Ongevraagd advies aan Mark en Diederik – Deel 1: Werk aan de tussenschaal!

Ongevraagd advies aan Mark en Diederik – Deel 1: Werk aan de tussenschaal!

In deze tijd van politieke wisseling kunnen we onze kans grijpen de sleutelfiguren een zetje in duurzame richting te geven.

Van Diederik Samsom is genoeglijk bekend dat zijn hart bij duurzame ontwikkeling ligt, maar hij kan die ambitie uit het oog verliezen in de voor ons, gewone burgers, verborgen strijd om het regeerakkoord en de ministerzetels. Mark Rutte schreef ooit mee aan het pamflet ‘Groen Rechts’, maar keerde zich daar in zijn vorige kabinet volledig vanaf. Het is dus de vraag of Mark zich – om bevriend te blijven met Diederik – weer verbindt met groene principes, of dat hij, om het conservatieve deel van zijn electoraat te plezieren, geen duimbreed toegeeft op milieuzaken. Als generatiegenoot ben ik zo vrij beide heren bij hun voornaam te noemen, dat had u al gemerkt.
Ondanks de uitkomst van de onderhandelingen ga ik Mark en Diederik ongevraagd advies geven. Daarbij focus ik primair op energie, nog steeds het meest urgente vraagstuk, want zonder energie ligt onze hele samenleving stil. Vandaag deel 1: Werk aan de tussenschaal!

De twee huidige schalen
Voor de invloed op duurzame energie is Nederland grofweg op twee schaalniveaus georganiseerd: de landelijke schaal of dat van het individu. Ons energiesysteem is ofwel gekoppeld aan landelijk (of zelfs continentaal) opererende krachtcentrales, ofwel (sinds kort) aan individuele initiatieven. Landelijk neigt soms naar regionaal (provincies) en individueel soms naar lokaal (buurten, wijken), maar het Grote Niemandsland ligt daartussen. En dat is nou net het slagveld waar de strijd om de duurzaamheid gewonnen of verloren gaat worden.

Nederland, de energie-exporteur
Van alle mogelijkheden die onze voorgaande regeringen ter beschikking hadden, hebben zij gekozen voor de grote schaal: nieuwe kolencentrales, en als de Franse investeerder even overheidssubsidie had gevangen ook nog een nieuwe kerncentrale. Dat daarmee vele duurzame economische initiatieven de nek zijn omgedraaid, hebben nog maar weinig mensen door. Vraag het echter producenten van innovatieve energiesystemen en glastuinbouwers – met hun WKK’s producent van een tiende van de Nederlandse stroomvraag – en u hoort de gevolgen van het scenario ‘Nederland als energie-exporteur’.
En dat terwijl we de nieuwe centrales helemaal niet nodig hebben, tenminste, nog niet. Met de zware nadruk op grootschalige systemen wordt de Nederlandse energievoorziening speelbal van de internationale handel in energie. Dat hoeft niet slecht te zijn, maar in dat spel zullen commerciële overlevingsscenario’s het winnen van de volhoudbare levering van betaalbare energie aan Nederlandse burgers. En indirect blijven we daarmee afhankelijk van het veel invloedrijkere wereldtoneel, waar olie uit Arabië en gas uit Rusland nog steeds de markt domineren. De afgelopen twintig jaar hebben frequent genoeg laten zien dat afhankelijkheid van deze en andere verre bronnen tot grote verstoringen kan leiden.

Het individu
Lokale projecten zijn nodig en leuk, en ze dienen individuele gevoelens van zelfvoorziening en onafhankelijkheid. In dat opzicht past het prima bij de individualistische maatschappij, die al bepalend is sinds eind jaren 80. Voor degenen die het zich kunnen veroorloven – en voor wie het technisch oplosbaar is – is zelfvoorziening een zegen; ook als die gepaard gaat met overschotten en tekorten die via warmte-koudeopslag en het stroomnet kunnen worden gebalanceerd. Het zal voor de netbeheerders en andere energieproducenten echter een nachtmerrie zijn als iedereen dit systeem van up- en downloaden oppakt: met de gelijktijdige gunstige of ongunstige omstandigheden voor zonne- en windenergie zullen pieken en dalen nationaal ongekende vormen aannemen. Dit kan alleen als het vaak genoemde megagrid meer dan continentaal is, zodat ook dag- en nachtverschillen kunnen worden uitgewisseld.
En deze kwestie staat nog los van de eenvoudige onmogelijkheid om in compacte steden individueel energieneutraal te worden. Daarvoor is namelijk simpelweg niet genoeg ruimte beschikbaar, nog los van ieders financiële beperkingen.

De tussenschaal
Nee, Mark en Diederik, het schaalniveau waarop duurzaamheid echt moet worden aangepakt is het schaalniveau waar zelfvoorziening ook het best kan worden bereikt; waar een goede balans bestaat tussen beschikbare ruimte en transportafstanden en waar voldoende sociale en economische participatie kan worden georganiseerd om zaken te regelen.
Over welke schaal heb ik het? Over de stad en zijn regio: de stadsmetropool of stadsregio.
Ja, ook landelijke streken zijn een prettige schaal, maar daar is zelfvoorziening een koud kunstje. Met meer dan de helft van de bevolking in immer groeiende steden worden stedelijke agglomeraties de uitdaging van de toekomst, op velerlei thema’s.
En het mooie is: daar kan het ook.

Haperingen
Moeten steden zich dan autistisch afzonderen van de landelijke energienetten?
Nee. Het gaat er alleen om dat steden meer zelfvoorzienend worden dan zij nu zijn. Naar schatting is een stad op energiegebied voor meer dan 98% afhankelijk van niet-duurzame toelevering, grotendeels van buiten. Deze afhankelijkheid van centrale systemen heeft al geregeld geleid tot haperingen in de toelevering: als gevolg van technische storingen (black-out krachtcentrale), ongelukken (helikopter in hoogspanningsmast), geforceerde afsluiting (Gazprom versus Oekraïne), natuurrampen (Fukushima) en terroristische aanslagen (Russische waterkrachtcentrale). En dan vergeten we even de effecten van marktprijsmechanismen en energie-oorlogen.

Veerkrachtige steden
Wereldwijd zijn onder wetenschappers ‘resilient cities’ – te vertalen als ‘veerkrachtige steden’ – een sleutelbegrip aan het worden. Het gaat om steden die klappen kunnen opvangen van diverse vormen van crises: een klimaatcrisis; een energiecrisis; een voedselcrisis en natuurlijk ook een financiële crisis. Veerkracht is een begrip uit de ecologie en is te omschrijven als het vermogen om na een verstorende gebeurtenis terug te keren naar een stabiele toestand. Dit kan op verschillende wijzen: robuustheid (een verstoring wordt afgeweerd); incasseringsvermogen (een klap wordt opgevangen zonder fatale schade); herstellend vermogen (herstel van schade is mogelijk); adaptatie (het systeem past zich aan); wij intelligente mensen kunnen daar het begrip anticipatie aan toevoegen. Dit laatste omhelst een goed begrip van te verwachten verstoringen en beschikbaarheid van adaptatiestrategieën om daar mee om te gaan. Wij weten redelijk goed welke crises de komende decennia ons pad kunnen kruisen, dus anticipatie is te organiseren.

Op naar de veerkrachtige stadsregio
Dit klinkt allemaal erg theoretisch, maar analoog aan een veerkrachtig ecosysteem kan een stadsregio werken aan veerkracht, waarmee een duurzame ontwikkeling wordt ingezet voor heel Nederland. Niet centralistisch, niet individualistisch, maar ertussenin, verbonden met centrale netwerken enerzijds en individuele eindgebruikers in het energiesysteem anderzijds.

Hoe dat stapsgewijs kan? Tja, Mark en Diederik, jullie weten dat je nooit alle kruit moet verschieten. De mogelijke aanpak van energetisch veerkrachtige steden bespreek ik daarom de volgende keer. Wacht dus nog even met de definitieve versie van het regeerakkoord…

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54
Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire trendsetter

Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire ...

30 jun om 15:30 uur
timer 7 min

Hans Korbee: Niemand houdt van ze, niemand vindt ze mooi. Grote, lelijke blokken in het landschap. Noodzakelijk kwaad, die ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Haal de MPG en BENG snel door de shredder

Haal de MPG en BENG snel door de shredder

10 jun om 13:00 uur
timer 9 min

Hans Korbee: Iedereen die een tijdje in de bouw rondloopt weet: de minimumeisen in het Bouwbesluit zijn in meer dan 80% van ...

Lees verder »

c21 c54 c135
Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

11 mei om 10:01 uur
timer 10 min

Twaalf jaar hebben we het moeten stellen zonder ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c261
Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem in combinatie met noodverlichting

Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem ...

4 mei om 09:54 uur
timer 3 min

Hans Nas: In een wereld die steeds meer ‘connected’ wordt, is het niet meer dan vanzelfsprekend dat ook noodverlichtingsarmaturen ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen begint bij gedragsverandering’

Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen ...

26 apr om 11:00 uur
timer 3 min

Lizzy Butink: Lizzy Butink startte begin 2022 als manager duurzaamheid bij Dura Vermeer en treedt toe tot het expertpanel van ...

Lees verder »

c21 c54
Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

5 apr om 15:01 uur
timer 7 min

Het verhaal van de drie biggetjes zit diep in de haarvaten van de Nederlander. Het eerste biggetje is lui en bouwt ...

Lees verder »

c21 c54 c261
Met digitalisering werf je het talent van de toekomst

Met digitalisering werf je het talent van de ...

22 feb om 10:01 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Een nieuwe generatie staat in de startblokken om hun carrière te beginnen. Weet jij wat deze jonge talenten ...

Lees verder »

c21 c54 c244
De sociaal-culturele kant van transitie in de bouw

De sociaal-culturele kant van transitie in de ...

18 feb om 14:30 uur
timer 6 min

Marten Valk: In transities is het noodzakelijk om de technische kant te overstijgen en de sociaal-culturele kant te includeren. ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Het kan anders: huisnummerregistratie

Het kan anders: huisnummerregistratie

9 feb om 10:01 uur
timer 3 min

Kijkend naar het huidige sociaaleconomische landschap ziet Hans Hidden geen duurzame samenleving waarin voor bepaalde ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c190
Circulaire economie: van horen zeggen!

Circulaire economie: van horen zeggen!

8 feb om 13:01 uur
timer 5 min

In de Week van de Circulaire Economie deelt Carlisle Construction Materials BV via de geijkte platforms zoveel ...

Lees verder »

c21 c54 c277 c295
De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

27 jan om 10:01 uur
timer 9 min

Nagenoeg iedereen begrijpt dat de huidige klimaatverandering ongekend snel gaat en dat deze snelheid komt door ...

Lees verder »

c21 c54 c135 c243 c265
Is NMDA toch MDMA?

Is NMDA toch MDMA?

18 jan om 15:30 uur
timer 3 min

Harm Valk: Als je het snel uitspreekt lijkt NMDA (het niet-meer-dan-anders principe uit de Warmtewet) verdacht veel op MDMA ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up