Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

timer6 min
Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

We zitten in een bijzondere tijd, er gebeurt veel. Door covid-19 is er acute aandacht voor het thema gezondheid. Tegelijk voelen steeds meer mensen aan dat ons nog meer ontwrichtende uitdagingen te wachten staan de komende decennia. Een van de vaccins die we er in de bouw voor aan het ontwikkelen zijn, noemen we circulair bouwen.

Illustratie door: Stefan Roth - Design & Cartoon

Onze wereld heeft een burn-out

De wereld wordt steeds complexer. Er wordt van ons een flinke mentale flexibiliteit gevraagd om te beseffen wat gaande is en hoe alles met elkaar verband houdt. Zeker als je in het moment een dagelijkse rompslomp en coronastress ervaart, lijken die andere systeemcrises ver weg. Én toch is het essentieel dat we nu nadenken over en werken aan circulaire thema’s als de grondstoffencrisis, de klimaatcrisis (inclusief energietransitie) en de biodiversiteitscrisis. Het is de hoogste tijd om te versnellen en stappen te zetten. Zoals bij alles is bewustwording de sleutel en mogen we het versnellen uit een grondhouding van vertraging vormgeven.

We kunnen de situatie waar we nu in zitten vergelijken met een burn-out of een midlifecrisis, die niet op persoonlijk (egocentrisch) vlak speelt maar op kosmocentrisch niveau. Dit is een ver uitgezoomd perspectief zoals astronauten naar de aarde kijken, waarbij je gaat zien dat we als mens onderdeel zijn van het grotere geheel van de natuur. In dat perspectief kijk je niet enkel naar het welzijn van de (individuele) mens, maar vanuit het welzijn van de aarde als geheel. Vervolgens kijk je met dat perspectief ook naar je eigen rol, verantwoordelijkheid en noodzakelijke ontwikkeling.

Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

Mogen we onszelf weer als onderdeel van de natuur plaatsen?

Socioloog Hartmut Rosa haalde in de NRC recent aan dat een burn-out je het gevoel geeft dat er fundamenteel iets niet klopt in je leven. Hoe meer ik leer over onze systeemcrises in het antropoceen, hoe sterker ik dit onderstreep voor de huidige situatie in de wereld. Een paar jaar geleden dacht ik nog dat we het met technologische vooruitgang wel zouden redden. Ik realiseer me nu dat de situatie veel ernstiger is. Mag het ongemak onze motor worden? De omgang met covid-19 is een eerste oefening hierin. Mijmer jij hier wel eens over? Welke visie hanteren we als houvast?

Het huwelijk van technologie en biologie

Concreet werken we toe naar een circulair Nederland in 2050. Ter referentie is de gebouwde omgeving verantwoordelijk voor 50% van het grondstoffengebruik, 40% van het energiegebruik, 30% van het watergebruik en 35% van de CO2-uitstoot. We hebben dus samen een enorme opgave in de bouw. Afvalstromen in de bouw die beschikbaar zijn dekken slechts 40% van de behoefte in nieuwe gebouwen en renovaties. Dat betekent dat er dus nog 60% overblijft. We moeten dus gaan kijken naar biobased alternatieven en afvalstromen uit andere sectoren. Circulaire economie = technische cyclus + biologische cyclus. Niet of-of, maar én-én.

Hoe meten we circulariteit?

Circulair bouwen is geen doel an sich, maar een middel om materiaalvoorraden te beschermen (uitputting voorkomen), ons leefmilieu te beschermen (emissies minimaliseren) en waarde te leren behouden, te vergroten en te creëren in onze gebouwde omgeving. In Leidraad 2.0 van Platform CB’23 is een aanzet gegeven voor een kernmeetmethode voor circulariteit in de bouw. Momenteel is nog lastig te kwantificeren of een demontabel bouwwerk circulairder is dan een bouwwerk van hernieuwbaar materiaal, maar daar willen we natuurlijk wel naartoe met een dergelijke meetmethode.

Het is ook zinvol om embodied energy (CO2-uitstoot door materiaalgebruik) en CO2-uitstoot door energiegebruik in gebouwen in verhouding tot elkaar te zien. In de grafiek van vastgoedclub RICS is een verhouding van twee staat tot één te herleiden. Met na-isoleren maken we het gebouwgebonden energiegebruik (groen) dus kleiner maar de uitstoot door materialen (oranje) groter, en voor het aanbrengen van PV-panelen geldt hetzelfde.

Circulair bouwen als vaccin voor systeemcrises

Bron: Gebaseerd op data van RICS

Functioneel groen

Onder andere Greta Thunberg stelt dat we inmiddels midden in de zesde massa-extinctie zitten. Dus geen probleem voor de toekomst, maar voor het heden. In de gebouwde omgeving zien we langzaamaan een wildgroei ontstaan aan groen. Groene architectuur is in, maar vaak nog overgroeien de mooie groene renderingen het wetenschappelijke en functionele fundament. Een bepaald type groen levert bepaalde baten op, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, klimaatadaptatie of ecologie. Tijd dat we biodiversiteit en klimaatbijdrage voor de specifieke situatie vooropzetten en greenwashing achter ons laten. Tools als de Klimaatbestendige Stad Toolbox, waarbij verschillende scenario’s naast elkaar gezet kunnen worden (waaronder kostenefficiency) en de Ontwerptool Groene Gezonde Stad zijn nu al goed toepasbaar.

De juiste grondhouding

Er zijn verschuivingen gaande die gepaard gaan bij de verandering van tijdperk. Van de traditionele meer masculiene elementen naar meer feminiene aanvliegroutes zonder de masculiene te vergeten. Delen wordt belangrijker dan bezit, van competitie gaan we naar meer coöperatie, van extrinsiek naar meer intrinsiek en van economie naar steeds meer focus op ecologie. In deze bewustzijnsontwikkeling zien we dat er naast kennis en ervaring ook een belangrijke rol is weggelegd voor welke houding of mindset je aanneemt. Het belangrijkste is dat je vroeg in je ontwerpproces de grondhouding aanneemt om circulair te ontwerpen en bouwen.

Call to action

Bij mij komt een beeld op van een wielerkoers. De overheid en norminstituten als bezemwagen, die de renners van achteren stimuleren om in beweging te blijven. En aan de voorkant een groep koplopers die laat zien wat er mogelijk is als je alles inzet dat je in huis hebt. Nu is het de kunst om als kopgroep op zo’n afstand voor het peleton te gaan fietsen dat je de grote massa (het peleton) laat versnellen. Als je alleen fietst om te winnen, dan mis je het hogere doel uit het oog. Alleen samen maken we kans om de systeemcrises te overwinnen.

Dus welke vis uit de cartoon gaat jou het meest aan het hart? Welke kennis en ervaring heb je op dat gebied en hoe zit het met een nieuwsgierige, daadkrachtige en verbindende grondhouding? Op welke positie in het wielerpeloton ga jij fietsen en wat breng je concreet in je projecten in? Met welke gelijkgezinden trek je op? Ondanks dat we wereld misschien wel individualistischer is dan ooit hebben we elkaar hard nodig om deze systeemcrises het hoofd te bieden. Welke verantwoordelijkheid pak jij?

Deze blog is geschreven naar aanleiding van 8e Kennisdag (online) van de NVBV met bijdragen van Elphi Nelissen, Ronald Schleurholts, Wouter van Twillert, Harry Nieman, Mantijn van Leeuwen, Willem Böttger en Robbert Snep. Het beeld van het wielerpeleton is geïnspireerd op het gesprek van Cobouw Gamechangers 3.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c244
Samenwerking Janssen de Jong Groep en New Horizon voor circulaire transitie

Samenwerking Janssen de Jong Groep en New Horizon ...

Vandaag om 12:01 uur

Janssen de Jong Groep en New Horizon Urban Mining slaan vanaf heden de handen ineen. Met de strategische samenwerking ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c244
Maak circulaire speelruimte onderdeel van beleid en ontwerp

Maak circulaire speelruimte onderdeel van beleid ...

Vandaag om 10:01 uur
timer 6 min

Om de circulaire economie sneller ingebed te krijgen, kun je niet vroeg genoeg beginnen. Als we aan kinderen denken, ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c244
BZW Holland is nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd

BZW Holland is nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd

18 feb om 16:00 uur
timer 3 min

BZW Holland is vers aangesloten bij het netwerk van Duurzaam Gebouwd als partner. In dit artikel spreken we Jan ...

Lees verder »

c21 c140 c185 c225 c244
‘Van waardeloos vastgoed naar waardevast flexgoed’

‘Van waardeloos vastgoed naar waardevast ...

11 feb om 10:01 uur
timer 8 min

In de Week van de Circulaire Economie trok het webinar Circulair Bouwen ruim 150 bezoekers, die afkwamen op een ...

Lees verder »

c21 c54 c244
MPG: buigen of barsten?

MPG: buigen of barsten?

10 feb om 16:00 uur
timer 6 min

Hans Korbee: Juni 2016 bracht de SER het rapport uit ‘Werken aan een circulaire economie: geen tijd te verliezen’. ...

Lees verder »

c21 c225 c244
8 Brabantse corporaties zetten learning community op

8 Brabantse corporaties zetten learning community ...

5 feb om 10:00 uur
timer 4 min

Vraag je eens af: hoeveel woningcorporaties ken jij die experimenteren met de toepassing van hout? Waarschijnlijk ...

Lees verder »

c21 c225 c244
'Jonge mensen geven mij veel vertrouwen in de toekomst' 

'Jonge mensen geven mij veel vertrouwen in de ...

5 feb om 08:00 uur

Prof. ir. Elphi Nelissen maakte dit jaar de overstap van de TU/Eindhoven naar Fontys Hogescholen. Daar kan zij ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Circulair bouwen in de praktijk: MaMa One

Circulair bouwen in de praktijk: MaMa One

4 feb om 08:00 uur

In 2050 moet de gebouwde omgeving circulair zijn: een ambitieuze opgave. Wat betekent circulair bouwen en hoe ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Nieuw kantoor Liander is gericht op de toekomst

Nieuw kantoor Liander is gericht op de toekomst

3 feb om 08:00 uur
timer 4 min

Netwerkbedrijf Alliander heeft De Zwarte Hond uitgenodigd een ontwerp te maken voor het nieuwe onderkomen van ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225 c244
Catalogus vol circulaire inspiratie en kennis

Catalogus vol circulaire inspiratie en kennis

1 feb om 17:00 uur
timer 1 min

Van biobased bruggen van Accoya hout tot nieuwe, duurzame en circulaire steenmengsels, je vindt het allemaal in ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243 c244
Nieuw: digitaal magazine Gebouwschil

Nieuw: digitaal magazine Gebouwschil

1 feb om 06:30 uur
timer 1 min

Vers van de pers: het nieuwe digitale magazine over het thema Gebouwschil. In dit magazine krijg je nieuwe inzichten ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Symbiose

Symbiose

1 feb om 06:00 uur
timer 8 min

Met het slotstuk van de Duurzaam Gebouwd Expeditie 't Veen bereikten de expeditieleden de top van de berg. ‘Symbiose’ ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up