Fraeyelemaborg in Slochteren straks weer klaar voor de toekomst

Fraeyelemaborg in Slochteren straks weer klaar voor de toekomst

Op een landgoed van ruim 23 hectare staat het pareltje Fraeylemaborg, vanaf de middeleeuwen bewoond en in de 20e eeuw ingericht als museum. Aardbevingen en vocht deden het museum geen goed. Gelukkig wordt het pand duurzaam gerestaureerd, vakkundig uitgevoerd door een sterrenteam.

Tekst: Marvin van Kempen, Beeld: Dickelbers / Wikimedia

In het Groningse Slochteren is ‘de Borg’ een begrip: al sinds de jaren 70 al is het prachtige pand een museum, en ook een romantische locatie voor concerten en trouwpartijen. Het imposante gebouw lijkt op het water te drijven en staat verbonden met een park in Engelse landschapsstijl. Hoewel het erfgoed in relatief goede staat verkeert, is er door aardbevingen en vochtproblemen wel groot onderhoud nodig.

Die oproep werd gehoord en beantwoord door een netwerk van experts, die elkaar 25 jaar geleden ontmoetten en vanaf dat moment actief kennisdelen over verduurzaming van monumentale panden. Bijzonder is de samenstelling van het team, uit verschillende hoeken van de markt: restauratieaannemer, adviseur en leverancier, architect en restauratiestukadoor. “Dit type gebouw eist een specialistische aanpak”, vertelt technisch adviseur Jan Zuidema van Remmers. Zuidema is bouwkundige en product specialist op het gebied van onder anderen vochtwering en conservering en hij weet uit ervaring dat restauratie van dergelijke oude panden kennis, ervaring en passie eist. “Het respectvol conserveren van cultuurhistorisch erfgoed is echt een vak. Het vraagt een unieke aanpak én een specifiek productprogramma.”

Het gebouw lezen

Een cultuurhistorisch erfgoed op de juiste manier verduurzamen, dat brengt diverse uitdagingen met zich mee. Dat weet ook Ernest Jager van Bouwbedrijf Jurriëns Noord, een dochteronderneming van Friso Bouwgroep. “Allereerst onderzoeken we de staat van het gebouw. We noemen dat ook wel ‘het gebouw lezen’. De architect, Holstein Restauratie, beoordeelde het gebouw op afstand. Gezamenlijk hebben we bekeken welke maatregelen nodig zijn.” Vocht en zout zijn bij monumenten de grote boosdoeners en menig erfgoed krijgt in zijn levenscyclus te maken met optrekkend vocht en lekkages. “Gemiddeld is onderhoud eens in de vijftien jaar aan de orde”, vult Zuidema aan. “Zo ook bij deze borg. Vier jaar geleden werd de eerste mijnbouwschade hersteld en nu is er een moment gekomen dat we intensievere maatregelen kunnen uitvoeren.”

De bouwfysische staat van het gebouw is niet eenvoudig te veranderen, waardoor de nadruk ligt op behouden en beschermen voor onder andere natuurelementen. “We richten ons op oplossingen die vocht- en zoutresistent zijn, om de levensduur van de borg sterk te verlengen”, geeft Zuidema aan. Jurriëns Noord verwijderde de oude pleisterlagen tot op de ondergrond. “De bouwsporen van vroeger vertellen een verhaal over het gebouw”, aldus Jager. “De gevels waren gevoegd en van origine had de borg geen stucwerk aan de buitenzijde. Toen we aan de slag gingen, kregen we een mooie geschiedenisles, gegeven door het gebouw zelf. Door middel van een micronevelstraaltechniek zorgen we voor een goede verankering van de saneermortels en het gevelverfsysteem van Remmers.”

Fraeyelemaborg in Slochteren straks weer klaar voor de toekomst

Beeld: Erik Jan Vens

Restauratiebehoefte inzichtelijk maken

Holstein Restauratie Architectuur, gespecialiseerd in herbestemming, onderhoud en het verduurzamen van (rijks)monumenten, onderzocht in het voortraject welke uitdagingen het projectteam had. “We beoordeelden het schadebeeld en maakten de restauratiebehoefte inzichtelijk”, geeft Danïel van Huizen van Holstein Restauratie Architectuur aan. “Fraeylemaborg heeft niet alleen te maken gehad met vochtproblematiek, maar ook met mijnbouwschade. We onderzochten de mogelijkheden voor verduurzaming en die waren er. Op het vlak van installatietechniek zorgen we dat de energievraag zo laag mogelijk is en we vervingen de gaskachel door een warmtepomp. Daarnaast lag er de kans om isolatiewerkzaamheden gelijktijdig met de restauratie uit te voeren. Haal je dakpannen van een monument en renoveer je het dak, dan is het slim om isolatie te overwegen.”

Aan de buitenzijde zorgen de toegepaste oplossingen [zie kader, red.] voor het weren van vocht. Op het moment dat vocht tóch de kop op steekt, dan zorgen de mortels ervoor dat de schade beperkt blijft. “Om het pand blijvend toekomstbestendig te maken hebben we naast deze wapening tegen vocht diverse duurzame maatregelen doorgevoerd”, vertelt Jager. “Zo wordt isolatie toegepast om ervoor te zorgen dat de warmtevraag in het gebouw daalt. De buitenschil wordt voor een deel geïsoleerd en we zorgen voor dakisolatie. Dat doen we natuurlijk wel op een manier dat het esthetisch niet of nauwelijks opvalt. Verder passen we isolerende beglazing toe, afgestemd op het monument. We kozen voor een dunner glas dat goed past in de uitstraling van het monument.” Ook het pannendak wordt aangepakt, gelijktijdig met de isolatiewerkzaamheden. “Eerst wordt dit er volledig afgehaald en komen er vervangingen voor in de plaats. Daarnaast passen we nieuw zink toe in de goten en het metsel- en voegwerk wordt hersteld.”

Kracht in vakmanschap Onderdeel van het team is ook Daniël Oudman van Oudman stukadoor & restauratie specialist, verantwoordelijk voor het herstellen van het stucwerk van de gevels. “We zijn in 2019 begonnen met de onderzijde van het gebouw. Daar brachten we systemen van Remmers [zie kader, red.] aan om het gebouw te beschermen tegen water. Recentelijk startten we met het dichten van de scheuren en voorzagen we de oppervlaktes van een compleet nieuw pleistersysteem.” Oudman beoordeelt de borg als een ‘pareltje’, midden in het hart van de provincie Groningen. “Omringd door bossen is het een bijzonder mooi project om aan te mogen werken. Met de oplossingen van Remmers zorgen we aan de buitenzijde voor vochtwerende eigenschappen. Als vocht inzet, dan weten de mortels ermee om te gaan, met een schadebeperkende werking. Onze kracht schuilt in het vakmanschap en de disciplines die we samen in huis hebben, van metselaars tot timmerlieden.”

De werkzaamheden zouden plaatsvinden terwijl Fraeylemaborg openbleef voor bezoekers. Een voordeel voor zowel de uitbaters van het museum als de bezoekers die de rijke historie komen ophalen. Toch zorgt de coronacrisis vanaf maart 2020 voor een andere route. “Aanvankelijk was het plan om ervoor te zorgen dat er geen inkomstenderving zou optreden en het museum open zou blijven voor het bezoekende publiek”, zegt Jager. “Dat is in de huidige situatie weggevallen omdat er geen bezoeken meer mogen plaatsvinden. We zouden de ruimtes afzetten met lint, zodat men ons aan het werk kon zien en we de veiligheid borgden.”

Gekantelde uitdaging

Het doorzetten van primaire processen in het museum en het gelijktijdig doorvoeren van de werkzaamheden zou voor een uitdaging zorgen. Daar stak Covid-19 een stokje voor en liet de uitdaging kantelen. “Opeens krijgen we te maken met een nieuwe werkelijkheid”, geeft Jager aan. “De vakmensen van ons team houden anderhalve meter afstand en passen zich aan om het werk door te laten gaan. Dat is een compliment waard. Dat we op deze manier als bouw- en vastgoedsector er de schouders onder durven zetten. Wel met de kop erbij en met de juiste voorzorgsmaatregelen, maar de werkzaamheden gaan door.”

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c244
Duurzaamheid, waar moet je beginnen?

Duurzaamheid, waar moet je beginnen?

3 mrt om 16:11 uur
timer 4 min

Het woord duurzaamheid is inmiddels een containerbegrip geworden. Allerlei verschillende milieufacetten zoals ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Samenwerking Janssen de Jong Groep en New Horizon voor circulaire transitie

Samenwerking Janssen de Jong Groep en New Horizon ...

25 feb om 12:01 uur

Janssen de Jong Groep en New Horizon Urban Mining slaan vanaf heden de handen ineen. Met de strategische samenwerking ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c244
Maak circulaire speelruimte onderdeel van beleid en ontwerp

Maak circulaire speelruimte onderdeel van beleid ...

25 feb om 10:01 uur
timer 6 min

Om de circulaire economie sneller ingebed te krijgen, kun je niet vroeg genoeg beginnen. Als we aan kinderen denken, ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c244
BZW Holland is nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd

BZW Holland is nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd

18 feb om 16:00 uur
timer 3 min

BZW Holland is vers aangesloten bij het netwerk van Duurzaam Gebouwd als partner. In dit artikel spreken we Jan ...

Lees verder »

c21 c140 c185 c225 c244
‘Van waardeloos vastgoed naar waardevast flexgoed’

‘Van waardeloos vastgoed naar waardevast ...

11 feb om 10:01 uur
timer 8 min

In de Week van de Circulaire Economie trok het webinar Circulair Bouwen ruim 150 bezoekers, die afkwamen op een ...

Lees verder »

c21 c54 c244
MPG: buigen of barsten?

MPG: buigen of barsten?

10 feb om 16:00 uur
timer 6 min

Hans Korbee: Juni 2016 bracht de SER het rapport uit ‘Werken aan een circulaire economie: geen tijd te verliezen’. ...

Lees verder »

c21 c225 c244
8 Brabantse corporaties zetten learning community op

8 Brabantse corporaties zetten learning community ...

5 feb om 10:00 uur
timer 4 min

Vraag je eens af: hoeveel woningcorporaties ken jij die experimenteren met de toepassing van hout? Waarschijnlijk ...

Lees verder »

c21 c225 c244
'Jonge mensen geven mij veel vertrouwen in de toekomst' 

'Jonge mensen geven mij veel vertrouwen in de ...

5 feb om 08:00 uur

Prof. ir. Elphi Nelissen maakte dit jaar de overstap van de TU/Eindhoven naar Fontys Hogescholen. Daar kan zij ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Circulair bouwen in de praktijk: MaMa One

Circulair bouwen in de praktijk: MaMa One

4 feb om 08:00 uur

In 2050 moet de gebouwde omgeving circulair zijn: een ambitieuze opgave. Wat betekent circulair bouwen en hoe ...

Lees verder »

c21 c54 c185 c244
Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

3 feb om 15:45 uur
timer 6 min

Marten Valk: We zitten in een bijzondere tijd, er gebeurt veel. Door covid-19 is er acute aandacht voor het thema gezondheid. ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Nieuw kantoor Liander is gericht op de toekomst

Nieuw kantoor Liander is gericht op de toekomst

3 feb om 08:00 uur
timer 4 min

Netwerkbedrijf Alliander heeft De Zwarte Hond uitgenodigd een ontwerp te maken voor het nieuwe onderkomen van ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225 c244
Catalogus vol circulaire inspiratie en kennis

Catalogus vol circulaire inspiratie en kennis

1 feb om 17:00 uur
timer 1 min

Van biobased bruggen van Accoya hout tot nieuwe, duurzame en circulaire steenmengsels, je vindt het allemaal in ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up