Veel routes naar aardgasvrije wijken

timer6 min
Veel routes naar aardgasvrije wijken

Hoe vaart de energietransitie in de aardgasvrije wijken? Die vraag kwam een hele middag aan bod tijdens het tweede Verbindingsfestival van Acquire Publishing. Met veel praktische oplossingen om #vangaslos te gaan en met de bewoner op één.

Met Selina Roskam (RVO) als vakkundige, centrale presentator kwam er over het thema ‘aardgasvrije wijken’ een divers palet van oplossingen op tafel. Te beginnen met de harde praktijk in de Zwolse wijk Berkum. Adviseur en wijkbewoner Timo Veen is tevens projectleider van Berkum Energieneutraal, wat ook ‘aardgasvrij’ inhoudt en al in 2025 zijn beslag moet krijgen.

Om tot een wijkuitvoeringsplan te komen, werd eerst een transitieplan opgesteld met drie sporen: het verduurzamen van woningen (inclusief het energieverbruik omlaag brengen), collectief opwekken van energie en kiezen voor een wijkenergiesysteem. Bij die drie horen verder vraagstukken als: wie betaalt de investering en wordt er gekozen voor een systeem op lage of hoge temperaturen. En wat vinden omwonenden van de aanleg in het landschap van wind- of zonneparken?

Veel routes naar aardgasvrije wijken

Het zijn allemaal keuzes met repercussies voor en achter de voordeur en dat brengt de belangrijkste factoren in beeld: hoe kom je achter die voordeur en hoe ga je met elkaar de dialoog aan? Zorg er in ieder geval voor dat bewoners volop kunnen meedenken en meebeslissen en dat hun weerstand wordt weggenomen tegen meedenkende bedrijven (‘maar niet onafhankelijk’).
Bewoners zullen het samen met de bedrijven en de overheid moeten zien op te lossen en de dialoog in die driehoek is echt nodig om bezwaren weg te nemen. Zorg in dat proces ook voor voldoende bewustwording. Het effect (E) van een plan valt of staat, aldus Veen, met de kwaliteit (K) van de oplossing en de acceptatie (A) door de gebruikers: E = K x A.

Glazen huis

De dialoog werd ook bepleit in de keynote van Martijn Koop (NLingenieurs, DWA). Hij ziet vaak dat in de planvorming rond de Transitievisies Warmte (TVW) gevraagd wordt naar de kennis van de adviseurs van DWA. Ook als ‘iedereen’ al eens naar het plan heeft gekeken. “Zonde, zo wordt er veel werk opnieuw gedaan. Bovendien is die TVW meer dan een kunstje en vragen wij ons af: wat gebeurt er daarna?”

Vandaar de oproep van Koop om krachten en kennis te bundelen en samen de stukjes van de puzzel te gaan leggen. Hij leverde er ook een concreet idee bij: ga met elkaar in de wijken aan tafel zitten. Doe dat in een korte periode en zichtbaar in de wijk. Bijvoorbeeld in een soort glazen huis waar mensen makkelijk op afkomen en daar transparant en open het gesprek aangaan. Met meer duidelijkheid over de keuzes en kosten. Ga dan vooral voor collectieve oplossingen en bekijk hoeveel woningen je voor een keuze nodig hebt.

Veel routes naar aardgasvrije wijken

Kompas

In de keynote van Jeske Zonneveld (Squarewise) werd helder getoond hoe de weg naar een aardgasvrije wijk er kan uitzien. En opnieuw kwamen snel ‘de bewoners’ - inspraak! - bovendrijven. Met hen in de hoofdrol is het zaak niet meteen te mikken op verduurzaming en technische oplossingen. Ga eerst op zoek naar de verbeterkansen voor een leefbare wijk. Dat levert een breder verhaal op met ook meer haakjes voor verduurzaming. Denk aan, aldus Zonneveld, de circulaire economie, de woningbouwopgave, de biodiversiteit of een klimaatbestendige omgeving.

De wijkaanpak kan verder, volgens Zonneveld, heel goed plaatsvinden met behulp van het Wijkkompas. Dit programma biedt aan projectleiders inzicht en houvast over alle noodzakelijke stappen en kent twee sporen: sociaal-maatschappelijk en technisch-economisch. Ook hier ligt de nadruk op participatie, inspraak, transparant communiceren en lokale vraagstukken. Als je daarbij ook nog stageplekken voor lokale bewoners weet te creëren, sla je helemaal veel vliegen in één klap. De communicatie met bewoners is nog wel een lastig punt, maar door de coronacrisis lijkt het erop dat er online meer en ook andere dan de gebruikelijke wijkbewoners betrokken raken.

Maatschappelijk vastgoed

Ook op andere manieren werd er tegen de aardgasvrije wijken aangekeken. Zo besprak Sjoerd Groen (abcnova) de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. De eigenaren hiervan zitten vaak niet (goed) aan tafel als het over de wijkaanpak gaat. Bekijk daarom of je ook kunt aansluiten bij de ontwikkeling van de wijkplannen. Wat er op gebouwniveau moet gebeuren wordt steeds duidelijker, maar wees alert op de actuele en dynamische ontwikkelingen die steeds weer plaatsvinden.

Groen toonde een opzet voor een integraal masterplan, met onder meer een routekaart verduurzaming en een module met diverse variabelen. Uiteindelijk kan dat uitmonden in een compleet dashboard verduurzaming, waarna het eenvoudiger wordt om aan de juiste knoppen te draaien. Met een match tussen vastgoedstrategie, beleidsontwikkelingen en verduurzamingsopgaven wordt het makkelijker keuzes te maken. Zoals de keuze voor renovatie of nieuwbouw.
Een laatste advies van Groen: zorg dat je aan tafel komt te zitten waar de Transitievisie Warmte wordt besproken. Met bijvoorbeeld de aanleg van warmtenetten ontstaan er ongetwijfeld koppelkansen, die soms beter kunnen uitpakken dan individuele oplossingen.

Veel routes naar aardgasvrije wijken

Thuisbaas

De laatste keynote, van Juke Westendorp, leek op een pleidooi tegen warmtenetten, maar was dat niet. Ze opperde veel bezwaren tegen warmtenetten, maar wilde uiteindelijk vooral duidelijk maken dat het mogelijk is om vrijwel elk huis voor ongeveer 35.000 euro te verduurzamen. De oplossing van Westendorp en haar organisatie Thuisbaas (dochter van Urgenda) helpt bewoners van a tot z door het proces van verduurzaming op basis van all electric. Meestal met isolatie, zonnepanelen en warmtepompen, soms ook met PVT-panelen of infrarood panelen.

Ter verdediging van de gebruikte toepassingen ontkrachtte Westendorp diverse mythes. Zo is extreem isoleren volgens haar meestal helemaal niet nodig. Als er maar geen enkelsteens muren en wel dubbelglas aanwezig zijn. Mede daarom pleitte Westendorp voor de komst van een Trias Energetica 2.0, met minder strenge isolatie-eisen. De tweede mythe luidt, aldus Westendorp, dat je een warmtepomp alleen kunt combineren met vloerverwarming. Maar dat kan bijvoorbeeld ook met convectoren die op een lage temperatuur werken. Dat warmtepompen veel lawaai maken, is langzamerhand ook volledig achterhaald (mythe 3) en het rendement van infraroodpanelen kan hoger uitkomen dan een COP van minder dan 1 (mythe 4). Westendorp: ‘Infraroodpanelen kunnen best duurzaam zijn. In de praktijk zien wij ook COP’s van ongeveer 2. Door bij het gebruik goed te doseren op tijd en plaats, verlies je zo geen comfort.”

Pitches

Naast de vijf keynotes was er tijdens dit deel van het Verbindingsfestival ook nog ruimte voor vier korte pitches:

Woon Duurzaam: ontzorgt het hele verduurzamingsproces van particulieren, VVE’s en woningcorporaties (Rense van Dijk).

Uptempo.nu: matchmaking tool met meer dan honderd innovatieve oplossingen voor huurwoningen (Marlies Sneller).

HR Solar: PVT-panelen leveren naast elektriciteit ook warmte (Jeroen Prinsen).

Allesoverwaterstof: doe meer met waterstof, van een compact kooktoestel tot en met een drone (Frank Mietes).

Aan deze beknopte weergave van dit uitgebreide middagprogramma zijn nog tal van interessante details toe te voegen. Bekijk daarom binnenkort de video-opname die beschikbaar komt op deze website.

Tekst: Ysbrand Visser
Foto: Almere (Shutterstock)

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243 c265
Woonwijk uit de jaren 70 kiest voor waterstof

Woonwijk uit de jaren 70 kiest voor waterstof

5 mrt om 16:01 uur
timer 3 min

Na proeven in bijvoorbeeld Hoogeveen, Lochem en op Goeree-Overflakkee is gisteren een pilot aangekondigd in de ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243
Nieuwe City Deal verbindt energietransitie aan leefbaarheid

Nieuwe City Deal verbindt energietransitie aan ...

5 mrt om 15:01 uur

Het vinden van slimme koppelingen tussen de energietransitie en het verbeteren van de leefbaarheid en de kansen ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Veel meer dan alleen een batterij

Veel meer dan alleen een batterij

1 mrt om 11:00 uur
timer 5 min

Door het Klimaatakkoord zijn woningcorporaties er meer op gericht om hun woningvoorraad te verduurzamen. Vanwege ...

Lees verder »

c223 c243
Whitepaper: Toenemende elektrificatie woonhuisinstallatie vereist extra aandacht voor veiligheid

Whitepaper: Toenemende elektrificatie woonhuisinstallatie ...

Onze leefomgeving staat onder druk en klimaatadaptaties vergen daarom veel aanpassingen. Uit de verschillende ...
c21 c225 c243
Advertorial: Blauwdruk cliëntenkamer voor de GGZ

Advertorial: Blauwdruk cliëntenkamer voor ...

1 mrt om 08:00 uur
timer 3 min

Faay Vianen heeft ideale scheidingswanden weten te ontwikkelen voor cliëntenkamers in de GGZ door deze molestbestendig, ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Reradicaliseren

Reradicaliseren

25 feb om 17:00 uur

Onno Dwars: Ik vind dat het radicalisme van niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) aan erosie onderhevig is. Hun ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Rijksmuseum behaalt hoogste BREEAM-NL In-Use score

Rijksmuseum behaalt hoogste BREEAM-NL In-Use ...

22 feb om 10:25 uur

Het Rijksmuseum heeft als eerste museum ter wereld een BREEAM-NL In-Use duurzaamheidscertificaat met vijf sterren ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Meer gebouwen met GPR Gebouw Certificaat

Meer gebouwen met GPR Gebouw Certificaat

15 feb om 13:36 uur
timer 1 min

In 2020 is het aantal vierkante meter gebouwen dat is voorzien van een GPR Gebouw Certificaat met bijna 20% toegenomen ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c280
Expertsysteem helpt woningcorporaties met blokverwarming

Expertsysteem helpt woningcorporaties met blokverwarming

9 feb om 13:01 uur
timer 2 min

Bij het aardgasvrij maken van bestaande gebouwen zijn de woningcorporaties als eerste aan zet. Via haar nieuwe ...

Lees verder »

c21 c127 c225 c243
‘Kundige professionals zijn het vliegwiel voor verduurzaming’

‘Kundige professionals zijn het vliegwiel ...

8 feb om 07:01 uur
timer 3 min

Om de maatschappelijke opgaves rondom de energietransitie, circulariteit en gezondheid in te vullen, is kennisdeling ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Nieuw kantoor Liander is gericht op de toekomst

Nieuw kantoor Liander is gericht op de toekomst

3 feb om 08:00 uur
timer 4 min

Netwerkbedrijf Alliander heeft De Zwarte Hond uitgenodigd een ontwerp te maken voor het nieuwe onderkomen van ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Investeringen beschikbaar voor innoveren in energie

Investeringen beschikbaar voor innoveren in ...

2 feb om 13:00 uur
timer 4 min

Bedrijven die innovaties hebben aan te bieden op energiegebied, opgelet. InnoEnergy is weer bezig aan een nieuwe ...

Lees verder »

Reacties

Mag je in een key-note de wet van behoud van energie tarten? Juke Westendorp doet dat in ieder geval wel. Zij stelt - zo lees ik in haar key-note: ‘Infraroodpanelen kunnen best duurzaam zijn. In de praktijk zien wij ook COP’s van ongeveer 2'. Kan eenvoudig niet. In welke dan praktijk ook. Ik pleit voor meer zorgvuldigheid. Zeker in een key-note, zeker op Duurzaam Gebouwd. En natuurlijk, ik vermoed wel wat wordt bedoeld. Ik vermoed dat wordt gedoeld op de stelling dat je met infrarood verwarming toe kunt met een lagere binnentemperatuur, waardoor transmissieverliezen lager uit zouden komen. Maar ook die 'pay-off' is nog niet met overtuigende argumenten of data aangetoond. Geloofwaardigheid van het debat komt snel in het geding!

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up