MPG: buigen of barsten?

timer6 min
MPG: buigen of barsten?

Juni 2016 bracht de SER het rapport uit ‘Werken aan een circulaire economie: geen tijd te verliezen’. Nu, bijna vijf jaar later, schrijft de SER-reflectiegroep in een brief aan staatssecretaris Stientje Van Veldhoven: “Voor de versnellingsfase zijn de huidige overheidssturing, de organisatievorm, het uitvoeringsprogramma, de beschikbare middelen en globale doelen te vrijblijvend en ontoereikend”.

Foto boven: 10-hoogflat in Utrecht Overvecht is na renovatie energieleverend

Ook de conclusies in de eerste Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER 2021) die het PBL op verzoek van het kabinet heeft opgesteld, zijn niet fraai. Het NRC vat het 258 pagina’s tellende adviesrapport treffend samen: “Nederland is nog lang niet op weg naar de circulaire economie die in 2050 volgens de overheid een feit moet zijn. De huidige vrijwilligheid en vrijblijvendheid om verspilling van grondstoffen te keren, maken dat doel onbereikbaar. Meer heffingen en normen zijn nodig en de milieuschade moet in de prijzen worden verrekend”. Hoe kan dit? We hebben toch sinds 2012 de Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) opgenomen in het Bouwbesluit?

Papieren tijger

Inderdaad, sinds januari 2013 is bij nieuwbouw het berekenen van de milieuprestatie verplicht. Maar alleen voor woningen en kantoren, niet voor alle andere nieuwbouw. En ook niet bij renovatie, hoe ingrijpend deze ook kan zijn. Uit onderzoek door RVO blijkt dat slechts voor een minderheid van de nieuwbouwplannen een dergelijke berekening wordt gemaakt. En daar waar de berekening wordt gemaakt, wordt deze niet door de gemeente gecontroleerd. Waarom zou je ook, wat zou je eraan hebben?

Pas vijf jaar na het verplicht stellen van een berekening van de MPG volgt er een minimumeis in het Bouwbesluit: 1,0. Variantenstudies tonen aan dat op een enkele uitzondering na elke woning aan de eis voldoet. De paar woningen die niet voldoen, zijn opmerkelijk vaak zeer energie-efficiënte woningen met veel pv-panelen. Door die niet mee te hoeven nemen in de berekening voldoen deze alsnog. De aangekondigde en onlangs uitgestelde aanscherping tot de waarde 0,8 zal weinig verandering brengen, zeker niet als de berekeningen niet worden gecontroleerd. Laat staan gesanctioneerd. Wat dat betreft zijn professionals net als schoolkinderen: als juf niet overhoort en af en toe steng is, maken we ons taakjes niet.

Kritiek op het stelsel

In de Nederlandse Milieudatabase NMD zijn de materialendata te vinden waarmee de MPG berekend mag worden. Inmiddels is er vanuit diverse groeperingen forse kritiek losgebarsten op het stelsel MPG en NMD. Al lang wordt er door deskundigen gewezen op het waterbedeffect tussen de MPG en EPG; als de ene verbetert, verslechtert de andere. Dit terwijl beide als doel hebben het verminderen van de milieubelasting en uitstoot van CO2. Met ondersteuning vanuit de Topsector Energie heeft een twintigtal organisaties al vijf jaar geleden hiervoor een oplossing ontwikkeld. Maar dit heeft tot op heden niet geleid tot verbetering van het stelsel.

Van recenter datum is de kritiek van de meer dan 200 ondertekenaars van het Manifest ‘Een eerlijk speelveld voor een duurzamer Nederland’, waarin zij bezwaar aantekenen tegen de wijze waarop in het stelsel wordt omgegaan met de CO2-effecten van biobased bouwmaterialen. Eenvoudig gezegd komt het er op neer dat bij de teelt van deze materialen weliswaar CO2 wordt opgenomen en vastgelegd, maar dat deze CO2 weer vrijkomt in het afvalstadium en dus per saldo nul effect heeft.

Ook het evaluatieonderzoek dat de Stichting Bouwkwaliteit in 2019 heeft laten verrichten door Berenschot is kritisch. Weliswaar concludeert Berenschot dat het stelsel NMD-MPG voldoende robuust is en dat de belangrijkste stakeholders goed overweg kunnen met het stelstel, maar ook dat de ontwikkelsnelheid te laag is en het aantal productkaarten te gering. Om meer bij te dragen aan de transitie naar een circulaire bouweconomie moet ‘de dwingendheid van de eis vergroot en de handhaving verbeterd’, aldus Berenschot.

MPG: buigen of barsten?

Hans Korbee, Duurzaam Gebouwd-expert en schrijver van deze blog.

Netto contant maken van CO2-uitstoot?

Een verkennend onderzoek dat TNO recent publiceerde concludeert: ‘Het bouwen met hout in de bouw pakt aanmerkelijk gunstiger uit voor het klimaat dan op basis van de huidige MPG-systematiek wordt aangenomen’. In haar antwoord op Kamervragen hierover heeft de minister van BZK aangegeven hier nog eens goed naar te kijken. Uiteraard binnen de kaders van het stelsel. En daar ging de discussie nu juist over; hoe gaan we om met de scenario’s binnen het stelsel en de mogelijkheden die deze bieden? Zullen we over 75 jaar gaaf hout verbranden of is het meer aannemelijk dat er dan iets anders mee wordt gedaan? En als we in 2095 toch besluiten het te verbranden, heeft de CO2-uitstoot daarvan dezelfde waarde als de opname van CO2 tijdens de groei destijds? Is het niet hoog tijd om afspraken te maken over het netto contant maken van de CO2-uitstoot? Ook de World Green Building Council (WGBC) volgt met hun Total Carbon-project hetzelfde spoor. Het gaat hen daarbij om de totale CO2-uitstoot, ongeacht of deze nu door materiaalgebruik of energiegebruik wordt veroorzaakt.

Revolutie of toch maar een evolutie?

Het is verleidelijk om als gevolg van zoveel kritiek het huidige stelsel vaarwel te zeggen en met de huidige kennis en inzichten een nieuw stelsel te beginnen. RWS, NEN en RVB hebben onder de noemer CB23 hiertoe een poging ondernomen, maar zijn gedurende een tweejarig traject in feite teruggevallen op het huidige stelsel. De revolutie lijkt daarmee in de kiem gesmoord.

Het Transitieteam voor de Circulaire Bouweconomie heeft voor een andere weg gekozen, namelijk de verbetering en aanvulling van het huidige stelsel. Zo werden in opdracht van het transitieteam de juridische mogelijkheden van het combineren van de EPG en de MPG onderzocht. Daarbij bleek dat de eerder geconstateerde split incentive tussen EPG en MPG een Nederlandse creatie is; in de Europese Norm 15804 is deze scheiding niet aanwezig. Reden om vervolgens een vijftal RVO-referentiewoningen en gebouwen door te laten rekenen op de integrale effecten van energie- en materiaalgebruik, zowel bij nieuwbouw als bij renovatie. Hiermee wordt een goede aansluiting verkregen op de definitie uit de Transitieagenda voor de circulaire bouweconomie.

Definitie

Circulair bouwen betekent het ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur, zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. Bouwen op een wijze die economisch verantwoord is en bijdraagt aan het welzijn van mens en dier. Hier en daar, nu en later.’

(Bron: Transitieagenda Circulaire Bouweconomie 2018)

Van lineair naar circulair

In de meeste schema’s staat de EN15804 getekend als een lineair model. Recent werd ik erop gewezen dat het juist een circulair model is, mits je module D, de hergebruiksfase, goed weet in te vullen.

MPG: buigen of barsten?

Dit is precies het gebied waaraan het Transitieteam met behulp van diverse marktpartijen heeft gewerkt: aan concretisering van begrippen als losmaakbaarheid, toxiciteit/smet en adaptiviteit. In plaats van te laten barsten, is het waarschijnlijk effectiever om de MPG om te buigen. Als vervolgens ook fase B - de gebruiksfase - in rekening wordt gebracht, ontstaat er een logisch en werkbaar model om de milieubelasting van gebouwen te bepalen. Naar keuze uitgedrukt in MKI of CO2-uitstoot.

Na deze ombuiging resteert nog een grote uitdaging, waar een haast on-Nederlandse dosis lef voor nodig is: het stellen van een scherpe prestatie-eis, het handhaven daarvan én de belofte de eis periodiek te zullen aanscherpen. En dat op de kortst mogelijke termijn. De SER schreef immers al in 2016 geen tijd te verliezen. Én anno 2021 concludeert het PBL in hun onderzoek: het schiet niet op. Een groeiend aantal marktpartijen zegt openlijk: wij kunnen wel en willen wel, mits er sprake is van een level playing field en continuïteit. Wellicht gaat het lelijke jonge eendje MPG dan toch nog uitgroeien tot een mooie witte zwaan.

Wat vind jij? Ombuigen of liever iets nieuws? Wat vind je bij ombuigen belangrijk en wat moet als eerste veranderen? Onderaan dit bericht vind je de reactiemogelijkheid.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c244
Geen materialenpaspoort maar een gebouwenpaspoort?

Geen materialenpaspoort maar een gebouwenpaspoort?

16 sep om 16:30 uur
timer 6 min

Moet een materialenpaspoort een query zijn, binnen alle informatie die er beschikbaar is? Of is het een toepasbare ...

Lees verder »

c21 c120 c225 c244
Barentsz-(her)ontdekkingshuizen vormen kans voor opschaling renovaties

Barentsz-(her)ontdekkingshuizen vormen kans ...

7 sep om 10:00 uur
timer 5 min

Een vastgoedvoorraad die geen gebruik meer maakt van fossiele brandstoffen, omhuld door een warme jas en zonder ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Onderzoek 'Beter Wonen in NL' legt vier belangrijke kansen bloot in de verbeteropgave

Onderzoek 'Beter Wonen in NL' legt vier belangrijke ...

26 aug om 17:00 uur
timer 5 min

Het bestaande vastgoed in Nederland moet worden verbeterd. Miljoenen woningen moeten de komende decennia een grondige ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c244 c279
Webinar Materialenpaspoort: samen circulair versnellen!

Webinar Materialenpaspoort: samen circulair ...

20 aug om 17:00 uur
timer 2 min

Hoe ver zijn we met het materialenpaspoort en waar lopen we nog tegenaan bij de praktische uitwerking en uitvoering? ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Toekomst van duurzame energie en Sustainable Development Goals op Building Holland 2021

Toekomst van duurzame energie en Sustainable ...

17 aug om 17:00 uur

Op Building Holland vind je, naast het programma op de mainstage, een grote diversiteit aan Side Events. Tijdens ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Baanbrekende innovaties krijgen podium

Baanbrekende innovaties krijgen podium

13 aug om 11:00 uur
timer 1 min

Innovators opgelet! De Rabobank Innovation Challenge gaat weer van start. Na succesvolle eerdere edities komt ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c245
Wil jij een circulaire en gezonde school?

Wil jij een circulaire en gezonde school?

12 aug om 17:00 uur

Wil jij alles weten over circulaire scholen én ben je benieuwd naar wat de actualisatie van het Programma ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c244
Samen versnellen en circulaire installaties bij Building Holland Digital

Samen versnellen en circulaire installaties ...

12 aug om 07:00 uur
timer 1 min

Van integrale en groene leefomgevingen tot klimaatpositief circulair bouwen: het programma van de volgende Building ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c244
Expertteam biedt oplossingen voor flexwonen

Expertteam biedt oplossingen voor flexwonen

11 aug om 10:01 uur
timer 5 min

Door het beperkte aanbod is de woningmarkt niet alleen overspannen, de vraag naar tijdelijke woonruimte zorgt ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Toekomst van wonen en CO2-reductie

Toekomst van wonen en CO2-reductie

21 jul om 15:30 uur
timer 5 min

Marten Valk: We hebben in de gebouwde omgeving de uitdaging om onze huidige CO2-uitstoot terug te brengen van 180 Mt/jaar naar ...

Lees verder »

c21 c54 c244 c276
Visie op 2050: ‘Gebouwen produceren zelf water’

Visie op 2050: ‘Gebouwen produceren zelf ...

20 jul om 17:00 uur
timer 2 min

Johan Bel: Wat hebben we ons toch een zorgen gemaakt 30 jaar geleden. De aanstormende ellende van klimaatverandering denderde ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Kom alles te weten over de toepassing van het materialenpaspoort

Kom alles te weten over de toepassing van het ...

19 jul om 08:00 uur
timer 1 min

Wordt het materialenpaspoort de holy grail van de circulaire bouw en doet de hele bouwsector mee aan het categoriseren ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up