Amsterdamse School 2.0

timer4 min
Amsterdamse School 2.0

Levensduur, life-cycle, losmaakbaarheid en duurzaamheid; het langetermijndenken staat weer helemaal centraal in de architectuur. We zijn ons er meer dan ooit van bewust dat we de toekomst aan het vormgeven zijn en daarmee een grote verantwoordelijkheid dragen ten aanzien van de ecologische footprint van bouw, onderhoud en gebruik van gebouwen en steden. 

Foto boven: Museum Het Schip in Amsterdam, gewijd aan de architectuurstijl De Amsterdamse School

tekst: Hermen Jansen

Zaken als de embodied energy van materialen en de losmaakbaarheid van details zijn daarin cruciaal, maar het begint in de eerste plaats bij het vormgeven van een waardevolle fysieke omgeving. De meest robuuste vorm van waardebehoud is immers gelegen in een toekomst waarin men over 100 jaar net zo houdt van wat wij nu bouwen, als wij houden van de gebouwde omgeving die dateert uit de jaren 20 van de afgelopen eeuw.

Optimistische architectuur

Flashback 100 jaar terug. De Amsterdamse School is op zijn hoogtepunt, terwijl Nederland in transitie verkeert. Zo verdubbelt de bevolking tussen 1900 en 1935 en verandert binnen enkele decennia zo’n beetje de hele samenleving: op gebied van technologie, mobiliteit, economie, enzovoort. Ontwerpers, architecten, stedenbouwkundigen en bestuurders werken onverbloemd aan het vormgeven van een nieuwe, betere maatschappij. Dit leidde tot de realisatie van gebouwen, bouwblokken en publieke ruimtes met radicaal nieuwe vormgeving en bijzondere materiaal innovatie. Vaak waren het woningbouwverenigingen die bouwden aan een betere toekomst en huisvesting van de arbeiders, maar ook scholen en andere instellingen bouwden met een publieke missie die doordrongen was van positiviteit.

Waarom deze geschiedenisles? Om verschillende redenen. Ten eerste is deze optimistische architectuur, cultuur en technologie van 100 jaar geleden een inspiratie voor de transitieperiode waarin we nu zitten. Culturele uitingen, ontwerpend onderzoek en architectuur kunnen ook nu onze nieuwe tijd representeren en ‘beleefbaar’ maken. Niemand is zo naïef om te denken dat de veranderingen waar we nu voor staan geen ‘pijn’ gaan doen. Het is juist de komende jaren cruciaal om pessimisme en nostalgie dat hierdoor op de loer ligt tegen te gaan. Een gedeelde ‘school’ om juist in samenhang de voordelen en mogelijkheden van de nieuwe tijd te realiseren, zou hiervoor ideaal zijn. Ook het initiatief van Ursula von der Leyen voor een Bauhaus 2.0 gaat precies hierover. In wat voor verband, stijl of schaal we ook beginnen: laten we ervoor zorgen dat de wijken en steden die we de komende jaren gaan bouwen en transformeren weer de culturele dragers van een duurzame toekomst worden.

Tijd voor een goed gesprek

Een tweede reden om eens terug te kijken naar de geschiedenis is dat het belangrijk is je te realiseren dat de gebouwde omgeving van 100 jaar geleden ook bepaald niet zonder slag of stoot is ontstaan. Anno 2020, waarin bouwkosten, opdrachten en honoraria maar al te vaak onder druk staan, is het óók voor architecten makkelijk om weemoedig terug te verlangen naar het vroeger waarin ‘alles beter’ was (en bouwkosten denkelijk lager). Maar let wel, exact diezelfde problematiek speelde 100 jaar geleden ook. Zo is nagenoeg heel Plan Zuid in Amsterdam tot stand gekomen door superefficiënte, gestandaardiseerde woningplattegronden toe te passen. Architecten werden enkel ingehuurd voor het ontwerp van de gevels.

Geen reden dus om het verleden te romantiseren. Ook met een minimale opdracht hebben ontwerpers stadsdelen en publieke ruimtes weten te realiseren, die wij nog steeds zien en/of waarderen als echte gesammtkunstwerken. Toch komen veel nieuwbouwwijken van de afgelopen decennia niet in de buurt van de kwaliteit van Plan Zuid: met een hoge dichtheid, rijk gedetailleerde gevels en veel groen. De hoogste tijd dus voor een goed gesprek tussen beleidsmakers, bouweconomen en architecten.

Traditie

Tot slot een laatste interessante link tussen heden en 100 jaar geleden. Op de uitstekende website van Museum Het Schip staat het volgende te lezen over een bouwblok uit 1923 aan de Amstelveenseweg in Amsterdam: “Om de bouwkosten te drukken werd besloten het bouwmateriaal te betrekken via het Centraal Bureau Bouwmaterialenvoorziening (CBV), dat door het rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de stad Amsterdam was opgericht in antwoord op de speculatieve bouwprijzen.” Voor mij was dit citaat een interessante eyeopener. In Nederland hebben we dus al een lange traditie met strategisch nadenken over grondstoffen en bouwmaterialen!

Dit geeft hoop voor een toekomst waarin regionale grond- en reststoffendepots georganiseerd moeten worden. De driehoek van lokale (biobased) grondstoffen, demontage van bestaande voorraad en nieuwbouw zal in deze logistieke hotspots samenkomen en daarmee een circulaire economie mogelijk maken. Veel gemeenten zijn al op de een of andere manier bezig met dit soort initiatieven. Laat hen vooral inspiratie putten uit de disruptieve methoden die ook door de overheid zelf in het verleden zijn ingezet!

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c190 c260
10 redenen om vol te gaan voor biobased bouwen

10 redenen om vol te gaan voor biobased bouwen

14 okt om 09:15 uur

Jan Willem van de Groep: In deze blog draait Jan Willem van de Groep er niet om heen. Deze tien redenen om voor biobased te gaan zijn kansen ...

Lees verder »

c21 c120 c162 c190 c290
Inspiratiedag Renovatie 
dec02

Inspiratiedag Renovatie 

De bouwsector staat voor een fikse renovatie-opgave waarbij thema’s als energie, milieuprestatie en innovatieve, ...

Lees verder »

c21 c120 c190 c225
Claim jouw plek op de Inspiratiedag Renovatie

Claim jouw plek op de Inspiratiedag Renovatie

14 sep om 15:20 uur
timer 1 min

De bouwsector staat voor een fikse renovatie-opgave. Met duurzame materialen en integrale renovatieconcepten weet ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c243
Brick Valley: duurzame intenties baksteenfabrikanten

Brick Valley: duurzame intenties baksteenfabrikanten

20 jul om 07:56 uur
timer 3 min

De intentie van vier baksteenfabrikanten om gezamenlijk te komen tot een halvering van de broeikasgasemissies ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
Deze keramische steentrips klik je in een circulair gevelsysteem

Deze keramische steentrips klik je in een circulair ...

16 jul om 06:59 uur
timer 2 min

Bij circulaire gevelsystemen met steenstrips gebruik je liever geen mortel of lijm. Hoe zou je deze gevelbekleding ...

Lees verder »

c21 c190 c225
Afval op de bouwplaats: minder produceren = minder afvoeren

Afval op de bouwplaats: minder produceren = ...

12 jul om 09:01 uur
timer 7 min

Bij Heembouw wordt meer dan de helft van het afval op de bouwplaats gescheiden afgevoerd. Het streven is om steeds ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c260
Creatieve verbeelding van de potentie van biobased materialen

Creatieve verbeelding van de potentie van biobased ...

7 jul om 13:01 uur
timer 4 min

Een opvallende sessie tijdens het Duurzaam Gebouwd Congres op donderdag 1 juli was weggelegd voor Biobased Creations. ...

Lees verder »

c21 c138 c185 c190 c225
Constructeurs zoeken duurzame verbinding voor meer veiligheid en samenwerking

Constructeurs zoeken duurzame verbinding voor ...

25 jun om 15:01 uur
timer 8 min

Het thema ‘Duurzame Verbinding’ was de belangrijkste leidraad op de Dag van de Constructeur (3 juni). ...

Lees verder »

c21 c138 c185 c190 c225
Sessies boordevol innovaties en projecten tijdens Dag van de Constructeur

Sessies boordevol innovaties en projecten tijdens ...

21 mei om 17:15 uur
timer 2 min

De Dag van de Constructeur op 3 juni biedt de geïnteresseerde bezoekers naast 2 KE/PE punten een uitgebreid ...

Lees verder »

c21 c138 c185 c190 c225
Constructeurs verdiepen zich in maatschappelijk verantwoorde constructies

Constructeurs verdiepen zich in maatschappelijk ...

11 mei om 16:51 uur
timer 2 min

Het vak van de constructeur staat op donderdag 3 juni in de volle spotlights tijdens de online Dag van de Constructeur. ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c244 c277 c278
‘Zoekend, tastend en innoverend vinden we onze weg’

‘Zoekend, tastend en innoverend vinden ...

6 mei om 13:00 uur
timer 8 min

Fred Schoorl, directeur van de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA), is toegetreden tot de jury ...

Lees verder »

c21 c138 c185 c190 c225
Dag van de Constructeur in teken van ‘Duurzame Verbinding’

Dag van de Constructeur in teken van ‘Duurzame ...

20 apr om 10:19 uur
timer 2 min

Het thema ‘Duurzame Verbinding’ is op donderdag 3 juni 2021 de belangrijkste leidraad tijdens de Dag ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up