‘Omarm de onzekerheid voor meer speelruimte in bouwprojecten’

timer5 min
‘Omarm de onzekerheid voor meer speelruimte in bouwprojecten’

“In veel projecten waar het misgaat, is de boxring al gecreëerd voordat het project begonnen is.” Aan het woord is Mark Beltman, samenwerkingsregisseur bij onze nieuwe partner Avante Bouwprocessen. Hij reflecteert in onderstaande blog op de serie ‘Speelruimte in bouwprojecten’. “Waarom is het voor opdrachtgevers en opdrachtnemers toch zo moeilijk om samen te werken?”

tekst: Mark Beltman (Avante)

Van boxring naar escape room: hoe samenwerking een logisch gevolg wordt van de projectcontext

 

De serie Speelruimte in bouwprojecten was de moeite van het lezen meer dan waard. Lees maar even mee:
-“Het is van belang om in de initiatieffase werkbare juridische afspraken te formuleren die rekening houden met ieders redelijke belang.”
Helemaal mee eens.
-“Een samenwerking ontstaat niet zomaar en begint al ver voordat een project wordt gegund.”
Geen speld tussen te krijgen.
-“En bij de start van een project moet je de tijd nemen om de onderlinge verwachtingen af te stemmen.”
Ook dat klopt als een bus.
Wat mij wel intrigeert, is dat deze adviezen überhaupt nodig zijn. Waarom is het voor opdrachtgevers en opdrachtnemers toch zo moeilijk om samen te werken? Waarom eindigt een bouwproject zo regelmatig in een wedstrijdje tegen elkaar in plaats van in een gezamenlijke strijd tegen de opgave?

De boxring is al gecreëerd voordat het project is begonnen

Mijn conclusie: in veel projecten waar het misgaat, is de boxring al gecreëerd voordat het project begonnen is. Daarbinnen praten over gelijkwaardigheid en vertrouwen is dweilen met de kraan open. Zodra de druk groot genoeg is, ga je vechten. De grootste boosdoener? Het feit dat bouwprojecten nog te vaak als rechtlijnig en voorspelbaar beschouwd worden. Dat beetje speelruimte dat er na vorming van het project nog is, is hierdoor snel verbruikt.
Willen we een gevecht voorkomen en samenwerking een logisch gevolg laten zijn van de projectcontext, dan moeten we af van deze rechtlijnigheid. We moeten onzekerheid gaan omarmen.

‘Omarm de onzekerheid voor meer speelruimte in bouwprojecten’

Zekerheid forceren is een intuïtieve reflex

De context waarbinnen projecten vorm krijgen, leidt echter tot een intuïtieve reflex om zekerheid te willen forceren. Verschillende mechanismen op diverse niveaus dragen hieraan bij. Welke dit zijn verschilt per project, maar ik zal een paar voorbeelden schetsen.

Het begint al op politiek-bestuurlijk niveau. “Dat kan best wat minder ambitieus en met meer budget”, was hier nog nooit de conclusie. Integendeel, de kwaliteitseisen worden almaar hoger en de projectkaders (tijd en/of geld) krapper. De ambtelijke organisatie wordt met een vrijwel onmogelijke opdracht op pad gestuurd. Een opdracht die niet mag mislukken. De verantwoordelijk bestuurder heeft tenslotte vaak hoogstpersoonlijk zijn nek uitgestoken om het project doorgang te laten vinden. Dit mag zich niet tegen hem keren. Het zwaard van Damocles is in stelling gebracht en de hang naar zekerheid neemt toe. De belangen van de opdrachtnemer raken hieraan ondergeschikt.

Op uitvoerend niveau ontbreekt het (kleine) opdrachtgevers veelal aan kennis en capaciteit. Inhoudelijk zijn ze overgeleverd aan de markt. Enkel met machtsmiddelen kan zij deze nog beteugelen. Het contract wordt dichtgetimmerd en om verantwoordelijkheid op de inhoud te vermijden, meet de opdrachtgever zichzelf enkel nog een toetsende en accepterende rol aan. Alles om te voorkomen dat de aannemer een loopje met je neemt. Speelruimte en een samenwerkende houding verdwijnen als sneeuw voor de zon.

Op projectteamniveau versterkt de oververtegenwoordiging van technisch geschoolde professionals de sturing op zekerheid. Als er één groep is die projecten als rechtlijnig en voorspelbaar beschouwt, dan zijn het de technici wel. Niet voor niets vliegen de tools om projecten tot op de cent en minuut nauwkeurig te kunnen plannen je om de oren. Het gebrek aan diversiteit leidt tot een ongeëvenaard maakbaarheidsgeloof en introduceert een blinde vlek voor de sociale complexiteit, die projecten juist zo onvoorspelbaar maakt.

Tot slot leidt het forceren van zekerheid tot wat ik een vicieuze faalcirkel noem. De natuurlijke reflex om zekerheid in projecten te willen forceren, werkt budgetoverschrijdingen en vertragingen in de hand. Wat de neiging om een volgend project nog dichter te timmeren op zijn beurt weer versterkt. Het gemak waarmee bestuurders met platgeslagen cijfers over budgetoverschrijdingen en vertragingen om de oren worden geslagen, draagt hier mede aan bij.
Het doet er dan vaak niet meer toe of de omstandigheden zijn gewijzigd, of de druk aan de voorkant voornamelijk tot een weinig realistische inschatting heeft geleid, of dat het werk nou eenmaal minder voorspelbaar was dan we dachten.

Onzekerheid omarmen dringt langzaam door

Als we willen dat er effectieve speelruimte ontstaat in bouwprojecten, moeten we de contraproductieve reflex om zekerheid te willen forceren voorkomen. Dit besef dringt bij (de meer ervaren) opdrachtgevers langzaam door. Aangemoedigd door het onderzoek van McKinsey, experimenteert Rijkswaterstaat momenteel volop met 2-fasen contracten in haar vervanging en renovatieopgave. Zeker in combinatie met het DOEN-gedachtegoed is dit een schoolvoorbeeld van onzekerheid omarmen.
Het Waterschap Drents Overijsselse Delta werkt momenteel vanuit een innovatieve raamovereenkomst aan de renovatie van stuwen en gemalen en geeft ook in haar werk aan de Stadsdijken Zwolle het goede voorbeeld. Ook de toenemende populariteit van bouwteams getuigt van een ommekeer.

Elkaar blijven helpen

Dat betekent niet dat we rustig achterover kunnen hangen. Vooralsnog blijft het omarmen van onzekerheid een tegennatuurlijke reactie. We moeten elkaar daarom blijven helpen de moed te vinden om over onze natuurlijke reflex heen te stappen. Door in de eerste plaats naar elkaar te blijven bevestigen dat het werkt. De vele mooie praktijkvoorbeelden kunnen niet vaak genoeg worden getoond.

Daarnaast mogen we best wat milder zijn wanneer een project anders loopt dan gepland. Laten we voordat we anderen om de oren slaan met platgeslagen cijfers over budgetoverschrijdingen en vertragingen onszelf eerst afvragen of het project niet gewoon iets minder voorspelbaar was dan we dachten en daar gezamenlijk lessen uit trekken. Zo vinden we met elkaar het lef om echt effectieve speelruimte te creëren in bouwprojecten. Geen boxring, maar een escape room waarin we samen strijden tegen de opgave.

Lees ook in de serie Speelruime in bouwprojecten:

1. Initiatieffase 
2. Aanbestedingsfase
3. Contractfase

Mark Beltman is een van de sprekers op het webinar Bouwteam: antwoord op essentiële vragen. Schrijf je nu in!

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c283
‘Van nadruk op contract naar nadruk op contact’

‘Van nadruk op contract naar nadruk op ...

19 jul om 16:30 uur
timer 6 min

Een speciale werkgroep schrijft momenteel aan de Handreiking Bouwteams, bedoeld voor opdrachtgevers en opdrachtnemers ...

Lees verder »

c21 c225 c283 c286
Podcast met meer inzichten over Modelovereenkomst Bouwteam DG 2020

Podcast met meer inzichten over Modelovereenkomst ...

7 jul om 06:59 uur
timer 1 min

In de nieuwste podcast van Duurzaam Gebouwd staan we uitgebreid stil bij de eerste verjaardag van de lancering ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Vruchtbare samenwerking met een UAV-GC contract: zo kan het ook

Vruchtbare samenwerking met een UAV-GC contract: ...

30 jun om 10:01 uur
timer 6 min

De realisatie van studentenhuisvesting in opdracht van woningcorporatie Woongoed Middelburg werd het eerste nieuwbouwproject ...

Lees verder »

c223 c283
Whitepaper: 'Naar een integrale oplossing voor bouweconomische vraagstukken'

Whitepaper: 'Naar een integrale oplossing voor ...

De groeiende inzet op duurzaamheid en circulariteit brengt complexe financiële vraagstukken met zich ...
c21 c135 c225 c283
Zaanstad werkt openhartig en intensief aan samenwerking met marktpartijen

Zaanstad werkt openhartig en intensief aan samenwerking ...

28 jun om 14:01 uur
timer 4 min

De gemeente Zaanstad startte een project om de samenwerking met marktpartijen aanzienlijk te verbeteren en te ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Samenwerkingsovereenkomst op basis van vertrouwen zorgt voor groener Amsterdam

Samenwerkingsovereenkomst op basis van vertrouwen ...

25 jun om 10:01 uur
timer 5 min

Groeningenieurs van de gemeente Amsterdam, ecologen van TAUW en groenspecialisten van Copijn hebben elkaar gevonden ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Speelruimte in bouwprojecten (3)

Speelruimte in bouwprojecten (3)

10 jun om 11:01 uur
timer 7 min

Wat je ook in een contract vastlegt, bespreek aan het begin duidelijk elkaars verwachtingen. Wat wordt er precies ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c283
‘Honderd procent circulair door grenzen tussen organisaties weg te halen’

‘Honderd procent circulair door grenzen ...

26 mei om 13:01 uur
timer 6 min

Circulariteit toepassen in een project doe je vooral samen in een keten. Er liggen dan tal van kansen voor het ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Wat zijn jouw vragen over het Bouwteam DG 2020?

Wat zijn jouw vragen over het Bouwteam DG 2020?

19 mei om 10:25 uur
timer 1 min

Een jaar geleden werd de nieuwe Modelovereenkomst Bouwteam DG 2020 gelanceerd. Een sterk staaltje van individuele ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Antea Group en Significant gaan vaker samen optrekken

Antea Group en Significant gaan vaker samen ...

19 mei om 10:01 uur
timer 1 min

Antea Group en Significant zijn een samenwerking aangegaan op het terrein van duurzaam inkopen en aanbesteden. ...

Lees verder »

c21 c136 c225 c261 c283
Wie wint de DigiDare Award 2021?

Wie wint de DigiDare Award 2021?

16 apr om 14:01 uur
timer 1 min

Ben jij ook bezig met het versnellen van digitaal werken in de bouw- en technieksector? Doe dan mee met de prijsvraag ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Speelruimte in bouwprojecten (2)

Speelruimte in bouwprojecten (2)

13 apr om 13:01 uur
timer 6 min

In een contract kun je van alles vastleggen, maar het vergt veel meer zaken om goed met elkaar samen te werken ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up