De stad wordt een organisme

timer4 min
De stad wordt een organisme

We hebben in Nederland te maken met een heel wisselend klimaat, met steeds hetere zomers en ook nog koude winters. We moeten dus beide kanten bedienen en dat betekent dat we anders moeten gaan bouwen.

Foto Andy van den Dobbelsteen door: Cok Francken

De hele gebouwde omgeving kan wel volgens plan energieneutraal worden. Bij het neerzetten van nieuwe gebouwen moeten we dan iets strengere eisen hanteren dan alleen maar BENG. Daarnaast is de renovatie van alle bestaande gebouwen in steden een lastige opgave, maar dat hoeft ook niet te gebeuren omdat we steeds slimmere energiesystemen krijgen. Dan gaat het wel over meer dan een gebouw alleen. We moeten dit als onderdeel van de stad oplossen. Want voor individuele huizen is de oplossing niet zomaar goedkoop of effectief.

Steden gaan in de toekomst functioneren als slimme organismen. Daarin kun je overschotten en tekorten met elkaar uitwisselen en maak je alle grondstofstromen volledig circulair. Het wordt een systeem waarin nagenoeg alles wordt hergebruikt en verwerkt. Dat gaat dus niet alleen over materialen, water of voedselstromen, maar ook over energie. Nu gebeurt dat deels al, maar warmte wordt daarbij vaak vergeten.

Voor elektriciteit hebben we al een gebalanceerd systeem. Dat netwerk staat los van de leverancier van de kilowatturen. Het is een netwerk van iedereen en je betaalt alleen voor de aansluiting. Bij warmte moet dat nog echt veranderen. Ook daar kan het best een scheiding komen tussen enerzijds de netwerken en hun beheerders en anderzijds de leveranciers van die warmte. We krijgen dan een soort internet voor energie. Daarbij wordt er vanaf verschillende punten warmte geüpload en ook op meerdere punten gedownload. Zo kunnen veel bronnen met een lage of middentemperatuur hun warmte kwijt aan dat net. De netbeheerder zorgt daarbij alleen voor het goede beheer en een vrij constante temperatuur, bij een lagetemperatuurnet van 25 tot 40 graden.

Wat betreft bronnen van lagetemperatuurwarmte moet je denken aan datacenters, supermarkten en vertical farms. Die bedrijven nemen enorm veel stroom af, maar vergeten wordt dat hun restwarmte heel nuttig kan zijn voor een stad. Bedenk ook dat die warmte nu wordt weggeblazen en zo ’s zomers ook weer bijdraagt aan opwarming van de stad. Zo ontstaat het slim uitwisselen en terugwinnen van warmte, met dag- en seizoensopslag. Het is een speelveld dat nog weinig wordt gebruikt en juist in een stad een heel grote factor is.

Een lagetemperatuurnet is voor bijvoorbeeld de Amsterdamse binnenstad de beste oplossing. Je denkt misschien dat historische panden een hoge temperatuur nodig hebben, maar er staan ook gebouwen van een vrij recente datum die behoorlijk zuinig zijn. Dat gaat dus niet lukken met één oplossing. Je kunt dan beter een lagetemperatuurnet aanleggen, met eventueel naverwarming via groengas, warmtepompen of elektriciteit. Dat maakt je systeem flexibel en bespaart al bij aanvang enorm veel gas. Steden met veel oppervlaktewater, zoals Amsterdam, Utrecht of Leiden, zijn uitermate geschikt voor aquathermie (met warmtepompen). Daar kunnen we jaarrond warmte aan onttrekken, die je ’s zomers opslaat en in de winter gebruikt voor verwarming.

We moeten ook actief gaan koelen in de steden, want we krijgen echt hete tot extreem hete zomers. Dat klinkt alsof het energie kost, maar het betekent vooral dat je warmte opvangt en opslaat. Met grote zonnecollectoren in het oppervlak van straten en pleinen, die de warmte opslaan voor de winter. Want dan hebben we in Nederland nog steeds warmte nodig. Je kunt ook kanalen gebruiken om te koelen, maar dan warm je het water op, krijg je meer algenvorming en wordt de waterkwaliteit slechter. Niet doen dus.

Meerwaarde voor mensen

Uiteindelijk zal in de gebouwde omgeving de warmtevraag dominant blijven ten opzichte van de vraag naar koeling. Koeling wordt wel steeds bepalender bij industriële en kantoorcomplexen. Ons Bouwbesluit is wel heel lang gericht geweest op koude winters. Je moest zoveel mogelijk zon opvangen en de warmte in het huis vasthouden. Nooit was er aandacht voor een goede zonwering en oplossingen die kou binnen houden en warmte buiten. Nu is er de TOjuli en ik hoop dat er meer slimme oplossingen komen voor zonwering, die dan ook meteen zonnepanelen kunnen zijn.

We moeten ons ten slotte meer gaan richten op de sociale en maatschappelijke voordelen van duurzame oplossingen. Die worden nu te weinig belicht. Duurzaamheid was altijd een heel technisch verhaal, maar we moeten vooral laten zien dat de oplossingen meerwaarde voor de mensen hebben. Met meer groen en natuur in de gebouwde omgeving worden mensen gelukkiger. Of neem de warmtepomp. Als wij allemaal zo’n systeem in de gracht leggen, wordt de kans groot dat er elke winter weer wordt geschaatst.”

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54
Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire trendsetter

Bedrijfshallen: van lelijke eend naar circulaire ...

30 jun om 15:30 uur
timer 7 min

Hans Korbee: Niemand houdt van ze, niemand vindt ze mooi. Grote, lelijke blokken in het landschap. Noodzakelijk kwaad, die ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Haal de MPG en BENG snel door de shredder

Haal de MPG en BENG snel door de shredder

10 jun om 13:00 uur
timer 9 min

Hans Korbee: Iedereen die een tijdje in de bouw rondloopt weet: de minimumeisen in het Bouwbesluit zijn in meer dan 80% van ...

Lees verder »

c21 c54 c135
Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

Na twaalf jaar winterslaap nog steeds niet wakker

11 mei om 10:01 uur
timer 10 min

Twaalf jaar hebben we het moeten stellen zonder ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c261
Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem in combinatie met noodverlichting

Meer energie-efficiëntie met lichtmanagementsysteem ...

4 mei om 09:54 uur
timer 3 min

Hans Nas: In een wereld die steeds meer ‘connected’ wordt, is het niet meer dan vanzelfsprekend dat ook noodverlichtingsarmaturen ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen begint bij gedragsverandering’

Duurzaam Gebouwd-expert Lizzy Butink: ‘Verduurzamen ...

26 apr om 11:00 uur
timer 3 min

Lizzy Butink: Lizzy Butink startte begin 2022 als manager duurzaamheid bij Dura Vermeer en treedt toe tot het expertpanel van ...

Lees verder »

c21 c54
Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

Terug naar de middeleeuwen of vooruit naar vroeger?

5 apr om 15:01 uur
timer 7 min

Het verhaal van de drie biggetjes zit diep in de haarvaten van de Nederlander. Het eerste biggetje is lui en bouwt ...

Lees verder »

c21 c54 c261
Met digitalisering werf je het talent van de toekomst

Met digitalisering werf je het talent van de ...

22 feb om 10:01 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Een nieuwe generatie staat in de startblokken om hun carrière te beginnen. Weet jij wat deze jonge talenten ...

Lees verder »

c21 c54 c244
De sociaal-culturele kant van transitie in de bouw

De sociaal-culturele kant van transitie in de ...

18 feb om 14:30 uur
timer 6 min

Marten Valk: In transities is het noodzakelijk om de technische kant te overstijgen en de sociaal-culturele kant te includeren. ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Het kan anders: huisnummerregistratie

Het kan anders: huisnummerregistratie

9 feb om 10:01 uur
timer 3 min

Kijkend naar het huidige sociaaleconomische landschap ziet Hans Hidden geen duurzame samenleving waarin voor bepaalde ...

Lees verder »

c21 c54 c140 c190
Circulaire economie: van horen zeggen!

Circulaire economie: van horen zeggen!

8 feb om 13:01 uur
timer 5 min

In de Week van de Circulaire Economie deelt Carlisle Construction Materials BV via de geijkte platforms zoveel ...

Lees verder »

c21 c54 c277 c295
De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

27 jan om 10:01 uur
timer 9 min

Nagenoeg iedereen begrijpt dat de huidige klimaatverandering ongekend snel gaat en dat deze snelheid komt door ...

Lees verder »

c21 c54 c135 c243 c265
Is NMDA toch MDMA?

Is NMDA toch MDMA?

18 jan om 15:30 uur
timer 3 min

Harm Valk: Als je het snel uitspreekt lijkt NMDA (het niet-meer-dan-anders principe uit de Warmtewet) verdacht veel op MDMA ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up