Verborgen geheimen van de stad

In de serie ‘De Eeuw van de Stad’ van de VPRO geven 7 duurzaam gebouwd-experts hun visie op de duurzame stad. Dit keer architect Jón Kristinsson. Dit artikel is tevens te lezen op: http://weblogs.hollanddoc.nl/deeeuwvandestad/.


De stad is vol geheimen. Geheimen die boven- en ondergronds alsmaar toenemen. Het overgrote deel van deze geheimen zitten ondergronds en noemt men de ondergrondse infrastructuur. Wat de infrastructuur daar doet is voor velen een raadsel en voor anderen een weet.

De meeste mensen in de stad laten de wonderlijke ondergrondse leidingen koud. Ze betalen voor de voorzieningen voor water, elektriciteit, ICT en aardgas per automatische bankafschrijving. Als er iets misgaat met de voorzieningen kan dan het gemeentebestuur ingrijpen? Nee, alles is uitbesteed aan ‘derden’. Een nader onderzoek.

Drinkwater
Neem het drinkwater dat verplicht ondergronds aan elk huis geleverd wordt als primaire levensbehoefte. Regenwater of bronwater ter plaatse mag niet worden gedronken. Het mag een wonder heten dat men van vies Rijnwater drinkwater kan maken, dat ook nog eens goed smaakt.

Maar tussen de Rijnwatermoleculen van het drinkwater bevinden zich ook moleculen van bestrijdingsmiddelen en verschillende medicijnen zoals anticonceptie, die van invloed zijn op de consumenten. De mens bestaat immers voornamelijk uit water.

Toilet
De boosdoener is de wc. Deze is aangesloten op de ondergrondse riolering. In de vorige eeuw heeft de westerse beschaving drinkwater ontdekt als transportmiddel voor fecaliën. Het zou beter en hygiënischer zijn als we waterzuinige vacuümtoiletten zouden gebruiken, zoals gebeurt op grote passagiersschepen.

Het rioolwater en het organische huisafval kan dan op wijkniveau door anaerobe vergisting volledig worden gezuiverd. Uit het biogas dat ontstaat kan lokaal elektriciteit worden gewonnen en het eindresultaat is compost voor het gemeenteplantsoen.

Dit spaart veel water en al lijkt de praktijk anders, in de wereld is goed drinkwater zeer schaars. In de historische stad Nijmegen worden de wc’s doorgespoeld met opgepompt drinkwater uit de tijd van Karel de Grote (742-814). Een dappere poging in Leidsche Rijn om geen drinkwater voor het wc-spoelen te gebruiken is dramatisch mislukt doordat installatie koppelingen bij de leidingaanleg niet herkend werden, waardoor in sommige huizen ongezuiverd water werd aangesloten op het drinkwaternet.

Oud en nieuw
In de Europese middeleeuwse stad werd anders gewoond en geleefd dan in dezelfde stad nu. Binnen de stadsmuren was alles volgebouwd, ook de achtererven. Voor bomen was er weinig plaats. Het drinkwater kwam uit waterputten. De straten waren vies, stoffig of modderig. Het afval stapelde zich op. Er hing een stank van mest, rook van houtvuur en verrotting.’s Nachts was de stad donker en stil. De kloosterklok gaf de tijd aan voor gebed. Het hanengekraai gaf het krieken van de dag aan.

De huidige stad is schoon en verlicht door elektriciteit uit een verre fossiel gestookte krachtcentrale en kent een 24-uurs economie. Het licht brand en auto’s rijden dag en nacht. Ondergronds komt de elektriciteit de woning binnen en er wordt royaal mee omgesprongen – alle apparatuur staat op stand-by. Wij kennen (nog) geen individuele grens of rantsoen in energieconsumptie.

Houdbare technologie
Elk werelddeel blijkt een herkenbaar patroon te hebben in brandstofverbruik in het woon-werkverkeer. Zo heeft een inwoner van Los Angeles gemiddeld 2500 liter benzine per jaar nodig, een inwoner uit Amsterdam 500 liter en een uit Hong Kong 150 liter.

Dit is beduidend meer energie dan voor de huisverwarming als we één liter benzine gelijk stellen aan een m3 aardgas. Zo blijft goed openbaar transport en ondergronds vervoer onmisbaar voor elke grote stad.

Met de komst van lichte, elektrische auto is het aannemelijk dat het donkere oppervlak van fotovoltaïsche cellen op carports, daken van huizen, schuren en schuttingen sterk zal toenemen. Ook meer toepassing van lage voltage elektriciteit in huis ligt voor de hand. Zuinige en intelligente verlichting is er al, of is op komst.

De middeleeuwse stedelijke stank en rook is ook verleden tijd, want ondergronds wordt aardgas uit een ver aardgasveld de woning binnengeleid. Deze aardgas verbranden we bij 1200˚C in een high-tech cv-ketel om water van 90˚C te maken, omdat we het gehele huis 20˚C willen hebben. Dit is geen houdbare technologie. Via de omweg van warmtepomp die de kostbare elektriciteit factor 3 à 4 omhoog krikt, kiest men voor een tussenoplossing van water van 50˚C en vloerverwarming. Dit vindt men vandaag de dag acceptabel.

Er is nu zicht op duurzame huisverwarming, die ook goedkoop is in gebruik. Door gebruik te maken van nieuwe technologie van dunne-koperdraad-warmtewisselaars voor huisverwarming kunnen we volstaan met veel lagere watertemperatuur van 25 tot 30˚C. Dat kan zonnewarmte zijn, of afvalwarmte van een bedrijf.

Deze technologie wordt al met groot succes in de glastuinbouw toegepast in de energie producerende kassen. Dit principe is ook beschikbaar voor woningen en kantoren.

Verborgen geheimen
Willen we van de aardgasverwarming af, dan is te verwachten dat toepassing van glaspanelen als zonnecollectoren het uiterlijk van gebouwen zal doen veranderen. Men kan ook glazen dakopbouw als plantenkas te gebruiken om laagcalorische zonnewarmte te winnen. De zonnewarmte die ’s zomers wordt gewonnen, kan inmiddels opgeslagen worden in de aquifer, d.w.z. in een zandlaag tussen kleilagen in de grond als seizoenwarmteopslag.

Het is ook mogelijk om koude door uitstraling naar de heldere hemel te oogsten en in de grond te bewaren. Een graad Celsius koelen van een huis kost in de regel vijf keer zoveel als een graad Celsius verwarmen. Weer zijn we aan het sleutelen aan de verborgen geheimen van de stad.

Dan zijn er tot slot nog twee kwetsbare draden voor de telefoon en de centrale antenne van de TV, die in onbruik dreigen te raken door de ICT-glaskabel onder de trottoirtegels. Is het langzamerhand te begrijpen waarom trotse huiseigenaren vragend omhoog naar de hemel kijken?

Jón Kristinsson

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c135 c243 c265
Zet deze winter ook de knop om!

Zet deze winter ook de knop om!

26 okt om 16:01 uur
timer 3 min

Krijgen we deze winter op vrijdag lege kantoren met de thermostaat in de laagste stand en met alle lampen uit? ...

Lees verder »

c21 c54 c135 c265
Portefeuilleaanpak voor de komende vier jaar

Portefeuilleaanpak voor de komende vier jaar

25 okt om 16:01 uur
timer 5 min

In een driedelige serie blogs gaat Duurzaam Gebouwd-expert Selina Roskam dieper in op het verschijnen van de Kamerbrief ...

Lees verder »

c21 c54 c186 c265
Renovatiestandaard: nieuwe stap vooruit

Renovatiestandaard: nieuwe stap vooruit

24 okt om 16:01 uur
timer 7 min

Wat is het een bizarre tijd. Werken aan de energietransitie in de gebouwde omgeving is schaken op drie borden ...

Lees verder »

c21 c54 c134 c160 c259
Geen stikstofmiljoenen, maar een deltaplan voor de bouw

Geen stikstofmiljoenen, maar een deltaplan voor ...

18 okt om 10:01 uur
timer 6 min

In Nederland worden problemen in silo’s geplaatst en opgelost met geld. Heel veel geld. De bouwsector heeft ...

Lees verder »

c21 c54 c265
Welke warmtepomp past bij mijn gebouw?

Welke warmtepomp past bij mijn gebouw?

31 aug om 13:01 uur
timer 36 min

In Nederland zijn meer dan 150 merken warmtepompen te koop en voor meer dan 6.000 types ligt een ISDE-subsidie ...

Lees verder »

c21 c54
Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire trendsetter

Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire ...

30 jun om 15:30 uur
timer 7 min

Hans Korbee: Niemand houdt van ze, niemand vindt ze mooi. Grote, lelijke blokken in het landschap. Noodzakelijk kwaad, die ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Haal de MPG en BENG snel door de shredder

Haal de MPG en BENG snel door de shredder

10 jun om 13:00 uur
timer 9 min

Hans Korbee: Iedereen die een tijdje in de bouw rondloopt weet: de minimumeisen in het Bouwbesluit zijn in meer dan 80% van ...

Lees verder »

c21 c54 c135
Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

11 mei om 10:01 uur
timer 10 min

Twaalf jaar hebben we het moeten stellen zonder ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c261
Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem in combinatie met noodverlichting

Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem ...

4 mei om 09:54 uur
timer 3 min

Hans Nas: In een wereld die steeds meer ‘connected’ wordt, is het niet meer dan vanzelfsprekend dat ook noodverlichtingsarmaturen ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen begint bij gedragsverandering’

Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen ...

26 apr om 11:00 uur
timer 3 min

Lizzy Butink: Lizzy Butink startte begin 2022 als manager duurzaamheid bij Dura Vermeer en treedt toe tot het expertpanel van ...

Lees verder »

c21 c54
Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

5 apr om 15:01 uur
timer 7 min

Het verhaal van de drie biggetjes zit diep in de haarvaten van de Nederlander. Het eerste biggetje is lui en bouwt ...

Lees verder »

c21 c54 c261
Met digitalisering werf je het talent van de toekomst

Met digitalisering werf je het talent van de ...

22 feb om 10:01 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Een nieuwe generatie staat in de startblokken om hun carrière te beginnen. Weet jij wat deze jonge talenten ...

Lees verder »

Reacties

Goed verhaal, Jon. Het wordt hoog tijd dat we de stedelijke infrastructuur gaan aanpakken op een duurzamer manier.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up