‘Omarm de onzekerheid voor meer speelruimte in bouwprojecten’

timer5 min
‘Omarm de onzekerheid voor meer speelruimte in bouwprojecten’

“In veel projecten waar het misgaat, is de boksring al gecreëerd voordat het project begonnen is.” Aan het woord is Mark Beltman, samenwerkingsregisseur bij onze nieuwe partner Avante Bouwprocessen. Hij reflecteert in onderstaande blog op de serie ‘Speelruimte in bouwprojecten’. “Waarom is het voor opdrachtgevers en opdrachtnemers toch zo moeilijk om samen te werken?”

tekst: Mark Beltman (Avante)

Van boksring naar escape room: hoe samenwerking een logisch gevolg wordt van de projectcontext

 

De serie Speelruimte in bouwprojecten was de moeite van het lezen meer dan waard. Lees maar even mee:
-“Het is van belang om in de initiatieffase werkbare juridische afspraken te formuleren die rekening houden met ieders redelijke belang.”
Helemaal mee eens.
-“Een samenwerking ontstaat niet zomaar en begint al ver voordat een project wordt gegund.”
Geen speld tussen te krijgen.
-“En bij de start van een project moet je de tijd nemen om de onderlinge verwachtingen af te stemmen.”
Ook dat klopt als een bus.
Wat mij wel intrigeert, is dat deze adviezen überhaupt nodig zijn. Waarom is het voor opdrachtgevers en opdrachtnemers toch zo moeilijk om samen te werken? Waarom eindigt een bouwproject zo regelmatig in een wedstrijdje tegen elkaar in plaats van in een gezamenlijke strijd tegen de opgave?

De boksring is al gecreëerd voordat het project is begonnen

Mijn conclusie: in veel projecten waar het misgaat, is de boksring al gecreëerd voordat het project begonnen is. Daarbinnen praten over gelijkwaardigheid en vertrouwen is dweilen met de kraan open. Zodra de druk groot genoeg is, ga je vechten. De grootste boosdoener? Het feit dat bouwprojecten nog te vaak als rechtlijnig en voorspelbaar beschouwd worden. Dat beetje speelruimte dat er na vorming van het project nog is, is hierdoor snel verbruikt.
Willen we een gevecht voorkomen en samenwerking een logisch gevolg laten zijn van de projectcontext, dan moeten we af van deze rechtlijnigheid. We moeten onzekerheid gaan omarmen.

‘Omarm de onzekerheid voor meer speelruimte in bouwprojecten’

Zekerheid forceren is een intuïtieve reflex

De context waarbinnen projecten vorm krijgen, leidt echter tot een intuïtieve reflex om zekerheid te willen forceren. Verschillende mechanismen op diverse niveaus dragen hieraan bij. Welke dit zijn verschilt per project, maar ik zal een paar voorbeelden schetsen.

Het begint al op politiek-bestuurlijk niveau. “Dat kan best wat minder ambitieus en met meer budget”, was hier nog nooit de conclusie. Integendeel, de kwaliteitseisen worden almaar hoger en de projectkaders (tijd en/of geld) krapper. De ambtelijke organisatie wordt met een vrijwel onmogelijke opdracht op pad gestuurd. Een opdracht die niet mag mislukken. De verantwoordelijk bestuurder heeft tenslotte vaak hoogstpersoonlijk zijn nek uitgestoken om het project doorgang te laten vinden. Dit mag zich niet tegen hem keren. Het zwaard van Damocles is in stelling gebracht en de hang naar zekerheid neemt toe. De belangen van de opdrachtnemer raken hieraan ondergeschikt.

Op uitvoerend niveau ontbreekt het (kleine) opdrachtgevers veelal aan kennis en capaciteit. Inhoudelijk zijn ze overgeleverd aan de markt. Enkel met machtsmiddelen kan zij deze nog beteugelen. Het contract wordt dichtgetimmerd en om verantwoordelijkheid op de inhoud te vermijden, meet de opdrachtgever zichzelf enkel nog een toetsende en accepterende rol aan. Alles om te voorkomen dat de aannemer een loopje met je neemt. Speelruimte en een samenwerkende houding verdwijnen als sneeuw voor de zon.

Op projectteamniveau versterkt de oververtegenwoordiging van technisch geschoolde professionals de sturing op zekerheid. Als er één groep is die projecten als rechtlijnig en voorspelbaar beschouwt, dan zijn het de technici wel. Niet voor niets vliegen de tools om projecten tot op de cent en minuut nauwkeurig te kunnen plannen je om de oren. Het gebrek aan diversiteit leidt tot een ongeëvenaard maakbaarheidsgeloof en introduceert een blinde vlek voor de sociale complexiteit, die projecten juist zo onvoorspelbaar maakt.

Tot slot leidt het forceren van zekerheid tot wat ik een vicieuze faalcirkel noem. De natuurlijke reflex om zekerheid in projecten te willen forceren, werkt budgetoverschrijdingen en vertragingen in de hand. Wat de neiging om een volgend project nog dichter te timmeren op zijn beurt weer versterkt. Het gemak waarmee bestuurders met platgeslagen cijfers over budgetoverschrijdingen en vertragingen om de oren worden geslagen, draagt hier mede aan bij.
Het doet er dan vaak niet meer toe of de omstandigheden zijn gewijzigd, of de druk aan de voorkant voornamelijk tot een weinig realistische inschatting heeft geleid, of dat het werk nou eenmaal minder voorspelbaar was dan we dachten.

Onzekerheid omarmen dringt langzaam door

Als we willen dat er effectieve speelruimte ontstaat in bouwprojecten, moeten we de contraproductieve reflex om zekerheid te willen forceren voorkomen. Dit besef dringt bij (de meer ervaren) opdrachtgevers langzaam door. Aangemoedigd door het onderzoek van McKinsey, experimenteert Rijkswaterstaat momenteel volop met 2-fasen contracten in haar vervanging en renovatieopgave. Zeker in combinatie met het DOEN-gedachtegoed is dit een schoolvoorbeeld van onzekerheid omarmen.
Het Waterschap Drents Overijsselse Delta werkt momenteel vanuit een innovatieve raamovereenkomst aan de renovatie van stuwen en gemalen en geeft ook in haar werk aan de Stadsdijken Zwolle het goede voorbeeld. Ook de toenemende populariteit van bouwteams getuigt van een ommekeer.

Elkaar blijven helpen

Dat betekent niet dat we rustig achterover kunnen hangen. Vooralsnog blijft het omarmen van onzekerheid een tegennatuurlijke reactie. We moeten elkaar daarom blijven helpen de moed te vinden om over onze natuurlijke reflex heen te stappen. Door in de eerste plaats naar elkaar te blijven bevestigen dat het werkt. De vele mooie praktijkvoorbeelden kunnen niet vaak genoeg worden getoond.

Daarnaast mogen we best wat milder zijn wanneer een project anders loopt dan gepland. Laten we voordat we anderen om de oren slaan met platgeslagen cijfers over budgetoverschrijdingen en vertragingen onszelf eerst afvragen of het project niet gewoon iets minder voorspelbaar was dan we dachten en daar gezamenlijk lessen uit trekken. Zo vinden we met elkaar het lef om echt effectieve speelruimte te creëren in bouwprojecten. Geen boksring, maar een escape room waarin we samen strijden tegen de opgave.

Lees ook in de serie Speelruime in bouwprojecten:

1. Initiatieffase 
2. Aanbestedingsfase
3. Contractfase

Mark Beltman is een van de sprekers op het webinar Bouwteam: antwoord op essentiële vragen. Schrijf je nu in!

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c283
‘Praten en afstemmen is ook je werk’

‘Praten en afstemmen is ook je werk’

18 mei om 11:01 uur
timer 7 min

Ruim vier jaar lang zette het ingenieursbureau van de gemeente Zaanstad de ramen wijd open. Door een transparante, ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c283
Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering 7 kunstwerken

Duurzaamheid en gebiedsgericht werken bij verbetering ...

16 mei om 10:01 uur
timer 5 min

Hoe pak je bij de verbetering van sluizen ook thema’s aan als duurzaamheid en gebiedsgericht werken en let ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Hoe kun je bouwgeschillen voorkomen en oplossen?

Hoe kun je bouwgeschillen voorkomen en oplossen?

9 mei om 10:01 uur
timer 3 min

Met de juiste voorwaarden in een bouwcontract leg je de basis voor een succesvol project. De advocaten van Bird ...

Lees verder »

c21 c135 c185 c225 c283
Door kwalitatief uit te vragen geeft Eindhoven richting

Door kwalitatief uit te vragen geeft Eindhoven ...

28 apr om 15:01 uur
timer 3 min

De gemeente Eindhoven wil duurzaam bouwen nadrukkelijk stimuleren door een goede uitvraag in aanbestedingen. Dat ...

Lees verder »

c21 c225 c261 c283
Levensduurkosten: obstakels en kansen

Levensduurkosten: obstakels en kansen

25 apr om 15:01 uur
timer 8 min

We zeggen graag dat we goed doordacht ontwerpen en toekomstbestendige gebouwen realiseren. Toch kennen we allemaal ...

Lees verder »

c21 c140 c168 c225 c265 c283
Advocatenkantoor Bird & Bird nieuwe partner Duurzaam Gebouwd

Advocatenkantoor Bird & Bird nieuwe partner ...

18 mrt om 15:01 uur
timer 7 min

Het in Den Haag en Amsterdam gevestigde internationale advocatenkantoor Bird & Bird ondertekende deze week ...

Lees verder »

c21 c140 c225 c283
De winst van circulariteit in de infra

De winst van circulariteit in de infra

11 mrt om 14:01 uur
timer 3 min

Bij een IT-dienst of een gebouw is as-a-service niet meer onbekend, maar hoe doe je dat in de infra? Dura Vermeer ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Handreiking Bouwteams goed ontvangen

Handreiking Bouwteams goed ontvangen

2 mrt om 13:01 uur
timer 3 min

Eind vorig jaar verscheen het boek Handreiking Bouwteams. Hoe is het sindsdien vergaan met deze handreiking, vroegen ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Betere bouwresultaten met D.I.T.

Betere bouwresultaten met D.I.T.

16 feb om 10:01 uur
timer 3 min

Ga je een contract aan met louter zicht op het eigenbelang of kies je voor de langere termijn, met vooral oog ...

Lees verder »

c21 c225 c269 c283
Input gevraagd voor internationaal samenwerkingscontract

Input gevraagd voor internationaal samenwerkingscontract

1 feb om 15:01 uur
timer 4 min

Wie in de bouw ook maar enigszins internationaal actief is, krijgt te maken met FIDIC-contracten. Waar in Nederland ...

Lees verder »

c21 c225 c283
Meer ruimte voor relatie in aanbesteding en uitvoering

Meer ruimte voor relatie in aanbesteding en ...

28 jan om 10:01 uur
timer 7 min

Afgelopen najaar werd tijdens het jaarcongres van het Instituut voor Bouwrecht de vraag opgeworpen of de bouw ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c283
Veel kansen voor verduurzaming op tientallen treinstations

Veel kansen voor verduurzaming op tientallen ...

19 jan om 10:01 uur
timer 3 min

Samen met vier andere ingenieursbureaus gaat Antea Group de komende jaren voor ProRail aan de slag met interessante ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up