Het duurzame individu

Het duurzame individu

Dit is mijn laatste column voor www.duurzaamgebouwd.nl. Waar kun je je na tientallen artikelen nog aan wijden? Na jammerlijk gestrande pogingen de landelijke politiek vlot te trekken richt ik me bescheiden op het enige dat eenieder van ons echt kan beïnvloeden: zichzelf. Een duurzaam individu worden is nog niet zo makkelijk…

Dit is mijn laatste column voor www.duurzaamgebouwd.nl. Een mooie periode van vijf jaar die voor mij nu in het gezelschap van de energieke klanken van – toepasselijk – Editors en een zeldzaam lekker Westvleterens blondje wordt gevierd.

Waar kun je je na tientallen artikelen (niet alles is meer zichtbaar op de site) nog aan wijden? Zeker na de vijf ongevraagde adviezen – zeg maar gerust smeekbeden – aan Mark & Diederik was mijn wetenschappelijk-ideële kruit wel even verschoten. En de krant heeft u laten lezen waar dat toe heeft geleid: niets! Ergo, terug naar een bescheidener niveau.

Met ons leuke streven om duurzaam bouwen alomtegenwoordigheid te verlenen vergeten we nogal eens dat er mensen leven in gebouwen, en dat die zich niet altijd gedragen naar de maatstaven van tekentafel, beoordelingssoftware en calculator.

Uiteindelijk, als wij een duurzame, energieneutrale of circulaire maatschappij willen creëren, is het beginsel verrassend eenvoudig: ieder individu moet zorgen dat het duurzaam, energieneutraal of circulair leeft. Kortom, ik dacht me maar te richten op het enige dat eenieder van ons echt kan beïnvloeden: zichzelf. En daarbij leg ik mijzelf als proefkonijn op de pijnbank. Ik beperk me voor het gemak even tot mijn academische comfort zone: het energiegebruik.

Het gemiddelde huishouden
Voordat we beginnen is het goed eerst te kijken naar wat statistieken van het Nederlandse huishouden. Die gebruikt gemiddeld 1.500 m3 aardgasequivalenten (13.200 kWh oftewel 13,2 MWh thermisch) en 3.500 kWh (3,5 MWh elektrisch, maar met het gemiddelde rendement van onze krachtcentrales is dat 7,7 MWh aan primaire energie). In totaal gebruikt een huis daarom 20,9 MWh aan primaire, vooral fossiele, energie.

Daarnaast hebben huishoudens vaak één of meer auto’s. De gemiddelde automobiliteit is 13.300 km per jaar per huishouden. Daar zitten ook mensen zonder auto bij, dus heeft u een auto, dan rijdt u waarschijnlijk meer. Met een gemiddeld gebruik (dat klopt helaas nog steeds aardig!) van 8 liter brandstof per 100 km gebruikt het huishouden 1064 liter benzine of diesel à 34,5 MJ per liter. De auto gebruikt daarmee 36,7 GJ (10,2 MWh primair, ongeveer gelijk aan de huisverwarming!).

Een Nederlands huishouden gebruikt daarmee maar liefst 31,1 MWh (31.100 kWh) aan energie.

All-electric
Wat nu als er geen aardgas of olie meer is?

Dan moeten onze systemen all-electric worden. Warmte kan (behoudens passieve zonne-energie) via een warmtepomp aan de omgeving (ondergrond, water, lucht) worden onttrokken. Met een niet te slechte Coefficient of Performance van 3 is dan nog 4,4 MWh elektrische energie nodig (9,7 MWh primair bij de huidige energiemix, dus bij ongewijzigde stroomopwekking). Het huis gebruikt dan nog 7,9 MWh (17,9 MWh primair), een stukje minder, maar het is allemaal elektriciteit geworden die ergens moet worden opgewekt.

Op vergelijkbare wijze kunnen we over op elektrische auto’s, waarvan de elektromotor vier maal zo efficiënt is en dus nog maar 2,5 MWh vraagt (5,5 MWh primair bij de huidige energiemix).

Alles bij elkaar komt het erop neer dat een toekomstig all-electric huishouden nog maar 10,4 MWh zou gebruiken, maar het is allemaal elektrisch geworden, drie maal zoveel als nu het geval is (namelijk de 3,5 MWh van onze elektrische apparaten in huis). Wekken we die niet duurzaam op, dan heeft Nederland nog ruim keer zoveel onduurzame centrales nodig. Horrorscenario.

Meten is weten
En dan nu mijn energiegebruik. Wijsheid begint met registreren. Kortom, kijk eens op uw meter en ga die voor de grap bijhouden. U weet vast dat er tegenwoordig legio slimme meters, apps voor smartphones en remote sensors bestaan. Zelf ben ik houtje-touwtje gestart: door naar de meter te kijken en cijfertjes op te schrijven.

U moet vooraf weten dat mijn huis uit 2005 is gekoppeld aan een collectief warmtepompsysteem die zijn warmte en koude uit de ondergrond haalt. We betalen daarvoor per GJ geleverde warmte. Daarnaast is alles elektrisch, behalve mijn wagen.

Toen ik eind 2010 een jaar in het huis had gewoond was mijn elektriciteitsgebruik 5.622 kWh (schrikbarend vergeleken met normale woningen, maar ja, all-electric…). Het mooie is dat hier geen factor overheen gaat voor onrendabele centrales, want ik neem Natuurstroom af, van zon, wind en water. Daarnaast gebruikte ik 36 GJ aan warmte. Omgerekend zijn beide samen 56 GJ of 15,6 MWh. Niet slecht – een gemiddeld huishouden gebruikt 20 MWh – maar kan nog veel beter. Leuk om te weten dat het neerkomt op een constant vermogen van 1,77 kW. Bedenk er het lawaai van een stofzuiger op volle toeren bij en besef dat het daarmee overeenstemt. Continu.

Ingrepen
Na het referentiejaar heb ik een aantal ingrepen gedaan:

  • bijna alle lampen vervangen door LED’s en spaarlampen (ongeveer 150 euro)
  • het standaardventilatievoud omlaag gebracht nadat ik had berekend dat dit voor de luchtverversing van m’n gezin voldoende was (0 euro)
  • na advies de standaardtemperatuur van de warmwaterketel van 65 naar 55 graden gebracht – dat kan in een huissysteem met korte leidingen die worden doorgespoeld (0 euro)
  • 5 m2 zonnepaneel geïnstalleerd via de Wij Willen Zon actie (650 euro installatie plus 1500 euro voor de panelen; nu zou dat 1000 euro zijn)
  • dynamische isolatie aangeschaft voor de grote ramen op mijn woonetage: dikke gordijnen.

Gebruik anno 2012
Na deze ingrepen was in 2012 mijn elektriciteitsgebruik gedaald naar een acceptabele 4338 kWh en het warmtegebruik naar 31 GJ, samen 12,9 MWh. Een permanent vermogen van 1,47 kW. Geen schrikbarende verbetering, maar met mijn Natuurstroom wel klimaatneutraal…

Mobiliteit, leuk
En dan het vervoer. Ik reis vooral met de trein en maak daarbij gebruik van OV-fietsen. Sinds ik van Amsterdam naar Delft ben verhuisd reis ik niet zoveel meer per trein, ongeveer 3.700 km per jaar (daarvoor was dat acht keer zoveel…) en dan vooral voor werk. Met 80 Wh per passagierskilometer komt dit neer op slechts 294 kWh per jaar.

Maar dan. Ik heb een VW kampeerwagen die ik niet veel gebruik, vooral voor vakanties en lastig bereikbare plekken, maar toch nog ongeveer 9.000 km per jaar. Het ding rijdt 1 op 12, dus ik verstook per jaar 750 liter diesel. Dat is energetisch 27,3 GJ of 7,6 MWh. Mijn auto zou mijn huis kunnen verwarmen, zeg maar.

Let ook even op het gigantische energieverschil tussen trein en auto…

Overigens is mijn energiegebruik voor mobiliteit met ruim een kwart omlaaggegaan sinds ik woon waar ik werk. Trek uw les.

Daarmee komt mijn gezinsgebruik op 20,5 MWh. Dat is beter dan de 31,1 MWh van de gemiddelde Nederlander, maar toch… Ruim een derde is nog steeds fossiel. U zou zeggen: eruit met die auto! Maar ja, voor je het weet moeten we onduurzaam, huisjeshurend en vliegend op vakantie…

Oh ja, vliegen…
Damn, die was ik vergeten. Mijn vliegbewegingen. Ook al doe ik ze hoofdzakelijk voor mijn werk, ik moet eerlijk zijn… Info vooraf: het energiegebruik per passagierkilometer van een vliegtuig kan enorm verschillen. Lokaal vliegen is per km slechter dan intercontinentaal, en er zijn grote verschillen tussen de oude en moderne toestellen. Ik reken nu met een gemiddelde 2,5 MJ/p.km.

Ter vergelijking: mijn auto gebruikt 0,75 MJ/km met mijn volle gezin en 3,00 MJ/km als ik er alleen in zit; bij een eenzame zakenreis kan ik dus beter vliegen dan rijden…

Vliegen dus. 2011 was niet zo erg: ik reisde per trein naar Brussel, Guildford en zelfs Manchester en vloog alleen naar Helsinki en Kopenhagen. Alles omgerekend 3,2 MWh. Kan mijn auto niet tegen op…

2012 was niet alleen voor de Maya een rampjaar, ook voor mijn airmiles: Leuven en Zurich gingen nog per trein, maar met een carpooltje naar Samsø en vluchten naar Melbourne/Sydney, Astana, Sao Paulo, Florence en Kopenhagen kwam de teller dat jaar op een respectvolle 47,6 MWh.

Dat is vier maal zoveel als mijn woning nodig heeft…

Discussie
Met het laatste zitten we in een dilemma, want ben je als individu verantwoordelijk voor wat je voor de baas moet doen?

Ja en nee, natuurlijk: niet alle reizen zijn altijd nodig, maar je kunt je ook niet helemaal opsluiten (Zeker niet met een duurzame boodschap zoals ik die verkondig, haha.)

Serieus. Bedrijven zijn ook verzamelingen individuen, dus daar zouden we ook rekening moeten houden met het energiegebruik op kantoor en onderweg. Dan wordt het echter tamelijk ingewikkeld voor iemand die zichzelf wil verbeteren. Beter beginnen bij huis, dan maar. En de baas aan het werk zetten voor de energieprestatie van het bedrijf.

De les en de hoop
Ik vermoed dat ik redelijk bewust duurzaam leef, niet representatief voor Jan met de Pet. Ik ben vegetariër, shop zoveel mogelijk biologisch of lokaal, hou mijn energie- en watergebruik in de gaten en koop duurzame stroom in. En toch zag u met de cijfers hierboven dat het verrekte lastig is om energieneutraal te worden. De duurzame maatschappij mag dus gerust een opgave genoemd worden. Ik heb het nog niet eens gehad over de energie die gepaard gaat met onze voedsel- en producteneconomie.

Toch is er hoop. Met mijn ingekochte duurzame stroom is mijn huis weliswaar niet energieneutraal maar wel klimaatneutraal. En als de auto het struikelpunt is, wacht ik met smart op een elektrische versie van mijn bolide, inclusief PV op het hefdak. Kan nooit lang meer duren. Vergeet niet dat er ruim voldoende duurzame energie kan worden gewonnen. Het moet alleen nog gebeuren.

Vliegen blijft daarnaast een pijnpunt, en ik zie niet dat de omvang van het huidige vliegverkeer met biobrandstoffen of schone elektriciteit kan worden opgelost. Dus net als de onmogelijkheid om de hele wereld van biologisch vlees te voorzien zal ook de hoeveelheid vliegbewegingen simpelweg omlaag moeten. Of er is een revolutie in vliegtechniek nodig…

Dag
Als ik u met dit artikel ook maar enigszins heb kunnen prikkelen uw eigen leefgewoonten te overwegen, dan is dat al voldoende. Hij die weet, kan besluiten anders te doen, maar nooit meer ontkennen.

Geniet volop van het leven, maar probeer dat gezond en milieubewust te doen.

Dank aan iedereen met wie ik de afgelopen jaren heb mogen bouwen aan deze website: Gerard Vos en Marlon Huysmans, pioniers vanaf het begin, en later vooral Wietse Walinga en Jan van den Broek.

Veel succes verder!

Tekst: Andy van den Dobbelsteen

 

Beste Andy,
Ik vind het niet zo raar dat je altijd een tekort aan tijd hebt. Jouw expertposts liegen er namelijk niet om. En de wijze waarop je ze elke keer weer weet te onderbouwen – en deze keer wel in het bijzonder! – vind ik de moeite van het noemen waard. Jij bent een buitengewoon duurzaam individu en ik ben blij dat ik jou heb leren kennen!

Gelukkig mag ik je dan ook blijven bellen en zal ik je, in jouw rol van adviseur met regelmaat om goede raad blijven vragen. Dank daarvoor!

Ook jij veel succes verder!

Jan van den Broek
Hoofdredacteur Kennisplatform Duurzaam Gebouwd

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54
Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire trendsetter

Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire ...

30 jun om 15:30 uur
timer 7 min

Hans Korbee: Niemand houdt van ze, niemand vindt ze mooi. Grote, lelijke blokken in het landschap. Noodzakelijk kwaad, die ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Haal de MPG en BENG snel door de shredder

Haal de MPG en BENG snel door de shredder

10 jun om 13:00 uur
timer 9 min

Hans Korbee: Iedereen die een tijdje in de bouw rondloopt weet: de minimumeisen in het Bouwbesluit zijn in meer dan 80% van ...

Lees verder »

c21 c54 c135
Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

11 mei om 10:01 uur
timer 10 min

Twaalf jaar hebben we het moeten stellen zonder ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c261
Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem in combinatie met noodverlichting

Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem ...

4 mei om 09:54 uur
timer 3 min

Hans Nas: In een wereld die steeds meer ‘connected’ wordt, is het niet meer dan vanzelfsprekend dat ook noodverlichtingsarmaturen ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen begint bij gedragsverandering’

Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen ...

26 apr om 11:00 uur
timer 3 min

Lizzy Butink: Lizzy Butink startte begin 2022 als manager duurzaamheid bij Dura Vermeer en treedt toe tot het expertpanel van ...

Lees verder »

c21 c54
Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

5 apr om 15:01 uur
timer 7 min

Het verhaal van de drie biggetjes zit diep in de haarvaten van de Nederlander. Het eerste biggetje is lui en bouwt ...

Lees verder »

c21 c54 c261
Met digitalisering werf je het talent van de toekomst

Met digitalisering werf je het talent van de ...

22 feb om 10:01 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Een nieuwe generatie staat in de startblokken om hun carrière te beginnen. Weet jij wat deze jonge talenten ...

Lees verder »

c21 c54 c244
De sociaal-culturele kant van transitie in de bouw

De sociaal-culturele kant van transitie in de ...

18 feb om 14:30 uur
timer 6 min

Marten Valk: In transities is het noodzakelijk om de technische kant te overstijgen en de sociaal-culturele kant te includeren. ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Het kan anders: huisnummerregistratie

Het kan anders: huisnummerregistratie

9 feb om 10:01 uur
timer 3 min

Kijkend naar het huidige sociaaleconomische landschap ziet Hans Hidden geen duurzame samenleving waarin voor bepaalde ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c190
Circulaire economie: van horen zeggen!

Circulaire economie: van horen zeggen!

8 feb om 13:01 uur
timer 5 min

In de Week van de Circulaire Economie deelt Carlisle Construction Materials BV via de geijkte platforms zoveel ...

Lees verder »

c21 c54 c277 c295
De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

27 jan om 10:01 uur
timer 9 min

Nagenoeg iedereen begrijpt dat de huidige klimaatverandering ongekend snel gaat en dat deze snelheid komt door ...

Lees verder »

c21 c54 c135 c243 c265
Is NMDA toch MDMA?

Is NMDA toch MDMA?

18 jan om 15:30 uur
timer 3 min

Harm Valk: Als je het snel uitspreekt lijkt NMDA (het niet-meer-dan-anders principe uit de Warmtewet) verdacht veel op MDMA ...

Lees verder »

Reacties

Mooi artikel, Andy :).

Dag Andy,
Als je altijd voorop fietst, zie je niet zo goed wat het peleton doet. En geloof me, dat peleton is flink wakker geschud en in beweging gekomen. Bedankt voor je bijdrage daaraan enne....... we gaan door!
Mvg Hans Korbee

Heej &ndymen!
Goed stuk man! Ik ken jou niet anders dan druk en toch steeds weer dit soort juweeltjes produceren. Knap hoor! Wat hebben wij elkaar lang niet gezien! Tijd is bijna net zo schaars als fossiel :). Toch zeg ik 'tijd voor een reuni!' Ik ga kijken of we iets kunnen regelen. Tot snel en succes met je mooie projecten!
Groet, Ruben

Beste Andy, misschien ergens anders verder publiceren? De kracht schuilt het alle lezers in herkenbare taal bewust maken van waar we toch mee bezig zijn, en dat veel (niet alles) logischer kan. Iemand moet voorop lopen, en krijgt altijd volgers. groet Menno

"Als je doet wat je altijd deed, dan krijg je wat je altijd kreeg". - dus ik zeg: verandering doet leven. Enjoy de tijd die je overhoudt voor nieuwe dingen! I bet they will be just as great.

Beste Andy, Zou je niet nog *een* keer een post willen schrijven? Over het volgende? Aangezien het (na al die tientallen jaren) nog steeds zo moeilijk is om de politiek te bewegen om co2 te elimineren, en omdat een individu zoals blijkt uit je bericht toch niet zo heel veel kan besparen tenzij hij met slechts een lendendoekje in een ton gaat wonen, ben ik wel benieuwd wat we zouden kunnen bereiken als we radicaal overstappen op kernenergie. Stel dat we gedurende de volgende 20 a 30 jaar voldoende kerncentrales bouwen om alle stroom en warmte op te wekken die we nodig hebben, en voldoende co2 neutrale synthetische brandstof voor onze auto's, vrachtwagens en vliegtuigen. Zouden we dan niet alsnog onze co2 uitstoot op nul kunnen zetten? Ik vraag me dat af omdat ik me de afgelopen jaren heb verdiept in de kosten en potentie van de betreffende technieken, en het zou in principe gewoon zonder subsidie kunnen. Kerncentrales kunnen we in europa tegenwoordig niet meer goedkoop bouwen, maar de russen en chinezen wel dus we zouden hen kunnen vragen ze te bouwen. En de marine van de verenigde staten heeft net een haalbaarheidstudie uitgevoerd (met succes) over het produceren van vloeibre brandstof met behulp van kernenergie. We zouden in principe morgen kunnen beginnen met bouwen. Zonder subsidie! Natuurlijk, kernenergie is eng en de mensen zijn er bang voor (gemaakt) maar als we het klimaat en onze portemonnee op deze manier kunnen redden, zonder voortdurende subsidie en grootschalig landgebruik, en we zouden snel onafhankelijk van fossielen kunnen worden, waarom zouden we dat dan niet doen? Het valt me namelijk op dat de laatste jaren steeds meer bekende milieudeskundigen 'de handdoek in de ring gooien' (zoals jij nu ook een beetje doet, niet waar?) en dan denk ik: waarom niet gewoon toch maar kernenergie? Dan zijn we snel en goedkoop van de hele ellende met grondstofoorlogen, vervuiling, oplopende kosten, etc. af, volgens mij. groeten en succes, Joris

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up