Maak sloop integraal onderdeel van ontwerpopgave

Maak sloop integraal onderdeel van ontwerpopgave

De circulaire economie wordt pas gestimuleerd als opdrachtgevers  hun uitvraag circulair insteken. Dat betekent dat sloop een onlosmakelijk onderdeel moet worden van de ontwerpopgave. De sloopoptie als verhandelbare en in de toekomst in waarde variërende verplichting kan hierbij een cruciale rol spelen.

In de afgelopen jaren heeft duurzaamheid in de gebouwde omgeving een belangrijke ontwikkeling doorgemaakt. Er is veel aandacht geweest voor energiebesparing en opwekking van duurzame energie. Het vraagstuk van schaarste van grondstoffen en materiaalgebruik is in deze discussie tot nu toe enigszins onderbelicht gebleven.

Met het gebruik van de Nationale Milieudatabase en de eerste maatregelen op het vlak van normering zijn goede stappen gezet, maar dit heeft nog niet tot een fundamentele structuurverandering geleid. Er is meer nodig om invulling te geven aan het materialenvraagstuk in de bouwketen. Een van de belangrijkste ontwikkelingen is dat opdrachtgevers  er steeds vaker voor kiezen om niet alleen de bouw, maar ook het ontwerp, het beheer en het onderhoud als één opdracht in de markt te zetten, gebaseerd op Total Cost of Ownerschip. Op die manier ontstaat er ruimte voor innovatie en duurzaamheid, omdat eventuele duurdere ontwerpkeuzes gecompenseerd kunnen worden in de beheer- en onderhoudsfase.

In dit kader wordt gesproken van ontwerpen en bouwen, dat in steeds meer projecten wordt uitgebreid met onderhoud  en zelfs financiering en operationeel beheer in één opdracht (DBFMO). Dergelijke gebouwen of objecten zien er qua ontwerp en materialisatie ook daadwerkelijk anders uit met andere concepten voor installaties en onderhoud.

Integreer aspect slopen

Hoewel dit een grote stap vooruit is in de aanpak om de circulaire economie in de bouw een plaats te geven, ontbreekt in deze aanpak nog het sluitstuk: het integreren van het aspect slopen. Het slopen van een gebouw aan het einde van de levensduur maakt nu vrijwel nooit onderdeel uit van de integrale ontwerpopgave. Er wordt ruwweg vanuit gegaan dat de sloopkosten en sloopopbrengsten, ergens in de toekomst, wel ongeveer gelijk zullen zijn.

De crux van mijn idee is om sloop onderdeel uit te laten maken van het ontwerpproces en de verantwoordelijkheid te laten zijn van de opdrachtnemer (toevoeging van de D van Demolition aan DBFMO). Interessant is dat dan ook de discussie over de beoogde levensduur van een gebouw vroegtijdig op gang wordt gebracht. Is dat 20 jaar of moet het er voor de eeuwigheid  komen te staan? Dat maakt nogal uit in de keuzes voor de gebouwsamenstelling.

DBFMOD in de praktijk

Hoe pakt een dergelijke verplichting uit in de praktijk? In eerste instantie lijkt het op een sloopplicht: het gebouw moet na einde levensduur verplicht worden gesloopt. Over het algemeen zijn de kosten van sloop even groot als de sloopopbrengsten, door materialenopbrengst. Wanneer je ontwerpt met noodzakelijke sloop in gedachten, worden in het proces andere keuzes gemaakt. Denk aan eenvoudig te demonteren gebouwonderdelen, toepassing van duurzamere materialen of het toepassen van herbruikbare materialen. Sloopplicht zal in veel gevallen dan ook veranderen in een slooprecht. Je mag het gebouw slopen en daarmee kun je beschikken over de materialen die op dat moment vrijkomen.

Een interessante vervolgstap is dan om dit slooprecht als verhandelbare optie beschikbaar te maken voor de markt, alsof het een financiële optie is. Afhankelijk van de manier waarop afvalverwerkingstechnieken en grondstoffen schaarste zich in de toekomst ontwikkelen zal de sloopoptie dan in waarde dalen of stijgen.

Slooprecht is uitdaging voor juristen

Het grote voordeel van een dergelijke methodiek is drieledig: de realisatie van een gebouw inclusief  de sloop worden gegarandeerd. Daarnaast worden duurzamere materiaalkeuzes gemaakt als sloop onderdeel wordt van het ontwerpproces. Tot slot wordt de sloopoptie een flexibele oplossing voor de lange termijn. Immers, de ontwikkelingen ten aanzien van afvalverwerkingstechnieken en grondstoffen schaarste zijn lastig te overzien en kunnen in de loop van de tijd nog nieuwe kansen bieden.

Om dit systeem in de markt te zetten is het wenselijk dat een opdrachtgever gaat experimenteren met het daadwerkelijk betrekken van de sloopfase van een gebouw in de uitvraag. Een samenwerking tussen financier, opdrachtgever, ontwerper, afvalverwerker en andere ketenpartners is dan noodzakelijk. Het zal een uitdaging zijn voor juristen om de sloopplicht ofwel slooprecht in contracten te verankeren en voor financiële marktpartijen om dergelijke sloopopties verhandelbaar te maken.

Tijd voor experimenten

Een kleinschalig experiment zou waardevol zijn om dit principe verder uit te werken. Zet een fictieve aanbesteding in de markt op basis van een experimentele DBFMOD in de vorm van een klein (overheids)gebouw voor eigen gebruik met een overzichtelijke levensduur. Doe ervaring op met een breed aantal partijen en evalueer.  Ik ben ervan overtuigd dat de sloopplicht en het slooprecht in de toekomst een cruciale rol spelen bij de verdere uitwerking en omarming van de circulaire economie in de gebouwde omgeving.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

Hoe overwin je de weerstand tegen verduurzaming?

Hoe overwin je de weerstand tegen verduurzaming?

6 feb om 10:00 uur
timer 7 min

Duurzame bedrijvendokter Jaap de Vries over desinformatie, blauwe diesel en iPads op wielen. Velen zoeken ...

Lees verder »

Energietransitie kan circulariteit dwars zitten

Energietransitie kan circulariteit dwars zitten

24 jan om 11:00 uur
timer 5 min

Rapport 'Circulaire Economie in kaart' biedt kansen en bedreigingen. Hoe circulair is een nieuwe warmtepomp? En ...

Lees verder »

Jaap de Vries: duurzame bedrijvendokter

Jaap de Vries: duurzame bedrijvendokter

22 jan om 12:01 uur
timer 6 min

Met tientallen samenwerkingsprojecten maakte Jaap de Vries naam in Friesland: “Als je voldoende koplopers ...

Lees verder »

Duurzaam Gebouwd Magazine #41: Klimaattechniek en Circulaire Economie

Duurzaam Gebouwd Magazine #41: Klimaattechniek ...

07-12-2018 om 07:00 uur

Het langverwachte Duurzaam Gebouwd #41 ligt op de mat. Dit keer belichten we de thema’s Klimaattechniek ...

Lees verder »

Fijn en gezond werken in kantoor sociaal domein Breda

Fijn en gezond werken in kantoor sociaal domein ...

28-11-2018 om 15:30 uur
timer 4 min

Het in 2017 opgeleverde kantoor van het sociaal domein van gemeente Breda combineert circulariteit, gezondheid ...

Lees verder »

'Winnaar Circulaire Ring, vertel nou eens hoe je dat doet?'

'Winnaar Circulaire Ring, vertel nou eens hoe ...

02-11-2018 om 08:00 uur
timer 4 min

Je zult hem maar winnen: de Circulaire Ring. Een award en titel die alleen voor de duurzaamste gemeente van Nederland ...

Lees verder »

‘Wij zijn klaar voor een definitieve switch naar de circulaire economie’

‘Wij zijn klaar voor een definitieve switch ...

01-11-2018 om 16:00 uur
timer 3 min

De kanteling richting een economie zonder afval is in volle gang. Overal in Nederland zien we initiatieven ontpoppen, ...

Lees verder »

'Demontabel bouwen is geen utopie meer'

'Demontabel bouwen is geen utopie meer'

26-10-2018 om 08:00 uur
timer 5 min

Al bijna 90 jaar voorziet voormalig familiebedrijf Aberson de bouw en vastgoed van oplossingen voor de verduurzaming ...

Lees verder »

'Tot 2030 miljard ton aan grondstoffen nodig'

'Tot 2030 miljard ton aan grondstoffen nodig'

18-10-2018 om 08:00 uur
timer 1 min

Om een circulaire bouweconomie te realiseren zijn duurzame winning van zand, grind, klei en gebruik van primaire ...

Lees verder »

Circularikoek

Circularikoek

14-09-2018 om 16:00 uur
timer 1 min

Met verbazing heb ik deze week gekeken naar een uitzending van Zembla. Kunststofgrasmatten dienen te worden gerecycled, ...

Lees verder »

Zoekt en gij zult verbinden…!

Zoekt en gij zult verbinden…!

05-09-2018 om 08:00 uur
timer 2 min

…… en verbinden, dat zullen we! Want wat een mooi nieuws. Een volgende mijlpaal voor Alba Concepts. ...

Lees verder »

Ontdekkingsreis moet mindset veranderen

Ontdekkingsreis moet mindset veranderen

03-09-2018 om 13:00 uur

Clean2Antartica startte met een nieuwe ontdekkingsreis: vanuit Amsterdam vertrok de Tallship Morgenster naar de ...

Lees verder »

Reacties

Ha Robert, interessant artikel. Ik zou echter willen pleiten voor dbfmore contracten, in plaats van de dbfmod. De RE staat dan voor recycling, en geeft meer het doel aan waarvoor we dit doen. Groet, Harry

Helemaal mee eens! Ter ondersteuning van jouw schrijven: Een mooi praktijkvoorbeeld is de renovatie van Alliander in Duiven. Van bestaande constructies is 85% hergebruikt. Ook het overgrote deel van het sloopmateriaal (90%) is gerecycled en nieuw toegevoegde materialen hebben een eerder leven gekend. Aanrader om te bezoeken! En dan hebben we ook nog de Green Deal Circulaire Gebouwen. Met dit initiatief hebben zich meer dan 60 organisaties gecommitteerd aan het ontwerpen van handvaten/ principes voor een circulair gebouw. De Koninklijke Bibliotheek is één van de pilotprojecten die met de voorgenomen renovatie invulling wil geven aan haar vooruitstrevende ambities. Zijn jullie al aangesloten? Kan nog ;-)

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up