler en efficiënter te werken. Het is ook een term die ik steeds vaker in de bouw hoor. Laat niet alle contracten los, maar vraag je wel goed af of je alles moet dichtregelen.”

Is er tot slot in de huidige hoogconjunctuur wel genoeg tijd om aan de benodigde cultuurveranderingen te werken? “Tsja, overal wordt keihard gewerkt en is er tijdgebrek. Het is de kunst om uit die tredmolen te stappen. Als je haast hebt, moet je gaan zitten. En als je daarna nog steeds haast hebt, moet je gaan liggen.”

Tekst: Ysbrand Visser

Risico-expert dr. ir. Martin van Staveren MBA adviseert vanuit risicobureau VSRM bedrijven en publieke organisaties binnen én buiten de bouw en infra. Hij is verder kerndocent aan de Executive Masteropleiding Risicomanagement, Universiteit Twente, en auteur van de boeken Risicogestuurd Werken en Risicoleiderschap.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

3 ontwikkelingen die het werk van de installatieprofessional beïnvloeden

3 ontwikkelingen die het werk van de installatieprofessional beïnvloeden

Gisteren om 15:30 uur

Installateurs moeten investeren in het op peil houden en uitbreiden van hun kennisiniveau. Klanten verlangen namelijk ...

Lees verder »

Afkoelen Elfstedenroute als kans voor verduurzaming

Afkoelen Elfstedenroute als kans voor verduurzaming

Gisteren om 08:45 uur
timer 5 min

Met de provincie Friesland als middelpunt van het tiende Duurzaam Gebouwd Congres kwam er een verrassend plan op ...

Lees verder »

Winnaars van Duurzaam Bouwen Awards stralen op Duurzaam Gebouwd Congres 2019

Winnaars van Duurzaam Bouwen Awards stralen ...

14 feb om 16:00 uur
timer 5 min

De winnaars van de Duurzaam Bouwen Awards stonden in de schijnwerpers tijdens het Duurzaam Gebouwd Congres in Leeuwarden. ...

Lees verder »

Nieuwe norm voor ventilatie van gebouwen

Nieuwe norm voor ventilatie van gebouwen

14 feb om 10:00 uur
timer 1 min

De NEN 1087 is de nieuwe norm voor de ventilatie van gebouwen. Deze norm is herzien en vormt de bepalingsmethode ...

Lees verder »

Nominaties Duurzaam Bouwen Awards: categorie Meest Duurzame Gemeente

Nominaties Duurzaam Bouwen Awards: categorie ...

13 feb om 13:00 uur

De nominaties in de categorie Meest Duurzame Gemeente van de Duurzaam Bouwen Awards 2019 zijn bekend. Ook zo benieuwd ...

Lees verder »

Nominaties Duurzaam Bouwen Awards: categorie Meest Duurzame Corporatie

Nominaties Duurzaam Bouwen Awards: categorie ...

13 feb om 11:00 uur
timer 1 min

De nominaties in de categorie Meest Duurzame Corporatie van de Duurzaam Bouwen Awards 2019 zijn bekend. Ook zo ...

Lees verder »

Nominaties Duurzaam Bouwen Awards: categorie Meest Duurzame Project

Nominaties Duurzaam Bouwen Awards: categorie ...

13 feb om 08:00 uur
timer 1 min

De nominaties in de categorie Meest Duurzame Project van de Duurzaam Bouwen Awards 2019 zijn bekend. Ook zo benieuwd ...

Lees verder »

Duurzaam Gebouwd Congres op 14 februari 2019 is uitverkocht

Duurzaam Gebouwd Congres op 14 februari 2019 ...

12 feb om 15:30 uur
timer 1 min

Het Duurzaam Gebouwd Congres 2019 is uitverkocht. Meer dan 700 koplopers uit de bouw- en vastgoedsector hebben ...

Lees verder »

“Voor een betere ketensamenwerking moet je terug naar je missie”

“Voor een betere ketensamenwerking moet ...

12 feb om 10:00 uur
timer 5 min

Ketensamenwerking komt in de bouw nauwelijks van de grond, aldus Jack van der Veen. “Is de crisis voorbij? ...

Lees verder »

Duurzaamheid gaat niet over een nacht ijs

Duurzaamheid gaat niet over een nacht ijs

11 feb om 11:00 uur
timer 5 min

Moeilijk hoeft circulair aanbesteden niet te zijn, aldus Lukas Pepping (Antea Group Nederland). Als je in de aanbesteding ...

Lees verder »

Meer grote namen op het Duurzaam Gebouwd Congres

Meer grote namen op het Duurzaam Gebouwd Congres

8 feb om 08:00 uur
timer 1 min

De programmering voor het Duurzaam Gebouwd is bekend. Ook deze editie hebben we weer topexperts die je inspireren ...

Lees verder »

RVV Verduurzaming geopend

RVV Verduurzaming geopend

7 feb om 11:00 uur
timer 1 min

De Regeling Vermindering Verhuurdersheffing (RVV Verduurzaming) opent op 1 februari 2019. Verhuurders kunnen met ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up