“Gezondheid, een onderbelicht duurzaamheidthema”

Terugkijkend naar een levendig ‘duurzaamheidjaar’ valt het op dat over heel veel duurzaamheidthema’s geschreven en gepubliceerd is, maar over het belangrijkste thema, de gezondheid in onze gebouwen, vind je weinig terug.

Vreemd, want naast de thema’s energie, materiaalgebruik, water, omgeving en mobiliteit zou gezondheid toch het belangrijkste moeten zijn. Waarom bouwen we anders? Onze gebouwen zijn toch bedoeld om een maximaal comfort en een gezond binnenmilieu aan te bieden!

De kennis over wat mensen comfortabel vinden en wat de gezondheidseffecten zijn van keuzen, is al lang beschikbaar. Vanaf de jaren negentig, naar aanleiding van Sick Building klachten, zijn er namelijk een groot aantal onderzoeken uitgevoerd naar de gezondheidseffecten van gebouwen en installaties.

Toch zijn de bevindingen en aanbevelingen uit die tijd niet altijd terug te vinden in de huidige programma’s van eisen en ontwerpen voor onze huidige duurzame gebouwen. Wel veel uitgangpunten om de energiezuinigheid te verhogen en te investeren in een duurzame opwekking, maar de installatie- en binnenklimaat uitgangspunten zijn niet veranderd!

Zestal criteria
Als je de wetenschappelijke onderzoeken en de literatuur analyseert, dan zijn er een zestal essentiële criteria af te leiden voor een gezond en comfortabel binnenklimaat. En dus ook voor een duurzaam gebouwontwerp.

Die criteria of onderdelen daarvan zijn ook opgenomen in de beoordelingseisen volgens systemen zoals LEED en BREAAM. Essentieel dus bij het ontwerpen en realiseren van een duurzaam gebouw.

Deze 6 criteria, oftewel de do’s and don’ts zijn als volgt samen te vatten:

1. Zorg voor beïnvloeding : een maximale individuele beïnvloeding van het klimaat door de gebruikers. Het gaat dan bijvoorbeeld om het kunnen regelen van de temperatuur in zomer en winter. Het kunnen bepalen van de hoeveelheid verse lucht door het kunnen openen van een raam (te openen ramen zijn dus een must). Het kunnen bedienen van de zonwering en de lichtwering (een zonwering zit buiten de gevel, een lichtwering zit achter het raam, deze functionaliteiten kunnen dus niet vermengd worden) en het kunnen regelen van de hoeveelheid kunstlicht.

2. Het beperken van piekbelastingen: het voorkomen van oververhitting door robuuste gebouwen. Dit wil zeggen het voorkomen van een snelle opwarming door een adequate, liefst regelbare zonwering en het kunnen accumuleren van koude en warmte. Dus het gebruiken van de bouwkundige massa. Dit kan bestaan uit het gebruiken van de massa van vloeren en/of gevels en wanden. De bouwkundige massa dus niet afdekken of isoleren.

3. Isotherm ventileren: het scheiden van de verwarming en koeling van de ventilatielucht. Hiermee wordt bedoeld dat niet met de ventilatielucht moet worden verwarmd of moet worden gekoeld. Te warme lucht wordt namelijk niet ervaren als verse, frisse ventilatielucht en te koude lucht leidt eerder tot tochtklachten. Een klachtenvrije ventilatie is pas mogelijk als de toe te voeren lucht in de buurt ligt van de comforttemperatuur. Dus verwarmen en koelen met watervoerende systemen en niet met de noodzakelijke ventilatielucht.

4. Met laag-temperatuur verwarmen en hoog-temperatuur koelen door middel van stralingssystemen. Dit is een bekend uitgangspunt voor het kunnen realiseren van een hoge energie-efficiëntie, maar is tevens zeer gezond en comfortabel. Bij stralingssystemen (vloerverwarming, betonkernactivering of klimaatplafonds) wordt geen lucht in beweging gebracht en kan over het algemeen een lagere (in de winter) c.q. hogere (in de zomer) luchttemperatuur worden aangehouden bij een gelijke comfortbeleving.

5. Het niet bevochtigen van de ventilatielucht: het afzien van het mechanisch bevochtigen van de lucht. Over het wel of niet bevochtigen van ventilatielucht bestaan nog steeds erg veel misverstanden. Bevochtigen is niet duurzaam , kost veel energie en leidt tot een verhoogd risico op klachten. In gebouwen met te openen ramen en een goed schoonmaakregime (schone lucht) hoeft niet bevochtigd te worden! Wetenschappelijk onderzoek heeft dat al jaren geleden aangetoond. Dat er toch nog veel voorbeelden zijn waarin klachten over droge lippen en oogproblemen opgelost zijn door het installeren van bevochtiging heeft alles te maken van met het binden van stof en verontreinigingen aan waterdamp. Echter de bron wegnemen (de verontreinigingen en dus beter schoonmaken) is gezonder, energiezuinig en duurzamer dan bevochtiging inzetten als lapmiddel.

6. Zorg voor direct daglicht: het voorzien in direct daglicht op alle werkplekken in zowel het zomer- als winterseizoen. Daglicht moet ontworpen worden als kwaliteitsaspect waarbij op iedere werkplek direct daglicht kan toetreden. Dus bijvoorbeeld zorgen voor hoge daglichtopeningen met zicht op de hemelkoepel, zonwering die de daglichttoetreding niet blokkeert en daglicht van meerdere zijden zoals dat via de inzet van vides en atria mogelijk is.

Bovengenoemde gezondheidsmaatregelen hebben als bijkomend voordeel dat ze allen ook leiden tot een lagere energie behoefte en dus zonder twijfel als energie-efficiënt zijn te beoordelen. Zo ook de eis voor de beïnvloedbaarheid van de ventilatiebehoefte door middel van het kunnen openen van ramen, ook wel het psychologische raam genoemd.

Het is namelijk een fabel dat door het kunnen openen van ramen het energiegebruik toe zal nemen. Hier kom ik in een andere bijdrage nog in detail op terug.

Gezondheid bovenaan de agenda

Bovengenoemde ogenschijnlijk logische gezondheidsmaatregelen zijn als combinatie nog slechts incidenteel in ontwerpen of gerealiseerd projecten terug te vinden. Op het thema gezondheid is dus nog winst te behalen. Zet dus de gezondheidsthema’s bovenaan de agenda bij ieder ontwerp.

Gezondheid van mensen heeft rechtstreeks te maken met tevredenheid, een hogere productiviteit en een lager verzuim. Maatregelen ter verbetering van de gezondheid zijn dus maatregelen die je echt kan terugverdienen als je de investeringen uitzet tegen de reductie van verzuimkosten en niet alleen het effect op de exploitatie-/energiekosten beschouwd. Gezondheidsmaatregelen verdienen zich pas echt terug!

Afbeeldingen
Foto 1: Larkin Building
Foto 2: Office next to light court

Paul van Bergen, DGMR

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54
Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire trendsetter

Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire ...

30 jun om 15:30 uur
timer 7 min

Hans Korbee: Niemand houdt van ze, niemand vindt ze mooi. Grote, lelijke blokken in het landschap. Noodzakelijk kwaad, die ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Haal de MPG en BENG snel door de shredder

Haal de MPG en BENG snel door de shredder

10 jun om 13:00 uur
timer 9 min

Hans Korbee: Iedereen die een tijdje in de bouw rondloopt weet: de minimumeisen in het Bouwbesluit zijn in meer dan 80% van ...

Lees verder »

c21 c54 c135
Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

11 mei om 10:01 uur
timer 10 min

Twaalf jaar hebben we het moeten stellen zonder ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c261
Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem in combinatie met noodverlichting

Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem ...

4 mei om 09:54 uur
timer 3 min

Hans Nas: In een wereld die steeds meer ‘connected’ wordt, is het niet meer dan vanzelfsprekend dat ook noodverlichtingsarmaturen ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen begint bij gedragsverandering’

Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen ...

26 apr om 11:00 uur
timer 3 min

Lizzy Butink: Lizzy Butink startte begin 2022 als manager duurzaamheid bij Dura Vermeer en treedt toe tot het expertpanel van ...

Lees verder »

c21 c54
Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

5 apr om 15:01 uur
timer 7 min

Het verhaal van de drie biggetjes zit diep in de haarvaten van de Nederlander. Het eerste biggetje is lui en bouwt ...

Lees verder »

c21 c54 c261
Met digitalisering werf je het talent van de toekomst

Met digitalisering werf je het talent van de ...

22 feb om 10:01 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Een nieuwe generatie staat in de startblokken om hun carrière te beginnen. Weet jij wat deze jonge talenten ...

Lees verder »

c21 c54 c244
De sociaal-culturele kant van transitie in de bouw

De sociaal-culturele kant van transitie in de ...

18 feb om 14:30 uur
timer 6 min

Marten Valk: In transities is het noodzakelijk om de technische kant te overstijgen en de sociaal-culturele kant te includeren. ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Het kan anders: huisnummerregistratie

Het kan anders: huisnummerregistratie

9 feb om 10:01 uur
timer 3 min

Kijkend naar het huidige sociaaleconomische landschap ziet Hans Hidden geen duurzame samenleving waarin voor bepaalde ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c190
Circulaire economie: van horen zeggen!

Circulaire economie: van horen zeggen!

8 feb om 13:01 uur
timer 5 min

In de Week van de Circulaire Economie deelt Carlisle Construction Materials BV via de geijkte platforms zoveel ...

Lees verder »

c21 c54 c277 c295
De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

27 jan om 10:01 uur
timer 9 min

Nagenoeg iedereen begrijpt dat de huidige klimaatverandering ongekend snel gaat en dat deze snelheid komt door ...

Lees verder »

c21 c54 c135 c243 c265
Is NMDA toch MDMA?

Is NMDA toch MDMA?

18 jan om 15:30 uur
timer 3 min

Harm Valk: Als je het snel uitspreekt lijkt NMDA (het niet-meer-dan-anders principe uit de Warmtewet) verdacht veel op MDMA ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up