Energiearmoede in Nederland: Koken of Stoken?

Energiearmoede in Nederland: Koken of Stoken?

Duizenden Nederlandse gezinnen zullen de komende jaren moeten kiezen: eten kopen voor hun gezin of de verwarming aan in huis. Nu al is er sprake van energiearmoede, door een combinatie van hoge energieprijzen, lage inkomens en slecht geïsoleerde huizen.

RWE-topman Peter Terium (1) waarschuwde dit voorjaar al dat de energierekening voor mensen met een laag inkomen onbetaalbaar wordt. Woningcorporaties staan niet allemaal te springen om hun goedkope woningen te verbeteren, huiseigenaren met een laag inkomen kunnen het niet betalen en de rijksoverheid maakt het probleem alleen maar groter met voorgenomen extra energiebelastingen (2), bovenop de stijgende prijzen.

 

In schril contrast daarmee staat de geringe politieke aandacht die het beslag van energiekosten op het huishoudbudget krijgt in Nederland. Elders in Europa is dat anders. In Groot-Brittannië, waar dit fenomeen is onderzocht, vallen naar schatting nu al jaarlijks 2.700 doden doordat mensen in een te koud huis wonen (3). Dat leidt tot gezondheidsproblemen, zoals infecties aan de luchtwegen of hart- en vaatziekten, die uiteindelijk fataal kunnen zijn. Ook ontstaan gevaarlijke situaties doordat mensen alternatieven zoeken, zoals het verwarmen van de woning met een potkachel en hout. Armoede kan bovendien leiden tot sociale onrust; mensen komen in opstand tegen zowel de energiebedrijven als hun verhuurders.

Armoede neemt toe

Er is geen reden om aan te nemen dat de situatie in Nederland beter is. De armoede in ons land neemt volgens het Armoedesignalement van het Sociaal Cultureel Planbureau en het CBS toe. Stroom- en aardgasprijzen in Nederland liggen vlakbij het Europees gemiddelde (4). Beide stijgen –met de olieprijzen- het laatste halfjaar. Het probleem wordt de komende jaren groter, doordat de energieprijzen de pan uit blijven rijzen, zowel autonoom als door allerlei extra heffingen.

Inmiddels zijn er onder meer in Rotterdam en Oost-Friesland woningen waar mensen evenveel betalen aan huur als aan energiekosten. Dit komt uiteraard doordat de aller goedkoopste huurwoningen vaak van slechte kwaliteit zijn, niet of nauwelijks zijn geïsoleerd en mede daardoor tot hoge stookkosten leiden.

Huurders zijn nog net iets meer kwijt aan energie dan bezitters van koopwoningen. Toch zijn ook die niet echt goed af. Ongeveer de helft van de woonlasten van koopwoningen in Nederland bestaat uit hypotheek en de andere helft uit bijkomende woonlasten. Van de bijkomende woonlasten bestaat de helft weer uit kosten voor energie en water. Huiseigenaren met een laag inkomen hebben meestal geen geld om de woning te verbeteren en krijgen daarvoor ook geen lening bij de bank.

 

Rol woningcorporaties

Als het om energielasten gaat, nemen woningcorporaties een nogal divers standpunt in. Ongeveer de helft verwijst naar het energiebedrijf, de andere helft ziet wel een rol voor zichzelf. Een van de belangrijkste programma’s hierbij is ‘Meer met minder’. Dit programma uit 2007 omvat plannen om tot 2020 circa 250.000 woningen en gebouwen per jaar te verbeteren. In de praktijk blijkt de uitvoering van deze plannen echter sterk achter te lopen. Veelgenoemd obstakel vormt de zogeheten ‘split incentive’, waarbij de corporatie moet investeren, maar de huurder de voordelen geniet.

In België is daar wat op gevonden: in het nieuwe huurprijsbeleid speelt energie een nadrukkelijke rol. Naast het inkomen van de huurder, de grootte van zijn gezin en de marktwaarde van de woning, wordt vanaf 2013 een energiecorrectie ingevoerd. Wie noodgedwongen in een slecht geïsoleerde woning woont, krijgt een korting op de huur. Omgekeerd kan de corporatie die investeert in energiebesparing daarvoor een toeslag op de huur vragen, als daardoor de energierekening van de bewoners daalt.

Zo’n bonus-malussysteem zou ook in Nederland de verbetering van huurwoningen kunnen stimuleren. Nog belangrijker om uit de impasse te komen, is dat we als maatschappij niet meer alleen kijken naar de investeringskosten, maar gaan denken in termen van de kosten van de totale levenscyclus van een woning. De belangen van huurders en verhuurders zijn bij elkaar te brengen door te focussen op de totale woonlasten. Hierbij maken de partijen afspraken bij renovatie van de woning. Door de woning te verduurzamen, gaan de bewoners weliswaar meer huur betalen, maar zijn ze minder kwijt aan energiekosten, terwijl de woning comfortabeler wordt. Voor de verhuurder betekent dit méér huurinkomsten en daarmee een betere business case.

 

Rol van de vastgoed en bouwbranche

De vastgoed- en bouwsector kan bijdragen aan de oplossing door voortdurend betaalbare, duurzame maatregelen die energie besparen toe te passen en daarmee de woonlasten voor de consument te beperken. Niet alleen in nieuwbouw, maar zeker ook bij de renovatie van bestaande woningen. Wat we moeten gaan beseffen is dat energiearmoede niet alleen een sociaal probleem is. Het is ook niet uitsluitend een bouw- of installatietechnisch probleem. En het is zeker ook méér dan een financieringsprobleem. Het is een schoolvoorbeeld van een integraal probleem, dat een integrale oplossing vergt. Daarin kunnen bouw- en installatiebedrijven een actieve rol spelen door de noodzakelijke kennis en ervaring met integrale projecten beschikbaar te stellen en de regie te nemen bij het formuleren van energiezuinige concepten voor opdrachtgevers.

 

  1. http://www.ad.nl/ad/nl/1100/Consument/article/detail/3275926/2012/06/23/Energierekening-onbetaalbaar-voor-lage-inkomens.dhtml
  2. http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0540-Belasting-op-energie.html?i=15-24
  3. http://www.decc.gov.uk/assets/decc/Statistics/fuelpoverty/1_20091021091505_e_@@_UKFuelPovertyStrategy7AnnReport09.pdf
  4. Eurostat tweede helft 2011

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c244
Duurzaamheid, waar moet je beginnen?

Duurzaamheid, waar moet je beginnen?

3 mrt om 16:11 uur
timer 4 min

Het woord duurzaamheid is inmiddels een containerbegrip geworden. Allerlei verschillende milieufacetten zoals ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Reradicaliseren

Reradicaliseren

25 feb om 17:00 uur

Onno Dwars: Ik vind dat het radicalisme van niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) aan erosie onderhevig is. Hun ...

Lees verder »

c21 c54 c185
Decorated shit

Decorated shit

11 feb om 16:01 uur
timer 5 min

“Zolang we heiligverklaarde concepten overeind houden, zoals we het geleerd hebben op de universiteiten, ...

Lees verder »

c21 c54 c244
MPG: buigen of barsten?

MPG: buigen of barsten?

10 feb om 16:00 uur
timer 6 min

Hans Korbee: Juni 2016 bracht de SER het rapport uit ‘Werken aan een circulaire economie: geen tijd te verliezen’. ...

Lees verder »

c21 c54 c185 c244
Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

3 feb om 15:45 uur
timer 6 min

Marten Valk: We zitten in een bijzondere tijd, er gebeurt veel. Door covid-19 is er acute aandacht voor het thema gezondheid. ...

Lees verder »

c21 c54 c190 c244
De timing van hout

De timing van hout

29 jan om 08:57 uur
timer 2 min

Onlangs werd ik getriggerd door het NRC-artikel ‘Bouwen met hout? Dat is niet duurzaam, zegt de norm’. ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244 c245
Wij zijn de overheid

Wij zijn de overheid

21 jan om 17:00 uur
timer 2 min

Onno Dwars: Nu Rutte III demissionair is, maakt Nederland de balans op. Als bouw- en vastgoedsector werden wij de afgelopen ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c190
Amsterdamse School 2.0

Amsterdamse School 2.0

22-12-2020 om 08:46 uur
timer 4 min

Hermen Jansen: Levensduur, life-cycle, losmaakbaarheid en duurzaamheid; het langetermijndenken staat weer helemaal centraal in ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert blikt terug op carrière

Duurzaam Gebouwd-expert blikt terug op carrière

09-12-2020 om 15:30 uur
timer 9 min

Ben Kruseman: Na mijn bouwkundestudie in Tilburg, nu Avans Hogeschool Tilburg en de vervulling van mijn militaire dienstplicht, ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c278
Groene of grijze circulariteit?

Groene of grijze circulariteit?

26-11-2020 om 15:30 uur
timer 4 min

Daan Bruggink: Cradle2Cradle heeft vanuit de VS in 2002 een heel goede voorzet gegeven en heel veel mensen geïnspireerd ...

Lees verder »

c21 c54 c238 c244 c260
Biofilische ontwerpprincipes moeten een vanzelfsprekendheid zijn

Biofilische ontwerpprincipes moeten een vanzelfsprekendheid ...

05-11-2020 om 09:01 uur
timer 2 min

Daan Bruggink: "Het is opmerkelijk dat scholen behoren tot de kwalitatief slechtste gebouwen: oud, ongeïsoleerd, te koud, ...

Lees verder »

c21 c54 c139 c254 c259
Vechten voor het leven. Ons leven

Vechten voor het leven. Ons leven

28-10-2020 om 18:00 uur
timer 5 min

Onno Dwars: Onno Dwars won in 2019 de ABN AMRO Duurzame Top 50. Nu, achttien maanden later, blikt hij tijdens Building Holland ...

Lees verder »

Reacties

Terecht dat je aandacht vraagt voor dit groeiende probleem. Zeker bij de laagste inkomens, die vaak in zeer energie onzuinige huurwoningen zitten. Tegelijkertijd is de laatste jaren een groeiend aantal woningbouwcorporaties aan de slag gegaan met energiebesparende maatregelen. Je kan je afvragen of het snel genoeg gaat, maar het besef dat de stijgende energierekening (deels door hogere kosten van elektriciteit en gas, deels door hogere belastingen daarop) een groeiend probleem vormt voor de huurders is doorgedrongen. Bovendien is het relatief eenvoudig om het energiezuinig maken van de gelijksoortige wonigen projectmatig aan te pakken. Veel lastiger wordt de komende jaren de koopmarkt, zeker voor huishoudens waarvan de woning minder waard is dan de hypotheekschuld. Zij hebben geen onderpand voorhanden om de investring in energiebesparing of energieopwekking te financieren. Tenzij de bouw- en installatiebranche manieren verzint om de cashflow van de energierekening te gebruiken (als onderpand) voor het energiezuinig maken van de woning i.p.v. om het energiebedrijf te betalen. De eerste voorzichtige stappen op dat gebied worden door nieuwkomers als Qurrent gemaakt.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up