Het verhaal begint met een ruimteschip...

Het verhaal begint met een ruimteschip...

Op het Smart City Event dat op 27 en 28 juni in Amsterdam werd gehouden sprak onder andere Jeremy Rifkin. Hij promootte zijn 19e boek The Third Industrial Revolution dat het verhaal vertelt van een nieuwe economie, gebaseerd op duurzame energie.

Rifkin brengt veranderingen in communicatie die zijn ontstaan met de komst van het internet in verband met de behoefte aan energie uit niet-fossiele bronnen. Een tekort aan betaalbare fossiele bronnen – het moment waarop de olieproductie niet meer toenam, oftewel peakoil zijn we al in 2006 gepasseerd – en de desastreuze effecten van CO2-uitstoot op het klimaat zijn evident, maar leiden nog niet tot acties bij ons allen. Er is ook een lokkend perspectief nodig.

Rifkin schetst dit perspectief in vijf pilaren. Ten eerste de verschuiving naar herwinbare of duurzame energie. Ten tweede de transformatie van gebouwen naar micro-energiecentrales die lokaal energie produceren. Ten derde de toepassing van waterstof en andere vormen van energieopslag. Ten vierde het gebruik van internet-technologie om het energienetwerk te laten werken als een intergrid om op verschillende schaalniveaus vraag en aanbod van energie af te stemmen. En ten vijfde het vervangen van onze voertuigen door elektrische exemplaren die energie kunnen innemen, opslaan en ontladen naar gelang locatie en prijs.

Deze pilaren staan niet los van elkaar, maar vormen een geïntegreerd geheel. Rifkin benadrukt dit door kritiek te leveren op Obama’s ‘green economic recovery’ die wel op ieder van de pilaren inzet met het vrijmaken van budgetten, maar het verbinden verhaal mist. Zo blijft een verzameling van losse projecten en verkokerde programma’s over.

Dit is precies nu precies wat je dezer dagen aantreft bij gebiedsontwikkeling. Ontwikkeling van vóór de crisis zijn verworden tot enkele losse projecten; gebiedsontwikkelingen van na crisis bestaan vaak uit niet meer dan wat losse projecten en anders zijn het nog programma’s met nadruk op één of hooguit twee sector-gebonden ambities, vaak vastgoed en duurzame energie of waterbeheer. Waar is het verhaal dat individuele initiatieven kan verbinden en nieuwe partijen erbij kan betrekken? Welnu, dat miste.

In opdracht van het ministerie van I&M werd ik uitgedaagd een verhaal te schrijven. Net als Rifkins boek bestaat het resultaat – Investeren in gebiedsontwikkeling nieuwe stijl, handreikingen voor samenwerking en verdienmodellen – uit drie hoofdstukken die gaan over visie, samenwerking en het verdienmodel. Deze zijn aangevuld met een hoofdstuk met praktijkvoorbeelden en een hoofdstuk met tien handreikingen. In het kort gaat het verhaal over twee pilaren. Ten eerste het betrekken van de fasen van de bestaande en de toekomstige exploitatie van het gebied bij wat we voorheen onder gebiedsontwikkeling verstonden. Dat beperkte zich namelijk tot het traject van de fasen van initiatief, haalbaarheid en realisatie. Ten tweede het betrekken van het gebruik en de gebruiker en eveneens van partijen van de stromen bij de start van een gebiedsontwikkeling. Deze stromen omvatten allerlei nutsvoorzieningen: energie, afval, data, water en mobiliteit.

Gebiedsontwikkeling nieuwe stijl is een holistische aanpak en combineert al deze elementen: het beheer en de exploitatie van de grond en het vastgoed en van de aanwezige nutsvoorzieningen in de breedste zin van het woord (de stromen). Voor samenwerking betekent dit dat er meer partijen mee moeten, maar ook dat partijen zich moeten richten op de lange termijn: weg van ontwikkelwinsten, naar rendement uit de exploitatie. Ook komen nieuwe verdienmodellen in beeld die de link kunnen borgen tussen vastgoed, gebruik en stromen, zoals (energie-)prestatiecontracten, gebiedsfondsen en coöperatieven. Van de eerste twee geeft de handreiking een praktijkvoorbeeld.

Met deze handreiking hoop ik een verbindend verhaal voor gebiedsontwikkeling nieuwe stijl te hebben gegeven. Daarmee is er nog geen verhaal voor iedere individuele gebiedsontwikkeling. Uitdaging is nu dit in de praktijk te brengen door specifieke uitwerkingen te maken voor de lokale opgaven. Maar ook dáár staat een verhaal dat verbinden kan voorop. Een verhaal dat een logisch antwoord geeft op vragen als: ‘Waarom doen we het en vooral waarom hier?’ en ‘Wat willen we doen en hoe?’ Er is behoefte aan een logisch verhaal per gebiedsontwikkeling. Een verhaal dat urgentie koppelt aan lokale kwaliteiten en meerwaarde biedt voor velen, waardoor samenwerking mogelijk wordt.

Niet alleen Rifkin benadrukte op het Smart City Event het belang van een sterk verbindend verhaal. Wubbo Ockels, slotspreker op de eerste dag, begint zijn bijdrage met het verhaal van zijn ruimtereis uit 1985. Na een indrukwekkende start komt het moment dat hij de aarde alleen los in de ruimte ziet en zich beseft dat wij met zijn allen in essentie op een ruimteschip leven – het ruimteschip aarde – en dat we daar heel zuinig op moeten zijn. Want we hebben er maar één. En om dat besef in de hele zaal te laten doordringen, vraagt hij iedereen luidt te scanderen: “Wij zijn astronauten op ruimteschip aarde.”

Een beter verhaal voor duurzaamheid is er niet.

Gert-Joost Peek

 

Een uitgebreid verslag over het Smart City Event leest u in de komende uitgave van Duurzaam Gebouwd die verschijnt op 20 september aanstaande.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

Samenwerkende Eilanders omarmen duurzame veenweide

Samenwerkende Eilanders omarmen duurzame veenweide

13 nov om 13:00 uur
timer 6 min

Hoe een koffietafel van private eilandbezitters hun gedrag duurzaam veranderde.

Lees verder »

Laat spreeuwen bomen planten (in plaats van kersen eten)

Laat spreeuwen bomen planten (in plaats van ...

8 nov om 15:30 uur

Marten Valk: Stakingen in het kader van stikstofoxiden. Handhaving van de Pfas-normering. De kreten van Greta Thunberg. Elon ...

Lees verder »

Weg met de norm, leve de standaard

Weg met de norm, leve de standaard

8 nov om 08:00 uur
timer 4 min

Harm Valk: We hebben een probleem met normen, zeker in de bouw- en vastgoed. Daarom moeten we ervan af. De bouw wordt er ...

Lees verder »

Regie over innovatie

Regie over innovatie

4 nov om 11:00 uur
timer 3 min

Ik heb al eens eerder over hem geschreven; Bart Bossink, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij was ...

Lees verder »

Labs om verduurzamingsmaatregelen te testen

Labs om verduurzamingsmaatregelen te testen

27 sep om 15:30 uur
timer 7 min

Marjet Rutten: Een paar weken terug vroeg ik mijn netwerk wie er een lab-omgeving kent waar je verduurzamingsmaatregelen voor ...

Lees verder »

Stap uit de comfortzone

Stap uit de comfortzone

23 sep om 07:00 uur
timer 4 min

Marten Valk: Na mijn sabbatical kijk ik met nieuwsgierigheid naar het spanningsveld tussen mijn vakgebied ‘bouwfysica’ ...

Lees verder »

Kennis? Kennissen!

Kennis? Kennissen!

22 aug om 16:00 uur
timer 3 min

Harm Valk: Vakantie, mooie tijd. Je ziet nieuwe plekken en doet nieuwe indrukken op, of hernieuwt het contact met plekken ...

Lees verder »

Ons Bouwbesluit is crimineel

Ons Bouwbesluit is crimineel

19 aug om 15:30 uur
timer 3 min

Onno Dwars: Het Bouwbesluit is crimineel en daarom wordt het hoog tijd dat het ouderwetse model flink op de schop gaat. We ...

Lees verder »

Gezond binnen zitten

Gezond binnen zitten

24 jul om 08:00 uur

Marjolein van Gelder: Uit diverse onderzoeken in Westerse landen blijkt dat we gemiddeld 90% van onze tijd binnen besteden. Deze tijd ...

Lees verder »

Het geluid van lucht/water-warmtepompen: is de wetgever horende doof?

Het geluid van lucht/water-warmtepompen: is de wetgever horende doof?

13 jun om 15:30 uur
timer 8 min

Rudy Grevers: Zoals zo vaak volgt de wetgeving de actualiteit, maar veelal wordt beleid ten aanzien van nieuwe thema`s (veel) ...

Lees verder »

Afscheidsbrief aan mijn hartverwarmende vriend

Afscheidsbrief aan mijn hartverwarmende vriend

29 mei om 11:00 uur
timer 4 min

Jan-Maarten Elias: Exact 60 jaar na de ontdekking van 'Slochteren', schrijven wij jou deze afscheidsbrief. Het gaat ons aan het hart, ...

Lees verder »

Energietransitie: ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan

Energietransitie: ik heb het nog nooit gedaan, ...

28 mei om 13:00 uur
timer 5 min

Selina Roskam: Een stoere quote van Pippi Langkous als ze aan iets nieuws begint. En hoe meer we aan de energietransitie in de ...

Lees verder »

Reacties

De nu in deze versie 3.0 vermelde stromen zijn m.i. vooral de snelle stromen, eigenlijk het laaghangend fruit. Gaat dan gebiedsontwikkeling 4.0 echt in op de end-of-life fase van onderdelen en geheel? Dus waarin het gebruik van grondstoffen in gebied en gebouw geheel cyclisch wordt benaderd en deze gebouwen en gebieden tijdelijke grondstoffen opslagplaatsen vormen? De doorlooptijd van cycli in draagstructuren, gevels, installaties en afbouw zijn onderling niet vergelijkbaar en kennen een andere verouderingsbeïnvloeding en beslisstructuur. Dus nu vanuit het voorgaande via drie uitgangspunten; oneindige nieuwe toepassingen van materialen te gaan bieden na elke product end-of-life; het voorkomen van “collateral damage” bij sloop/vervanging van onderdelen als uitgangspunt en; volledige aanbieders verantwoordelijkheid voor en door continue adaptatie als verdienmodel; aanvliegen, accepteren en respecteren. Gebied en gebouw ontwikkeling bevindt zich al een tijdje in de sandwich waar de gebruikerscycli en de grondstoffencycli elkaar (bijna) raken. Beide cycli zijn uiterst dynamisch, fors versnellend en de komende decennia in volle ontwikkeling en aanpassing en bieden van beide zijden voeding aan de cycli van gebieden en gebouwen. In de ruimte ertussen is verandering de enige overgebleven constante. Het daaruit ontwikkelde 4G model vormt de systeemblauwdruk voor de nieuwe processen en de energie stroomt in al haar vormen er doorheen. De snelle vertaling hiervan in gebied (bestemmingsplan) en gebouw (bouwbesluit) regelgeving, naar grotere of maximale flexibiliteit met alleen mogelijke uitzonderingen voor specifieke activiteiten die zich niet goed verhouden vanwege aanvullende veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid of milieu doelstellingen, vraagt de volle aandacht. Dat is even wennen met de huidige structuren gericht op handhaven! De versie 4.0 zal door nieuwe prestatie gerichte verdienmodellen ook de huidige uitgangspunten van eigendom fundamenteel veranderen. Niet DE gebouweigenaar is meer uitgangspunt, maar eigenaren van gebied en gebouw onderdelen op basis van levensloop van materialen, producten en concepten doen de intrede. De huidige juridische en fiscale uitgangspunten van vastgoed eigendom (zoals de huidige natrekbaarheid vanuit grondeigendom) en belastinggrondslagen (WOZ, overdrachtsbelasting etc.) moeten dan worden verlaten. Splitsingsakten zijn een hopeloos trage, botte en bureaucratische juridische constructie hiervoor. Wordt vastgoed transactie en eigendomsrecht vergelijkbaar met het huidige “losgoed” recht? Wordt een afstemming over de landsgrenzen een onderdeel van de veranderingen, gezien de wereld markt van producenten en leveranciers? Gaan gebouwen een coöperatie van concept integrators, producten leveranciers en materialen eigenaren worden, integraal ter beschikking gesteld aan gebruikers op basis van diens gebruikscycli? Een hele stap vanuit het huidige VERbruik als uitgangspunt. De bevestiging vanuit het verhaal “Investeren in gebiedsontwikkeling nieuwe stijl” van de drie benodigde stappen is zeer bemoedigend; “het nu”, “het straks” en “de verbindende weg met tussenstations”, zijn elk van gelijkwaardig belang. Wordt vervolgd!

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up