Circulariteit over meerdere ketens heen

timer6 min
Circulariteit over meerdere ketens heen

In de Week van de Circulaire Economie pakte de gemeente Apeldoorn uit met een grondige analyse van haar materialendepot, waarna ook het onderwerp circulair inkopen aan bod kwam. Een verslag van Carmen Oude Wesselink van Cirkelstad Deventer en Cirkelstad Apeldoorn.

Tekst: Carmen Oude Wesselink

Met een groep koplopers vanuit Cirkelstad Apeldoorn en Cirkelstad Deventer ontstond tijdens de Community of Practice Apeldoorn weer een mooie dynamiek. De ontmoeting vond plaats bij Energiek Apeldoorn, hét duurzame punt van deze gemeente. Twee actuele onderwerpen gaven ruim baan voor inspiratie, discussie en kennisdeling: het circulair materialendepot van Apeldoorn en de vraag of inkoop kan werken als katalysator voor circulariteit.

Circulariteit over meerdere ketens heen

Projectleider Ryan Kaal (Openbare Ruimte Gemeente Apeldoorn) nam de aanwezigen mee in de pilot van het Circulair materialendepot: een database en marktplaats voor circulaire materialen uit de openbare ruimte. Kaal: “Aanleiding hiervoor waren de duurzaamheidsdoelstellingen die drie jaar geleden uit een haalbaarheidsstudie duurzaamheid kwamen. Hiermee is gekeken of bewustwording op dit thema met laaghangend fruit kon worden bereikt, zodat snel stappen gemaakt konden worden. De pilot Circulair materialendepot is hieruit ontstaan.”

Stroomschema

Met de koppeling tussen haar database, waarin alle bestaande bouwmaterialen in de openbare ruimte te vinden zijn, is het mogelijk om vrijgekomen materialen te verhandelen en in andere projecten opnieuw te gebruiken. Om dit op de juiste wijze te gebruiken, is een stroomschema voor hergebruik opgezet (afbeelding onder). Niet alles is immer herbruikbaar of geschikt.
De eerste stap is kijken of materialen op het project kunnen worden hergebruikt. Daarna is het een optie om de materialen van project naar volgend project te verplaatsen. Is dit ook niet mogelijk, dan gaat het als derde optie naar het depot voor (tijdelijke) opslag. Alles wat na (gemiddeld) een jaar nog in het depot ligt, wordt naar de erkende verwerker afgevoerd.

Programma van Eisen

“Wat willen we en hoeveel ruimte hebben we nodig, dat is de basis”, gaat Kaal verder. “Er wordt bijvoorbeeld maximaal één straatlengte straatbakstenen opgeslagen, omdat je wel realistisch moet zijn. We gaan niet opslaan om op te slaan. Doorstroom is belangrijk. Dat is vastgelegd in het PvE. Daarnaast zijn er losse stromen, die weer als grondstof kunnen worden gebruikt. Het zou helemaal mooi zijn als je ook een grondstoffendepot kan starten, maar dat is de next step.”

Om zo'n pilot ook van de grond te kunnen krijgen, is het belangrijk om iedereen mee te nemen in het proces. Inventarisatie, beoordeling en afstemming met het depot is belangrijk. Als je gaat ontwerpen, moet je eerst kijken wat er in het systeem staat en wat je daarvan kan gebruiken. Daarom is er ook de keuze gemaakt voor een voorraadbeheersysteem. Vanwege cybersecurity is er gekozen voor een GIS- applicatie. “Het mooie daarvan zou zijn dat het niet alleen opgericht is, maar ook gebruikt wordt”, aldus Kaal.

Circulariteit over meerdere ketens heen

Ketensamenwerking

Apeldoorn is niet de enige gemeente die met een circulair depot werkt. Er zijn meer partijen bezig met dezelfde activiteiten. De vraag is dan ook: hoe kunnen we het organiseren dat we dit breder kunnen oppakken? Een voorbeeld hiervan is DUSPOT, een marktplaats op het gebied van zowel infra als bouw, waar andere gemeenten en partijen hun materialen kunnen aanbieden. Veel aannemers en overheden in Oost-Nederland zijn hier al bij aangesloten. Maar ook INSERT werd door deelnemers genoemd als een platform dat hier al succesvol mee is. Het wordt pas echt interessant als de hele keten meedoet.

Verbeterslag

Het systeem kan nog worden verbeterd. Er wordt nog lang niet genoeg van gebruikgemaakt. Je moet het echt nog aanjagen. Een pilot is mooi, maar daarmee is deze werkwijze nog niet beklonken, dat kost veel tijd. “Per vakdiscipline zou je bijvoorbeeld kunnen afspreken dat ze x procent van hun tijd moeten besteden om het depot te laten slagen. In deze keten kun je als gemeente op meerdere momenten in de keten het verschil maken”, zegt Richard Buitenhuis, programmamanager Circulair en Milieu Gemeente Apeldoorn. “Dat is veel meer dan bij huisvuilstromen. In de openbare ruimte heb je op veel meer onderdelen van de cirkel invloed. Met budgetten kun je over meerdere ketens heengaan, zodat je het veel positiever kan wegzetten.”

Meetbaar

Wie heeft er nu baat bij als je materialen uit het depot (afbeelding onder) gebruikt? Wordt de gebruiker hiervoor beloond? Dat zijn op dit moment nog aandachtspunten. Wat al wel duidelijk is, is dat de hoeveelheid CO2-besparing van groot belang is. Hiermee maak je het meetbaar. En je kunt natuurlijk ook in een aanbesteding aangeven hoeveel procent hergebruikt moet worden uit het depot. Daarmee gaat men toch anders naar een ontwerp kijken en denkt men meer na over hergebruik. Kaal: “Als we aan het platform ook nog een soort BIM-systeem zouden kunnen koppelen, zou dat veel meerwaarde bieden. Dan weet je bijvoorbeeld ook hoe oud materialen zijn en uit welke samenstelling het bestaat. Dat wordt een groot voordeel.”

Circulariteit over meerdere ketens heen

Inkoop als katalysator

In aansluiting op het verhaal van het depot gingen de deelnemers onder leiding van Cirkelstad-partner Procurance in op de vraag: Kan inkoop een katalysator voor circulariteit zijn? Dat dit met een ‘ja’ kan worden beantwoord, werd al duidelijk in de vorige presentatie. Procurance doet dit door opdrachtgevers te prikkelen om ook het duurzaamheidsaspect mee te nemen in de aanbesteding. Zo creëer je maatschappelijke meerwaarde.

De meeste deelnemers zijn bekend met aanbesteden en inkoop, zowel aan de kant van de aanbestedende dienst als de kant van de inschrijver. Inkoop kan alleen een katalysator voor circulariteit zijn als niet alles voorgeschreven is. Anders krijg je niet de intrinsieke motivatie. En ook het teamgevoel is daarin heel belangrijk. Het totaal is de katalysator.  

Totale proces

Lotte van Weert is inkoopadviseur bij Procurance en houdt zich dagelijks bezig met dit onderwerp. “Circulair inkopen moet je heel breed zien. Het gaat meer om het hele proces. Het begint met beleid, behoeftestelling, inkoopproces en contractmanagement. De set van regelgeving geeft voldoende ruimte om duurzaamheidsaspecten mee te nemen. De uitdaging is om iedereen uit het projectteam samen te brengen en hetzelfde einddoel voor ogen te hebben”, aldus Van Weert.

Inkoop begint bij de behoeftestelling en de verdiepende vraag waarom het product/dienst/werk nodig is en wat men ermee wil bereiken. Het scherp krijgen van de behoefte vanuit de organisatie is dus erg belangrijk. Betekent dat ook dat je met inkoop bijvoorbeeld zo’n materialendepot aan de wandel kan krijgen? Van Weert: “Ja, dat denk ik zeker! Een eerste rol die je kunt pakken is het uitdagen van je behoefte, bedenken wat je nog hebt of welke mogelijkheden er meer zijn dan nieuw aanschaffen. Inkoop klinkt vaak negatief. Maar het kan juist een positieve stimulans geven. Hiervoor heb je wel ambassadeurs binnen de organisatie nodig. Je wilt doelmatig, maar tegelijkertijd ook rechtmatig kunnen inkopen. Daar valt veel te professionaliseren.”

Kaders

De middag werd afgesloten met de conclusie dat kaders belangrijk zijn, maar dat je ook mensen nodig hebt om deze kaders te maken. Het is dus zaak dat we met elkaar aan de slag gaan om te kijken hoe het in de praktijk werkt. Het hierin meenemen van financiële prikkels en creativiteit van de markt helpt om in een samenwerking bij elkaar te komen. En daar zetten Cirkelstad Apeldoorn en Deventer zich vol voor in.

Neem voor meer info over (deelname aan) Cirkelstad Apeldoorn of Cirkelstad Deventer contact op met de spinners Eric Kouters en Carmen Oude Wesselink.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c185 c190 c225 c260
Biobased hypotheek stimulans voor alternatieve bouwmaterialen

Biobased hypotheek stimulans voor alternatieve ...

14 jun om 10:01 uur
timer 4 min

De Triodos Bank lanceert deze maand als eerste Nederlandse geldverstrekker een hypotheek waarbij de rente gekoppeld ...

Lees verder »

c21 c135 c190 c225 c244
Nieuwe tool opent weg voor ruimere inzet duurzaam beton

Nieuwe tool opent weg voor ruimere inzet duurzaam ...

9 jun om 11:01 uur
timer 3 min

TNO heeft een nieuwe aanpak en tool ontwikkeld om de toepassing te verbeteren van duurzamere betonsoorten en secundaire ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
Volop kansen voor hergebruik van kalkzandsteen

Volop kansen voor hergebruik van kalkzandsteen

2 jun om 13:01 uur
timer 7 min

Sloopbedrijven zijn al decennialang circulair bezig en zien hun belang in de verduurzaming van de maatschappij ...

Lees verder »

c21 c135 c185 c190 c225 c260
Nationale Conferentie Circulaire Bouweconomie

Nationale Conferentie Circulaire Bouweconomie

2 jun om 10:01 uur
timer 2 min

Wil jij meedenken en -praten over de toekomst van de circulaire bouweconomie? Met aandacht voor talloze sectoren ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225 c260
De inspiratie van een eigenwijs, circulair bouwproject

De inspiratie van een eigenwijs, circulair bouwproject

20 apr om 10:01 uur
timer 5 min

Met een grondig inkijkje in het circulair ontwerpen én bouwen gaf architect Fulco Treffers een inspirerende ...

Lees verder »

c21 c120 c190 c225
Transformatie: bekend kantoorpand wordt schoolgebouw

Transformatie: bekend kantoorpand wordt schoolgebouw

30 mrt om 10:01 uur
timer 1 min

Van Wijnen heeft de renovatie- en sloopwerkzaamheden in de drie torens van het bekende Zandkasteel afgerond. Hierna ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c244
Meer eenduidigheid moet circulariteit écht vooruithelpen

Meer eenduidigheid moet circulariteit écht ...

29 mrt om 15:01 uur
timer 3 min

Het circulair maken van de economie en bouw vergt veel inspanningen. De mogelijkheden en eisen kennen diverse ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
Circuloco: circulaire ‘hut’ als Floriade-paviljoen

Circuloco: circulaire ‘hut’ als ...

25 mrt om 10:01 uur
timer 3 min

Op het Floriade-terrein in Almere wordt in drie maanden tijd een bijzonder circulair pand gebouwd: Circuloco. ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
Demontabel icoon van 165.000 kilogram staal

Demontabel icoon van 165.000 kilogram staal

24 mrt om 15:01 uur
timer 3 min

Op het Leiden Bio Science Park is een knap staaltje werk opgeleverd. Letterlijk. Het nieuwe laboratoriumgebouw ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
Kip en ei van circulair bouwen

Kip en ei van circulair bouwen

14 mrt om 14:01 uur
timer 4 min

In ons eerste, dubbeldikke digitale magazine van 2022 lees je drie expertcolumns van de hand van Marten Valk, ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
Circulariteit concreet maken met citumen

Circulariteit concreet maken met citumen

11 mrt om 10:15 uur
timer 1 min

Oogst en hergebruik van materialen, ontwerpen voor demontage en de toepassing van circulaire innovaties: zo maak ...

Lees verder »

c21 c135 c190 c225
Extreem duurzaam museum met eigen geschiedenis

Extreem duurzaam museum met eigen geschiedenis

1 mrt om 16:01 uur
timer 2 min

Het monumentale postkantoor van Venlo is omgetoverd tot een heel toegankelijk en duurzaam museum met een bijzondere ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up