Ongevraagd advies aan Mark en Diederik – Deel 1: Werk aan de tussenschaal!

Ongevraagd advies aan Mark en Diederik – Deel 1: Werk aan de tussenschaal!

In deze tijd van politieke wisseling kunnen we onze kans grijpen de sleutelfiguren een zetje in duurzame richting te geven.

Van Diederik Samsom is genoeglijk bekend dat zijn hart bij duurzame ontwikkeling ligt, maar hij kan die ambitie uit het oog verliezen in de voor ons, gewone burgers, verborgen strijd om het regeerakkoord en de ministerzetels. Mark Rutte schreef ooit mee aan het pamflet ‘Groen Rechts’, maar keerde zich daar in zijn vorige kabinet volledig vanaf. Het is dus de vraag of Mark zich – om bevriend te blijven met Diederik – weer verbindt met groene principes, of dat hij, om het conservatieve deel van zijn electoraat te plezieren, geen duimbreed toegeeft op milieuzaken. Als generatiegenoot ben ik zo vrij beide heren bij hun voornaam te noemen, dat had u al gemerkt.
Ondanks de uitkomst van de onderhandelingen ga ik Mark en Diederik ongevraagd advies geven. Daarbij focus ik primair op energie, nog steeds het meest urgente vraagstuk, want zonder energie ligt onze hele samenleving stil. Vandaag deel 1: Werk aan de tussenschaal!

De twee huidige schalen
Voor de invloed op duurzame energie is Nederland grofweg op twee schaalniveaus georganiseerd: de landelijke schaal of dat van het individu. Ons energiesysteem is ofwel gekoppeld aan landelijk (of zelfs continentaal) opererende krachtcentrales, ofwel (sinds kort) aan individuele initiatieven. Landelijk neigt soms naar regionaal (provincies) en individueel soms naar lokaal (buurten, wijken), maar het Grote Niemandsland ligt daartussen. En dat is nou net het slagveld waar de strijd om de duurzaamheid gewonnen of verloren gaat worden.

Nederland, de energie-exporteur
Van alle mogelijkheden die onze voorgaande regeringen ter beschikking hadden, hebben zij gekozen voor de grote schaal: nieuwe kolencentrales, en als de Franse investeerder even overheidssubsidie had gevangen ook nog een nieuwe kerncentrale. Dat daarmee vele duurzame economische initiatieven de nek zijn omgedraaid, hebben nog maar weinig mensen door. Vraag het echter producenten van innovatieve energiesystemen en glastuinbouwers – met hun WKK’s producent van een tiende van de Nederlandse stroomvraag – en u hoort de gevolgen van het scenario ‘Nederland als energie-exporteur’.
En dat terwijl we de nieuwe centrales helemaal niet nodig hebben, tenminste, nog niet. Met de zware nadruk op grootschalige systemen wordt de Nederlandse energievoorziening speelbal van de internationale handel in energie. Dat hoeft niet slecht te zijn, maar in dat spel zullen commerciële overlevingsscenario’s het winnen van de volhoudbare levering van betaalbare energie aan Nederlandse burgers. En indirect blijven we daarmee afhankelijk van het veel invloedrijkere wereldtoneel, waar olie uit Arabië en gas uit Rusland nog steeds de markt domineren. De afgelopen twintig jaar hebben frequent genoeg laten zien dat afhankelijkheid van deze en andere verre bronnen tot grote verstoringen kan leiden.

Het individu
Lokale projecten zijn nodig en leuk, en ze dienen individuele gevoelens van zelfvoorziening en onafhankelijkheid. In dat opzicht past het prima bij de individualistische maatschappij, die al bepalend is sinds eind jaren 80. Voor degenen die het zich kunnen veroorloven – en voor wie het technisch oplosbaar is – is zelfvoorziening een zegen; ook als die gepaard gaat met overschotten en tekorten die via warmte-koudeopslag en het stroomnet kunnen worden gebalanceerd. Het zal voor de netbeheerders en andere energieproducenten echter een nachtmerrie zijn als iedereen dit systeem van up- en downloaden oppakt: met de gelijktijdige gunstige of ongunstige omstandigheden voor zonne- en windenergie zullen pieken en dalen nationaal ongekende vormen aannemen. Dit kan alleen als het vaak genoemde megagrid meer dan continentaal is, zodat ook dag- en nachtverschillen kunnen worden uitgewisseld.
En deze kwestie staat nog los van de eenvoudige onmogelijkheid om in compacte steden individueel energieneutraal te worden. Daarvoor is namelijk simpelweg niet genoeg ruimte beschikbaar, nog los van ieders financiële beperkingen.

De tussenschaal
Nee, Mark en Diederik, het schaalniveau waarop duurzaamheid echt moet worden aangepakt is het schaalniveau waar zelfvoorziening ook het best kan worden bereikt; waar een goede balans bestaat tussen beschikbare ruimte en transportafstanden en waar voldoende sociale en economische participatie kan worden georganiseerd om zaken te regelen.
Over welke schaal heb ik het? Over de stad en zijn regio: de stadsmetropool of stadsregio.
Ja, ook landelijke streken zijn een prettige schaal, maar daar is zelfvoorziening een koud kunstje. Met meer dan de helft van de bevolking in immer groeiende steden worden stedelijke agglomeraties de uitdaging van de toekomst, op velerlei thema’s.
En het mooie is: daar kan het ook.

Haperingen
Moeten steden zich dan autistisch afzonderen van de landelijke energienetten?
Nee. Het gaat er alleen om dat steden meer zelfvoorzienend worden dan zij nu zijn. Naar schatting is een stad op energiegebied voor meer dan 98% afhankelijk van niet-duurzame toelevering, grotendeels van buiten. Deze afhankelijkheid van centrale systemen heeft al geregeld geleid tot haperingen in de toelevering: als gevolg van technische storingen (black-out krachtcentrale), ongelukken (helikopter in hoogspanningsmast), geforceerde afsluiting (Gazprom versus Oekraïne), natuurrampen (Fukushima) en terroristische aanslagen (Russische waterkrachtcentrale). En dan vergeten we even de effecten van marktprijsmechanismen en energie-oorlogen.

Veerkrachtige steden
Wereldwijd zijn onder wetenschappers ‘resilient cities’ – te vertalen als ‘veerkrachtige steden’ – een sleutelbegrip aan het worden. Het gaat om steden die klappen kunnen opvangen van diverse vormen van crises: een klimaatcrisis; een energiecrisis; een voedselcrisis en natuurlijk ook een financiële crisis. Veerkracht is een begrip uit de ecologie en is te omschrijven als het vermogen om na een verstorende gebeurtenis terug te keren naar een stabiele toestand. Dit kan op verschillende wijzen: robuustheid (een verstoring wordt afgeweerd); incasseringsvermogen (een klap wordt opgevangen zonder fatale schade); herstellend vermogen (herstel van schade is mogelijk); adaptatie (het systeem past zich aan); wij intelligente mensen kunnen daar het begrip anticipatie aan toevoegen. Dit laatste omhelst een goed begrip van te verwachten verstoringen en beschikbaarheid van adaptatiestrategieën om daar mee om te gaan. Wij weten redelijk goed welke crises de komende decennia ons pad kunnen kruisen, dus anticipatie is te organiseren.

Op naar de veerkrachtige stadsregio
Dit klinkt allemaal erg theoretisch, maar analoog aan een veerkrachtig ecosysteem kan een stadsregio werken aan veerkracht, waarmee een duurzame ontwikkeling wordt ingezet voor heel Nederland. Niet centralistisch, niet individualistisch, maar ertussenin, verbonden met centrale netwerken enerzijds en individuele eindgebruikers in het energiesysteem anderzijds.

Hoe dat stapsgewijs kan? Tja, Mark en Diederik, jullie weten dat je nooit alle kruit moet verschieten. De mogelijke aanpak van energetisch veerkrachtige steden bespreek ik daarom de volgende keer. Wacht dus nog even met de definitieve versie van het regeerakkoord…

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c243 c244 c245
Wij zijn de overheid

Wij zijn de overheid

21 jan om 17:00 uur
timer 2 min

Onno Dwars: Nu Rutte III demissionair is, maakt Nederland de balans op. Als bouw- en vastgoedsector werden wij de afgelopen ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c190
Amsterdamse School 2.0

Amsterdamse School 2.0

22-12-2020 om 08:46 uur
timer 4 min

Hermen Jansen: Levensduur, life-cycle, losmaakbaarheid en duurzaamheid; het langetermijndenken staat weer helemaal centraal in ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert blikt terug op carrière

Duurzaam Gebouwd-expert blikt terug op carrière

09-12-2020 om 15:30 uur
timer 9 min

Ben Kruseman: Na mijn bouwkundestudie in Tilburg, nu Avans Hogeschool Tilburg en de vervulling van mijn militaire dienstplicht, ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c278
Groene of grijze circulariteit?

Groene of grijze circulariteit?

26-11-2020 om 15:30 uur
timer 4 min

Daan Bruggink: Cradle2Cradle heeft vanuit de VS in 2002 een heel goede voorzet gegeven en heel veel mensen geïnspireerd ...

Lees verder »

c21 c54 c238 c244 c260
Biofilische ontwerpprincipes moeten een vanzelfsprekendheid zijn

Biofilische ontwerpprincipes moeten een vanzelfsprekendheid ...

05-11-2020 om 09:01 uur
timer 2 min

Daan Bruggink: "Het is opmerkelijk dat scholen behoren tot de kwalitatief slechtste gebouwen: oud, ongeïsoleerd, te koud, ...

Lees verder »

c21 c54 c139 c254 c259
Vechten voor het leven. Ons leven

Vechten voor het leven. Ons leven

28-10-2020 om 18:00 uur
timer 5 min

Onno Dwars: Onno Dwars won in 2019 de ABN AMRO Duurzame Top 50. Nu, achttien maanden later, blikt hij tijdens Building Holland ...

Lees verder »

c21 c54 c244
Waardebehoud of waardecreatie voor circulair bouwen?

Waardebehoud of waardecreatie voor circulair ...

14-10-2020 om 16:30 uur
timer 4 min

Hans Korbee: Beschermen van bestaande waarde is door CB23 in haar leidraad Meten van circulariteit als een van de drie doelen ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Worden warmtenetten ingehaald door innovatie?

Worden warmtenetten ingehaald door innovatie?

18-09-2020 om 15:30 uur
timer 3 min

Jan-Maarten Elias: “We overschatten altijd de innovatieve ontwikkelingen die binnen twee jaar zullen optreden, en onderschatten ...

Lees verder »

c21 c54 c245
Ventilatie: maak je gebouw niet alleen veilig maar ook gezond

Ventilatie: maak je gebouw niet alleen veilig ...

16-09-2020 om 15:30 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Gebouwventilatie staat nu vol in de schijnwerpers. We staan voor de opgave om gebouwen veiliger en meer coronaproof ...

Lees verder »

c21 c54 c122 c244
Circulariteit anno 2020: dakdekkersbranche onder de loep

Circulariteit anno 2020: dakdekkersbranche onder ...

27-08-2020 om 15:30 uur
timer 5 min

Erik Steegman: Dakbedekkingsmaterialen worden met enige regelmaat op het voetstuk geplaatst als het gaat om de duurzaamheid. ...

Lees verder »

c21 c54
Achteruitkijkspiegel

Achteruitkijkspiegel

17-08-2020 om 16:00 uur
timer 5 min

Harm Valk: Als we nadenken over de verduurzaming van de gebouwde omgeving, dan gebruiken we de achteruitkijkspiegel: we baseren ...

Lees verder »

c21 c54 c245
De installatie van deurintercoms: luister naar het Bouwbesluit!

De installatie van deurintercoms: luister naar ...

20-07-2020 om 15:30 uur
timer 7 min

Peter van Veen: Als directeur van Comelit Nederland loop ik al even mee in het land van aanbellen, een gesprek voeren met de bezoeker ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up