Duurzame troonrede roept op tot integrale systeemverandering

Duurzame troonrede roept op tot integrale systeemverandering

We moeten de crisis gebruiken om duurzamer, socialer en economisch veerkrachtiger te worden. Dat gaat verder dan verduurzaming of circulariteit, zo werd duidelijk uit de oproep van hoogleraar Jan Jonker, die dit jaar op 1 september de Duurzame troonrede hield tijdens de 22e editie van Duurzame Dinsdag.

Welke economische koers gaat ons land varen? Als het ligt aan Jonker, gooien we het marktdenken overboord en richten we ons op de waardering van het menszijn en op de restoratie van onze aarde, zelfs als dat een negatieve economische impact als gevolg heeft.

Algehele systeemverandering

Volgens Jonker gaan we met onze huidige economie ‘de natuur met een kettingzaag te lijf, met alle gevolgen van dien’. Hij pleit daarom voor een stevige afschrijving van ons economische systeem. Dat is een veel hardere transitie dan we tot nu toe voor ogen hadden, een die niet alleen duurzaamheid of een circulair businessmodel centraal zet, maar ook een versterkte sociale inclusie nastreeft.

De lineaire economie die we hebben gemaakt bracht ons veel welvaart, maar heeft ons ook veel gekost. Daarmee doelt Jonker op ecologische vervuiling, op financiële en sociale ongelijkheid en op de uitputting van onze aarde. “Ons socio-economische systeem heeft een kortere houdbaarheid dan we dachten”, aldus Jonker. “Ook onze onderlinge afhankelijkheid is scherp zichtbaar geworden. We zijn ons bewust geworden van de kwetsbaarheid van onze maatschappij.”

Gevaarlijk achterhaald

Toch gaan we vooralsnog niet anders organiseren en juist dát is nu belangrijk, zegt Jonker in de troonrede. Dat doen we niet door ‘simpelweg de welvaart anders te verdelen’ of door ‘cruciale beroepen meer waardering te geven’, maar door iets ‘veel fundamenteler’. “De pandemie is misschien wel een blessing in disguise. Laten we dit momentum niet onbenut laten.” Dat doen we volgens Jonker door nieuwe betekenis te geven aan waarde en de waardering van waarde.

Jonker noemt ons marktdenken in sociaal en ecologisch opzicht ‘gevaarlijk achterhaald’. “We moeten de obsessie loslaten en ons systeem zo inrichten dat het onze gemeenschap, het klimaat en de natuurbronnen beschermt, ook al betekent dat minder, geen of zelfs negatieve economische groei. Het is ronduit naïef om te denken dat we alleen op technologie kunnen vertrouwen om de problemen waar we nu voor staan op te lossen.”

De oplossing is te vinden in een ander socio-economische waarde, waarin community centraal staat. Ook moeten we een transitie maken naar een economie waarin ‘circulariteit, restoratie van biodiversiteit en sociale inclusiviteit leidende beginselen zijn’. Jonker voorziet enkele transitiemechanismen om die transitie in de komende tien jaar vorm te geven.

Transitiemechanismen

Die mechanismen gaan ongetwijfeld voor ophef zorgen, maar volgens Jonker zijn ze absoluut noodzakelijk om ‘te investeren in transitie met oog op duurzaamheid’. Zo stelt de hoogleraar voor om het belasten van arbeid te verschuiven naar het belasten van het gebruik van grondstoffen en uitstoot, alsook een herziening van het fiscale systeem met oog op waardebehoud, in plaats van op basis van afschrijving.

Op sociaal vlak adviseert Jonker om vanuit de overheid meer ruimte te geven aan burgercollectieven op gebied van voedsel, energie en mobiliteit met ‘een passende juridische inbedding en een structurele stabiele en fiscale stimulans’. Ook moeten producenten ‘stapsgewijs verantwoordelijk worden voor de circulaire levenscyclus van hun product’. Om bovendien generationele solidariteit te stimuleren, moet vermogen belast gaan worden in combinatie met een basisinkomen voor iedereen. “In Nederland is economische ongelijkheid een onderbelicht thema”, aldus Jonker.

En, klap op de vuurpijl: “Investeer in het uitfaseren van bedrijven die niet bijdragen aan maatschappelijke en economische waarde door deze te beprijzen en te belasten”.

Winnaars en verliezers

Als we de moed hebben om deze mechanismen op te pakken, gaat volgens Jonker een maatschappij ontstaan met ‘meer veerkracht, gezondheid, schone lucht en gelijkheid’. Daarvoor moeten we wel kunnen rekenen op stabiele en consequente leiderschap vanuit de overheid, ‘ongeachte de politieke kleur’. Sterker nog: “Elke politieke partij die in de komende verkiezingen niet programmatisch inzet op de noodzakelijke domeinen voor transitie, zoals duurzaamheid, biodiversiteit, circulariteit en sociale inclusie, zou geen stemmen moeten krijgen”, aldus Jonker.

Een stabiel en nationaal tienjarenplan, zoals we ook voor onze dijken hebben, zou volgens Jonker een sterk vertrekpunt kunnen zijn. Hij geeft toe dat dit moeilijk gaat zijn. “Transitie zijn complex, ongemakkelijk, pijnlijk en ze kennen zowel winnaars als verliezers”, aldus Jonker. Maar dat is het waard, zo sluit de hoogleraar af, want: “Wij mensen zijn passanten op deze aarde, die we met grote zorg moeten koesteren, beheren en restoreren, zodanig dat de generaties na ons kunnen leven en liefhebben.”

Tekst: Reinoud Schaatsbergen

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243 c265
Woonwijk uit de jaren 70 kiest voor waterstof

Woonwijk uit de jaren 70 kiest voor waterstof

Gisteren om 16:01 uur
timer 3 min

Na proeven in bijvoorbeeld Hoogeveen, Lochem en op Goeree-Overflakkee is gisteren een pilot aangekondigd in de ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243
Nieuwe City Deal verbindt energietransitie aan leefbaarheid

Nieuwe City Deal verbindt energietransitie aan ...

Gisteren om 15:01 uur

Het vinden van slimme koppelingen tussen de energietransitie en het verbeteren van de leefbaarheid en de kansen ...

Lees verder »

c21 c225
Slim & Gezond in de schijnwerpers tijdens Building Holland Digital

Slim & Gezond in de schijnwerpers tijdens ...

Gisteren om 07:00 uur
timer 1 min

Het thema van Building Holland Digital op donderdag 1 april is Slim & Gezond. Zorgt het inzetten van ...

Lees verder »

c21 c225
Verbindingsfestival #3 Gezonde Stad

Verbindingsfestival #3 Gezonde Stad

4 mrt om 14:00 uur

Op 22 april organiseert Acquire in samenwerking met vele kennispartners, partners en experts het derde online ...

Lees verder »

c21 c225
'Betere leerprestaties en hogere kwaliteit schoolgebouw binnen handbereik'

'Betere leerprestaties en hogere kwaliteit schoolgebouw ...

4 mrt om 10:30 uur
timer 1 min

Dringender dan ooit zijn de opgaven voor schoolbesturen om toekomstbestendig te zijn en de leeromgeving gezond ...

Lees verder »

c21 c225 c245
Webinar ‘Een gezonde geest in een gezond kantoor’ met prof. Erik Scherder

Webinar ‘Een gezonde geest in een gezond ...

3 mrt om 10:01 uur
timer 2 min

Ben jij verantwoordelijk voor een bedrijf, kantooromgeving of Human Resources? En wil je weten hoe jouw gebouw ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Veel meer dan alleen een batterij

Veel meer dan alleen een batterij

1 mrt om 11:00 uur
timer 5 min

Door het Klimaatakkoord zijn woningcorporaties er meer op gericht om hun woningvoorraad te verduurzamen. Vanwege ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Advertorial: Blauwdruk cliëntenkamer voor de GGZ

Advertorial: Blauwdruk cliëntenkamer voor ...

1 mrt om 08:00 uur
timer 3 min

Faay Vianen heeft ideale scheidingswanden weten te ontwikkelen voor cliëntenkamers in de GGZ door deze molestbestendig, ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Samenwerking Janssen de Jong Groep en New Horizon voor circulaire transitie

Samenwerking Janssen de Jong Groep en New Horizon ...

25 feb om 12:01 uur

Janssen de Jong Groep en New Horizon Urban Mining slaan vanaf heden de handen ineen. Met de strategische samenwerking ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c244
Maak circulaire speelruimte onderdeel van beleid en ontwerp

Maak circulaire speelruimte onderdeel van beleid ...

25 feb om 10:01 uur
timer 6 min

Om de circulaire economie sneller ingebed te krijgen, kun je niet vroeg genoeg beginnen. Als we aan kinderen denken, ...

Lees verder »

c21 c225 c267
Aangeboden: businessmodel met meer inzicht in waardecyclus

Aangeboden: businessmodel met meer inzicht in ...

24 feb om 10:01 uur
timer 2 min

Wil jij ook impact maken op de 3 P’s en meer inzicht krijgen in je waardecyclus? Meld je dan bij de ...

Lees verder »

c21 c225 c245
Verbindingsfestival: bemachtig een VIP ticket!

Verbindingsfestival: bemachtig een VIP ticket!

24 feb om 07:00 uur

Als VIP bij het Verbindingsfestival heb je recht op voordelen die je deelname nog leuker, beter, interessanter ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up