Veel routes naar aardgasvrije wijken

timer6 min
Veel routes naar aardgasvrije wijken

Hoe vaart de energietransitie in de aardgasvrije wijken? Die vraag kwam een hele middag aan bod tijdens het tweede Verbindingsfestival van Acquire Publishing. Met veel praktische oplossingen om #vangaslos te gaan en met de bewoner op één.

Met Selina Roskam (RVO) als vakkundige, centrale presentator kwam er over het thema ‘aardgasvrije wijken’ een divers palet van oplossingen op tafel. Te beginnen met de harde praktijk in de Zwolse wijk Berkum. Adviseur en wijkbewoner Timo Veen is tevens projectleider van Berkum Energieneutraal, wat ook ‘aardgasvrij’ inhoudt en al in 2025 zijn beslag moet krijgen.

Om tot een wijkuitvoeringsplan te komen, werd eerst een transitieplan opgesteld met drie sporen: het verduurzamen van woningen (inclusief het energieverbruik omlaag brengen), collectief opwekken van energie en kiezen voor een wijkenergiesysteem. Bij die drie horen verder vraagstukken als: wie betaalt de investering en wordt er gekozen voor een systeem op lage of hoge temperaturen. En wat vinden omwonenden van de aanleg in het landschap van wind- of zonneparken?

Veel routes naar aardgasvrije wijken

Het zijn allemaal keuzes met repercussies voor en achter de voordeur en dat brengt de belangrijkste factoren in beeld: hoe kom je achter die voordeur en hoe ga je met elkaar de dialoog aan? Zorg er in ieder geval voor dat bewoners volop kunnen meedenken en meebeslissen en dat hun weerstand wordt weggenomen tegen meedenkende bedrijven (‘maar niet onafhankelijk’).
Bewoners zullen het samen met de bedrijven en de overheid moeten zien op te lossen en de dialoog in die driehoek is echt nodig om bezwaren weg te nemen. Zorg in dat proces ook voor voldoende bewustwording. Het effect (E) van een plan valt of staat, aldus Veen, met de kwaliteit (K) van de oplossing en de acceptatie (A) door de gebruikers: E = K x A.

Glazen huis

De dialoog werd ook bepleit in de keynote van Martijn Koop (NLingenieurs, DWA). Hij ziet vaak dat in de planvorming rond de Transitievisies Warmte (TVW) gevraagd wordt naar de kennis van de adviseurs van DWA. Ook als ‘iedereen’ al eens naar het plan heeft gekeken. “Zonde, zo wordt er veel werk opnieuw gedaan. Bovendien is die TVW meer dan een kunstje en vragen wij ons af: wat gebeurt er daarna?”

Vandaar de oproep van Koop om krachten en kennis te bundelen en samen de stukjes van de puzzel te gaan leggen. Hij leverde er ook een concreet idee bij: ga met elkaar in de wijken aan tafel zitten. Doe dat in een korte periode en zichtbaar in de wijk. Bijvoorbeeld in een soort glazen huis waar mensen makkelijk op afkomen en daar transparant en open het gesprek aangaan. Met meer duidelijkheid over de keuzes en kosten. Ga dan vooral voor collectieve oplossingen en bekijk hoeveel woningen je voor een keuze nodig hebt.

Veel routes naar aardgasvrije wijken

Kompas

In de keynote van Jeske Zonneveld (Squarewise) werd helder getoond hoe de weg naar een aardgasvrije wijk er kan uitzien. En opnieuw kwamen snel ‘de bewoners’ - inspraak! - bovendrijven. Met hen in de hoofdrol is het zaak niet meteen te mikken op verduurzaming en technische oplossingen. Ga eerst op zoek naar de verbeterkansen voor een leefbare wijk. Dat levert een breder verhaal op met ook meer haakjes voor verduurzaming. Denk aan, aldus Zonneveld, de circulaire economie, de woningbouwopgave, de biodiversiteit of een klimaatbestendige omgeving.

De wijkaanpak kan verder, volgens Zonneveld, heel goed plaatsvinden met behulp van het Wijkkompas. Dit programma biedt aan projectleiders inzicht en houvast over alle noodzakelijke stappen en kent twee sporen: sociaal-maatschappelijk en technisch-economisch. Ook hier ligt de nadruk op participatie, inspraak, transparant communiceren en lokale vraagstukken. Als je daarbij ook nog stageplekken voor lokale bewoners weet te creëren, sla je helemaal veel vliegen in één klap. De communicatie met bewoners is nog wel een lastig punt, maar door de coronacrisis lijkt het erop dat er online meer en ook andere dan de gebruikelijke wijkbewoners betrokken raken.

Maatschappelijk vastgoed

Ook op andere manieren werd er tegen de aardgasvrije wijken aangekeken. Zo besprak Sjoerd Groen (abcnova) de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. De eigenaren hiervan zitten vaak niet (goed) aan tafel als het over de wijkaanpak gaat. Bekijk daarom of je ook kunt aansluiten bij de ontwikkeling van de wijkplannen. Wat er op gebouwniveau moet gebeuren wordt steeds duidelijker, maar wees alert op de actuele en dynamische ontwikkelingen die steeds weer plaatsvinden.

Groen toonde een opzet voor een integraal masterplan, met onder meer een routekaart verduurzaming en een module met diverse variabelen. Uiteindelijk kan dat uitmonden in een compleet dashboard verduurzaming, waarna het eenvoudiger wordt om aan de juiste knoppen te draaien. Met een match tussen vastgoedstrategie, beleidsontwikkelingen en verduurzamingsopgaven wordt het makkelijker keuzes te maken. Zoals de keuze voor renovatie of nieuwbouw.
Een laatste advies van Groen: zorg dat je aan tafel komt te zitten waar de Transitievisie Warmte wordt besproken. Met bijvoorbeeld de aanleg van warmtenetten ontstaan er ongetwijfeld koppelkansen, die soms beter kunnen uitpakken dan individuele oplossingen.

Veel routes naar aardgasvrije wijken

Thuisbaas

De laatste keynote, van Juke Westendorp, leek op een pleidooi tegen warmtenetten, maar was dat niet. Ze opperde veel bezwaren tegen warmtenetten, maar wilde uiteindelijk vooral duidelijk maken dat het mogelijk is om vrijwel elk huis voor ongeveer 35.000 euro te verduurzamen. De oplossing van Westendorp en haar organisatie Thuisbaas (dochter van Urgenda) helpt bewoners van a tot z door het proces van verduurzaming op basis van all electric. Meestal met isolatie, zonnepanelen en warmtepompen, soms ook met PVT-panelen of infrarood panelen.

Ter verdediging van de gebruikte toepassingen ontkrachtte Westendorp diverse mythes. Zo is extreem isoleren volgens haar meestal helemaal niet nodig. Als er maar geen enkelsteens muren en wel dubbelglas aanwezig zijn. Mede daarom pleitte Westendorp voor de komst van een Trias Energetica 2.0, met minder strenge isolatie-eisen. De tweede mythe luidt, aldus Westendorp, dat je een warmtepomp alleen kunt combineren met vloerverwarming. Maar dat kan bijvoorbeeld ook met convectoren die op een lage temperatuur werken. Dat warmtepompen veel lawaai maken, is langzamerhand ook volledig achterhaald (mythe 3) en het rendement van infraroodpanelen kan hoger uitkomen dan een COP van minder dan 1 (mythe 4). Westendorp: ‘Infraroodpanelen kunnen best duurzaam zijn. In de praktijk zien wij ook COP’s van ongeveer 2. Door bij het gebruik goed te doseren op tijd en plaats, verlies je zo geen comfort.”

Pitches

Naast de vijf keynotes was er tijdens dit deel van het Verbindingsfestival ook nog ruimte voor vier korte pitches:

Woon Duurzaam: ontzorgt het hele verduurzamingsproces van particulieren, VVE’s en woningcorporaties (Rense van Dijk).

Uptempo.nu: matchmaking tool met meer dan honderd innovatieve oplossingen voor huurwoningen (Marlies Sneller).

HR Solar: PVT-panelen leveren naast elektriciteit ook warmte (Jeroen Prinsen).

Allesoverwaterstof: doe meer met waterstof, van een compact kooktoestel tot en met een drone (Frank Mietes).

Aan deze beknopte weergave van dit uitgebreide middagprogramma zijn nog tal van interessante details toe te voegen. Bekijk daarom binnenkort de video-opname die beschikbaar komt op deze website.

Tekst: Ysbrand Visser
Foto: Almere (Shutterstock)

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243 c275
Nieuw: digitaal magazine Warmtetransitievisies

Nieuw: digitaal magazine Warmtetransitievisies

Vandaag om 14:00 uur
timer 1 min

In het nieuwe digitale magazine Warmtetransitievisies van Duurzaam Gebouwd lees je onder andere welke rol waterstof ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c243 c244
HOVASZ inspireert tot veel duurzame keuzes

HOVASZ inspireert tot veel duurzame keuzes

Gisteren om 14:01 uur
timer 7 min

Nabij Schiphol is in december een vernieuwde weg met fietspad en vrije busbaan (HOVASZ) in gebruik genomen. Bereikbaarheid, ...

Lees verder »

c21 c142 c225 c243
Doorstromers maken keuze voor all-electric makkelijk

Doorstromers maken keuze voor all-electric makkelijk

Gisteren om 10:01 uur
timer 7 min

Als je iemand met technische knowhow een vastgoedportefeuille laat beheren, kan voor hem in de warmtetransitie ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c265
Adviseurs kiezen voor energieneutraliteit als minimale ambitie

Adviseurs kiezen voor energieneutraliteit als ...

14 jan om 10:01 uur
timer 1 min

Vanaf deze maand neemt adviesbureau Merosch alleen nog opdrachten aan waarbij de minimale ambitie energieneutraliteit ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c265
Welke sportaccommodatie wordt de duurzame kampioen?

Welke sportaccommodatie wordt de duurzame kampioen?

13 jan om 17:01 uur
timer 2 min

Welke sportaccommodatie is de kampioen op het gebied van duurzaamheid? Tot 1 maart kan ook jouw vereniging meedingen ...

Lees verder »

c21 c225 c243
ING investeert in duurzame innovaties

ING investeert in duurzame innovaties

13 jan om 14:31 uur
timer 2 min

ING wordt als eerste financiële instelling aandeelhouder van EIT InnoEnergy, de Europese innovatiemotor voor ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c291
De grenzen van de wijkaanpak

De grenzen van de wijkaanpak

12 jan om 10:01 uur
timer 1 min

Niet alle gemeenten hebben de deadline gehaald, maar in bijna heel Nederland is inmiddels de Transitievisiewarmte ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c243 c295
Klimaatneutraal bouwen kan al in 2025

Klimaatneutraal bouwen kan al in 2025

12 jan om 08:01 uur
timer 5 min

Het Lente Akkoord 2.0 moet er op korte termijn komen om de MPG naar 0 te krijgen, met onder andere het doel om ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c243 c277
Innovatieve ingenieursprojecten met maatschappelijke meerwaarde

Innovatieve ingenieursprojecten met maatschappelijke ...

11 jan om 09:01 uur
timer 2 min

Wie wint de De Vernufteling 2021? Vanaf vandaag kun jij stemmen op je favoriete project. Bij de drie genomineerde ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c295
Wees moedig in je ongemak

Wees moedig in je ongemak

10 jan om 09:01 uur
timer 6 min

In een nieuwe Expertpost gaat Norbert Schotte dieper in op wat jij kunt betekenen voor de energietransitie en ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c280
Corporatie Lefier gaat vol voor energielabel A

Corporatie Lefier gaat vol voor energielabel ...

4 jan om 15:01 uur
timer 3 min

Per woningcorporatie moeten sinds 1 januari de woningen gemiddeld energielabel B bezitten. Corporatie Lefier gaat ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Leren van elkaar staat centraal in cursus Basiscertificaat Energietransitie

Leren van elkaar staat centraal in cursus Basiscertificaat ...

3 jan om 08:01 uur
timer 4 min

Duurzaam Gebouwd-partner Nieman Raadgevende Ingenieurs organiseert in samenwerking met TVVL, Duurzaam Gebouwd ...

Lees verder »

Reacties

Mag je in een key-note de wet van behoud van energie tarten? Juke Westendorp doet dat in ieder geval wel. Zij stelt - zo lees ik in haar key-note: ‘Infraroodpanelen kunnen best duurzaam zijn. In de praktijk zien wij ook COP’s van ongeveer 2'. Kan eenvoudig niet. In welke dan praktijk ook. Ik pleit voor meer zorgvuldigheid. Zeker in een key-note, zeker op Duurzaam Gebouwd. En natuurlijk, ik vermoed wel wat wordt bedoeld. Ik vermoed dat wordt gedoeld op de stelling dat je met infrarood verwarming toe kunt met een lagere binnentemperatuur, waardoor transmissieverliezen lager uit zouden komen. Maar ook die 'pay-off' is nog niet met overtuigende argumenten of data aangetoond. Geloofwaardigheid van het debat komt snel in het geding!

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up