“Gezondheid, een onderbelicht duurzaamheidthema”

Terugkijkend naar een levendig ‘duurzaamheidjaar’ valt het op dat over heel veel duurzaamheidthema’s geschreven en gepubliceerd is, maar over het belangrijkste thema, de gezondheid in onze gebouwen, vind je weinig terug.

Vreemd, want naast de thema’s energie, materiaalgebruik, water, omgeving en mobiliteit zou gezondheid toch het belangrijkste moeten zijn. Waarom bouwen we anders? Onze gebouwen zijn toch bedoeld om een maximaal comfort en een gezond binnenmilieu aan te bieden!

De kennis over wat mensen comfortabel vinden en wat de gezondheidseffecten zijn van keuzen, is al lang beschikbaar. Vanaf de jaren negentig, naar aanleiding van Sick Building klachten, zijn er namelijk een groot aantal onderzoeken uitgevoerd naar de gezondheidseffecten van gebouwen en installaties.

Toch zijn de bevindingen en aanbevelingen uit die tijd niet altijd terug te vinden in de huidige programma’s van eisen en ontwerpen voor onze huidige duurzame gebouwen. Wel veel uitgangpunten om de energiezuinigheid te verhogen en te investeren in een duurzame opwekking, maar de installatie- en binnenklimaat uitgangspunten zijn niet veranderd!

Zestal criteria
Als je de wetenschappelijke onderzoeken en de literatuur analyseert, dan zijn er een zestal essentiële criteria af te leiden voor een gezond en comfortabel binnenklimaat. En dus ook voor een duurzaam gebouwontwerp.

Die criteria of onderdelen daarvan zijn ook opgenomen in de beoordelingseisen volgens systemen zoals LEED en BREAAM. Essentieel dus bij het ontwerpen en realiseren van een duurzaam gebouw.

Deze 6 criteria, oftewel de do’s and don’ts zijn als volgt samen te vatten:

1. Zorg voor beïnvloeding : een maximale individuele beïnvloeding van het klimaat door de gebruikers. Het gaat dan bijvoorbeeld om het kunnen regelen van de temperatuur in zomer en winter. Het kunnen bepalen van de hoeveelheid verse lucht door het kunnen openen van een raam (te openen ramen zijn dus een must). Het kunnen bedienen van de zonwering en de lichtwering (een zonwering zit buiten de gevel, een lichtwering zit achter het raam, deze functionaliteiten kunnen dus niet vermengd worden) en het kunnen regelen van de hoeveelheid kunstlicht.

2. Het beperken van piekbelastingen: het voorkomen van oververhitting door robuuste gebouwen. Dit wil zeggen het voorkomen van een snelle opwarming door een adequate, liefst regelbare zonwering en het kunnen accumuleren van koude en warmte. Dus het gebruiken van de bouwkundige massa. Dit kan bestaan uit het gebruiken van de massa van vloeren en/of gevels en wanden. De bouwkundige massa dus niet afdekken of isoleren.

3. Isotherm ventileren: het scheiden van de verwarming en koeling van de ventilatielucht. Hiermee wordt bedoeld dat niet met de ventilatielucht moet worden verwarmd of moet worden gekoeld. Te warme lucht wordt namelijk niet ervaren als verse, frisse ventilatielucht en te koude lucht leidt eerder tot tochtklachten. Een klachtenvrije ventilatie is pas mogelijk als de toe te voeren lucht in de buurt ligt van de comforttemperatuur. Dus verwarmen en koelen met watervoerende systemen en niet met de noodzakelijke ventilatielucht.

4. Met laag-temperatuur verwarmen en hoog-temperatuur koelen door middel van stralingssystemen. Dit is een bekend uitgangspunt voor het kunnen realiseren van een hoge energie-efficiëntie, maar is tevens zeer gezond en comfortabel. Bij stralingssystemen (vloerverwarming, betonkernactivering of klimaatplafonds) wordt geen lucht in beweging gebracht en kan over het algemeen een lagere (in de winter) c.q. hogere (in de zomer) luchttemperatuur worden aangehouden bij een gelijke comfortbeleving.

5. Het niet bevochtigen van de ventilatielucht: het afzien van het mechanisch bevochtigen van de lucht. Over het wel of niet bevochtigen van ventilatielucht bestaan nog steeds erg veel misverstanden. Bevochtigen is niet duurzaam , kost veel energie en leidt tot een verhoogd risico op klachten. In gebouwen met te openen ramen en een goed schoonmaakregime (schone lucht) hoeft niet bevochtigd te worden! Wetenschappelijk onderzoek heeft dat al jaren geleden aangetoond. Dat er toch nog veel voorbeelden zijn waarin klachten over droge lippen en oogproblemen opgelost zijn door het installeren van bevochtiging heeft alles te maken van met het binden van stof en verontreinigingen aan waterdamp. Echter de bron wegnemen (de verontreinigingen en dus beter schoonmaken) is gezonder, energiezuinig en duurzamer dan bevochtiging inzetten als lapmiddel.

6. Zorg voor direct daglicht: het voorzien in direct daglicht op alle werkplekken in zowel het zomer- als winterseizoen. Daglicht moet ontworpen worden als kwaliteitsaspect waarbij op iedere werkplek direct daglicht kan toetreden. Dus bijvoorbeeld zorgen voor hoge daglichtopeningen met zicht op de hemelkoepel, zonwering die de daglichttoetreding niet blokkeert en daglicht van meerdere zijden zoals dat via de inzet van vides en atria mogelijk is.

Bovengenoemde gezondheidsmaatregelen hebben als bijkomend voordeel dat ze allen ook leiden tot een lagere energie behoefte en dus zonder twijfel als energie-efficiënt zijn te beoordelen. Zo ook de eis voor de beïnvloedbaarheid van de ventilatiebehoefte door middel van het kunnen openen van ramen, ook wel het psychologische raam genoemd.

Het is namelijk een fabel dat door het kunnen openen van ramen het energiegebruik toe zal nemen. Hier kom ik in een andere bijdrage nog in detail op terug.

Gezondheid bovenaan de agenda

Bovengenoemde ogenschijnlijk logische gezondheidsmaatregelen zijn als combinatie nog slechts incidenteel in ontwerpen of gerealiseerd projecten terug te vinden. Op het thema gezondheid is dus nog winst te behalen. Zet dus de gezondheidsthema’s bovenaan de agenda bij ieder ontwerp.

Gezondheid van mensen heeft rechtstreeks te maken met tevredenheid, een hogere productiviteit en een lager verzuim. Maatregelen ter verbetering van de gezondheid zijn dus maatregelen die je echt kan terugverdienen als je de investeringen uitzet tegen de reductie van verzuimkosten en niet alleen het effect op de exploitatie-/energiekosten beschouwd. Gezondheidsmaatregelen verdienen zich pas echt terug!

Afbeeldingen
Foto 1: Larkin Building
Foto 2: Office next to light court

Paul van Bergen, DGMR

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c143 c243 c244
Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle ...

Gisteren om 15:30 uur
timer 5 min

Hans Korbee: Het werd nog knap spannend in 1995; zou het na herhaald uitstel alsnog lukken om inderdaad nog voor het eind van ...

Lees verder »

c21 c54
Ploeterend voorwaarts!

Ploeterend voorwaarts!

18 mei om 15:30 uur
timer 4 min

De ene groteske krantenkop overschaduwt de andere. Na het kruisen van de degens met stikstof, PFAS en trage beslissingen ...

Lees verder »

c21 c54 c245 c263
De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19

De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19

7 mei om 15:30 uur
timer 6 min

Marten Valk: Dankzij COVID-19 komt 'lucht' meer in de schijnwerpers te staan. Slechts weinig mensen weten dat we dagelijks ...

Lees verder »

c21 c54 c127
'Het nieuwe normaal'

'Het nieuwe normaal'

20 apr om 15:30 uur
timer 3 min

Peter van Veen: Duurzaam Gebouwd-expert Peter van Veen schreef eerder deze maand over zijn visie op de gezondheidscrisis en deed ...

Lees verder »

c21 c54
‘Mooi om creativiteit van collega’s te zien’

‘Mooi om creativiteit van collega’s ...

16 apr om 15:30 uur

Duurzaam Gebouwd besteedt aandacht aan hoe partners omgaan met de huidige gezondheidscrisis. Dit keer is Manon ...

Lees verder »

c21 c54
Welke plaag hebben wij nodig om écht te veranderen?

Welke plaag hebben wij nodig om écht ...

15 apr om 16:00 uur
timer 3 min

Henk Willem van Dorp: Het jaar 2020 zag er in januari nog veelbelovend uit. BV Nederland verkeerde in gezonde staat en er zat een stijgende ...

Lees verder »

c21 c54
Duurzaam Gebouwd-expert Fred Sanders over de gezondheidscrisis

Duurzaam Gebouwd-expert Fred Sanders over de ...

9 apr om 15:30 uur
timer 1 min

Fred Sanders: Duurzaam Gebouwd-expert Fred Sanders vertelt je in deze persoonlijke vlog hoe hij omgaat met de nieuwe situatie, ...

Lees verder »

c21 c54 c237
Quantum Leap 

Quantum Leap 

8 apr om 15:30 uur
timer 2 min

Daan Bruggink: In één keer zitten we in een soort quantum leap. Als er niets gebeurd zou zijn, zouden we hier decennia ...

Lees verder »

c21 c54
Hoe Duco omgaat met de huidige gezondheidscrisis

Hoe Duco omgaat met de huidige gezondheidscrisis

7 apr om 15:30 uur
timer 3 min

Richard Geraerts: Hoe gaan Duurzaam Gebouwd-partners de huidige gezondheidscrisis te lijf? We besteden dagelijks aandacht aan partners ...

Lees verder »

c21 c54 c254
Gezondheid boven alles

Gezondheid boven alles

2 apr om 16:15 uur
timer 2 min

Woud Jansen: Tja. De wereld op z’n kop. Wat een turbulente weken. De tijd waarin gezondheid boven alles staat. En terecht. ...

Lees verder »

c21 c54 c127 c254
Strijd tegen Covid-19 door Comelit Nederland

Strijd tegen Covid-19 door Comelit Nederland

1 apr om 16:00 uur
timer 5 min

Duurzaam Gebouwd besteedt aandacht aan hoe zijn partners en experts omgaan met de huidige gezondheidscrisis. Comelit ...

Lees verder »

c21 c54 c243
'Heb ik nog bestaansrecht?'

'Heb ik nog bestaansrecht?'

17 mrt om 11:00 uur

Jan Willem van de Groep: Niet zo lang geleden mocht ik van Duurzaam Gebouwd de Groene Pen in ontvangst nemen voor de best gelezen blog ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up