Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering 7 kunstwerken

timer5 min
Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering 7 kunstwerken

Hoe pak je bij de verbetering van sluizen ook thema’s aan als duurzaamheid en gebiedsgericht werken en let je tevens op meekoppelkansen? Samen met Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier laten TAUW en Friso Civiel zien wat de vele mogelijkheden zijn. Een verslag van Renze Haitsma (TAUW).

Nederland is een waterland. Vele kilometers dijken beschermen het achterliggende land tegen overstromingen. Maar niet alleen dijken zorgen voor de kering van het water. In onze dijken liggen op talloze plekken ook waterkerende kunstwerken (sluizen).
Sinds 2018 werkt de combinatie TAUW-Friso Civiel voor Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) aan de verbetering van zeven waterkerende kunstwerken. Deze sluizen liggen verspreid over vijf locaties in Noord-Holland. In de derde toetsronde van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) zijn deze kunstwerken afgekeurd op de betrouwbaarheid van sluiten. Na een verkennings- en een planuitwerkingsfase is dit HWBP-project inmiddels in de uitvoeringsfase beland. Dit project is vormgegeven in een bouwteamachtige samenwerking met een aannemer die vanaf de verkenningsfase betrokken was.

Duurzaamheid

Binnen de verschillende fases van dit project is duurzaamheid een structureel onderdeel. Dit sluit nauw aan bij de eisen vanuit de nieuwe Omgevingswet, het duurzaamheidsbeleid van het waterschap en de actuele ontwikkelingen rondom het Klimaatakkoord.
Bij de start van het pilotproject 7 KUNSTwerken is een duurzaamheidssessie belegd. Daarbij is gebruik gemaakt van het ambitieweb. Dit is een instrument uit de Aanpak Duurzaam GWW die landelijk veel wordt gebruikt om duurzaamheid in projecten concreet te maken. De hoogste duurzaamheidsambities bleken haalbaar op de thema’s energie, sociale relevantie en ruimtelijke kwaliteit.

Energie
Het thema energie werd ingevuld door een duurzame manier van stroomopwekking tijdens de werkzaamheden: een ‘groene’ aggregaat (foto onder). Dit is een hybride generator met zonnepanelen ondersteund door een motor op biodiesel. Deze aggregaat heeft een ingebouwd accupakket waarmee het brandstofverbruik omlaag gaat. Dat vermindert de CO2-uitstoot met 90% ten opzichte van een reguliere aggregaat.

Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering 7 kunstwerken

Sociale relevantie
Het thema sociale relevantie gaat onder andere over het maatschappelijk draagvlak, de sociale betrokkenheid, het benutten van lokale kennis en social return. Dit uit zich in een hoge inzet op omgevingsparticipatie in Schardam en Enkhuizen. Al vanaf de verkenningsfase is lokale kennis benut en zijn meekoppelkansen uit de omgeving meegenomen en afgewogen op haalbaarheid. Als resultaat hiervan is hinder op de omgeving beperkt en werden combinaties gevonden met lokale initiatieven (zie onder).
Net als in de planuitwerkingsfase werd ook tijdens de realisatiefase aan draagvlak en sociale betrokkenheid gewerkt door een open dag, symposium en eindevent te organiseren. Daarmee verbinden we het project met de samenleving en creëren we betrokkenheid bij de omgeving. 

Ruimtelijke kwaliteit
We geven invulling aan ruimtelijke kwaliteit door te werken volgens een vooraf opgesteld Kader Ruimtelijke Kwaliteit. Dit uit zich in het zichtbaar houden van verschillende tijdsbeelden in de sluizen in Schardam en Enkhuizen (beide rijksmonument) om zo de aantasting van de monumentale waarde te voorkomen. Ook vertaalt het zich in Enkhuizen (foto's onder) door het aansluiten bij het beschermde historische stadsgezicht.
Door het toevoegen van twee sets extra deuren (inclusief kaapstanders) wordt de historische situatie benaderd van de sluis als schutsluis met vier sets deuren. Vanwege het rijksmonumentale karakter en de historische uitstraling van de sluizen was er geen mogelijkheid om duurzaamheid verder vorm te geven in materiaalkeuze en (bijvoorbeeld) opwekking van energie bij de sluizen.

Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering 7 kunstwerken

Integraal en gebiedsgericht werken

Op het Deltacongres van 2021 benadrukte de Rijksoverheid het belang van integraal en gebiedsgericht werken bij elk waterproject. Vanuit het HWBP is de wens om waterveiligheidsprojecten ‘sober en doelmatig’ uit te voeren. Dat lijkt op het eerste gezicht weinig mogelijkheden te bieden voor een bredere aanpak dan alleen waterveiligheid. Toch heeft het project 7 KUNSTwerken een aantal voorbeelden van gebiedsgericht en integraal werken opgeleverd, waardoor meekoppelkansen werden verzilverd.

Enkhuizen
Bij de Sassluis in Enkhuizen was vanuit waterveiligheid de opgave om twee sets deuren te plaatsen. De sluis kon echter ook wel een spreekwoordelijk likje verf gebruiken. Omdat de sluis toch een aantal maanden gestremd was voor scheepvaartverkeer, is besloten om de sluis ook direct te restaureren. Vanuit de beheerafdeling van HHNK is budget vrijgemaakt voor deze restauratie. Zo is gelijktijdig met de waterveiligheidswerkzaamheden het voegwerk, metselwerk en natuursteen van de sluis gerenoveerd, waardoor de uitstraling van de sluis ook verbeterde. Het combineren van deze restauratie met de waterveiligheidsopgave leidde ertoe dat stremming, hinder en overlast voor de omgeving beperkt bleef.

Het gebiedsgericht werken kreeg ook vorm door de samenwerking met de gemeente Enkhuizen. In 2020 werd de sluis drooggezet, geïnspecteerd en ingemeten (en dus was de scheepvaart gestremd). Gelijktijdig aan deze inspectieperiode is groot onderhoud van de bruggen in de haven van Enkhuizen uitgevoerd, zodat de scheepvaart geen twee keer in korte tijd hinder zou ondervinden.

Twee jaar later is eenzelfde combinatie gevonden. Het versterken en restaureren van de sluis is in 2022 gecombineerd met het vervangen van de kadebeschoeiing in de achtergelegen haven. Naast het beperken van hinder en stremming (nog maar één keer) had deze combinatie nog een voordeel. De aanwezige pompen bij de Sassluis om het waterpeil te reguleren werden ook ingezet voor peilbeheersing in de haven, zodat de werknemers in de haven het juiste waterpeil hadden om de beschoeiing te lassen.

Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering 7 kunstwerken

Schardam
Een ander voorbeeld van gebiedsgericht werken speelde in Schardam. Naast één van de te versterken sluizen woonde een ouder echtpaar op een soort schiereiland. Hun telefoon- en internet ontvingen zij via een kabel die over de brug van de sluis heen lag. Voor het versterken van de sluis lag deze kabel in de weg. Tijdelijk verleggen zou veel tijd en geld kosten. Tegelijkertijd werd in het dorp glasvezel aangelegd, maar dit project stopte bij het water voor de sluis.

Vanuit het waterveiligheidsproject is de combinatie gezocht met het glasvezelbedrijf (NKM) om alsnog deze bewoner aan te sluiten op glasvezel. Door bestaande contacten bij het waterschap kon de omgevingsmanager de vergunningverlening vlot trekken. Vervolgens is een grondgestuurde boring uitgevoerd, waarna glasvezel naar het woonhuis is getrokken. Daarna verwijderde KPN de bestaande telefoonkabel. Hierdoor had het projectteam geen hinder van kabels en leidingen, kreeg de bewoner sneller internet en telefoon en kon NKM verder met aanleg van de rest van het dorp nu de hindernis van het water genomen was. Win-win-win dus!

Bekijk ten slotte ook deze video over de Zuidersluis (Schardam):

Meer info: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Tekst: Renze Haitsma (TAUW)
Afbeeldingen: TAUW

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c269 c283
Samenwerking in bouw & infra fundamenteel gewijzigd

Samenwerking in bouw & infra fundamenteel ...

2 jun om 16:01 uur
timer 7 min

Het was afgelopen week exact twee jaar geleden dat een expertgroep van Duurzaam Gebouwd de Modelovereenkomst Bouwteam ...

Lees verder »

c21 c225 c261 c283
Smart contracts in gebouwonderhoud

Smart contracts in gebouwonderhoud

27 mei om 09:01 uur
timer 6 min

In een pragmatisch verhaal over smart contracts en gebouwonderhoud, schrijft smart buildings-expert Wilfred van ...

Lees verder »

c21 c225 c283
‘Praten en afstemmen is ook je werk’

‘Praten en afstemmen is ook je werk’

18 mei om 11:01 uur
timer 7 min

Ruim vier jaar lang zette het ingenieursbureau van de gemeente Zaanstad de ramen wijd open. Door een transparante, ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Hoe kun je bouwgeschillen voorkomen en oplossen?

Hoe kun je bouwgeschillen voorkomen en oplossen?

9 mei om 10:01 uur
timer 3 min

Met de juiste voorwaarden in een bouwcontract leg je de basis voor een succesvol project. De advocaten van Bird ...

Lees verder »

c21 c135 c185 c225 c283
Door kwalitatief uit te vragen geeft Eindhoven richting

Door kwalitatief uit te vragen geeft Eindhoven ...

28 apr om 15:01 uur
timer 3 min

De gemeente Eindhoven wil duurzaam bouwen nadrukkelijk stimuleren door een goede uitvraag in aanbestedingen. Dat ...

Lees verder »

c21 c225 c261 c283
Levensduurkosten: obstakels en kansen

Levensduurkosten: obstakels en kansen

25 apr om 15:01 uur
timer 8 min

We zeggen graag dat we goed doordacht ontwerpen en toekomstbestendige gebouwen realiseren. Toch kennen we allemaal ...

Lees verder »

c21 c140 c168 c225 c265 c283
Advocatenkantoor Bird & Bird nieuwe partner Duurzaam Gebouwd

Advocatenkantoor Bird & Bird nieuwe partner ...

18 mrt om 15:01 uur
timer 7 min

Het in Den Haag en Amsterdam gevestigde internationale advocatenkantoor Bird & Bird ondertekende deze week ...

Lees verder »

c21 c140 c225 c283
De winst van circulariteit in de infra

De winst van circulariteit in de infra

11 mrt om 14:01 uur
timer 3 min

Bij een IT-dienst of een gebouw is as-a-service niet meer onbekend, maar hoe doe je dat in de infra? Dura Vermeer ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Handreiking Bouwteams goed ontvangen

Handreiking Bouwteams goed ontvangen

2 mrt om 13:01 uur
timer 3 min

Eind vorig jaar verscheen het boek Handreiking Bouwteams. Hoe is het sindsdien vergaan met deze handreiking, vroegen ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Betere bouwresultaten met D.I.T.

Betere bouwresultaten met D.I.T.

16 feb om 10:01 uur
timer 3 min

Ga je een contract aan met louter zicht op het eigenbelang of kies je voor de langere termijn, met vooral oog ...

Lees verder »

c21 c225 c269 c283
Input gevraagd voor internationaal samenwerkingscontract

Input gevraagd voor internationaal samenwerkingscontract

1 feb om 15:01 uur
timer 4 min

Wie in de bouw ook maar enigszins internationaal actief is, krijgt te maken met FIDIC-contracten. Waar in Nederland ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Meer ruimte voor relatie in aanbesteding en uitvoering

Meer ruimte voor relatie in aanbesteding en ...

28 jan om 10:01 uur
timer 7 min

Afgelopen najaar werd tijdens het jaarcongres van het Instituut voor Bouwrecht de vraag opgeworpen of de bouw ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up