De stad wordt een organisme

timer4 min
De stad wordt een organisme

We hebben in Nederland te maken met een heel wisselend klimaat, met steeds hetere zomers en ook nog koude winters. We moeten dus beide kanten bedienen en dat betekent dat we anders moeten gaan bouwen.

Foto Andy van den Dobbelsteen door: Cok Francken

De hele gebouwde omgeving kan wel volgens plan energieneutraal worden. Bij het neerzetten van nieuwe gebouwen moeten we dan iets strengere eisen hanteren dan alleen maar BENG. Daarnaast is de renovatie van alle bestaande gebouwen in steden een lastige opgave, maar dat hoeft ook niet te gebeuren omdat we steeds slimmere energiesystemen krijgen. Dan gaat het wel over meer dan een gebouw alleen. We moeten dit als onderdeel van de stad oplossen. Want voor individuele huizen is de oplossing niet zomaar goedkoop of effectief.

Steden gaan in de toekomst functioneren als slimme organismen. Daarin kun je overschotten en tekorten met elkaar uitwisselen en maak je alle grondstofstromen volledig circulair. Het wordt een systeem waarin nagenoeg alles wordt hergebruikt en verwerkt. Dat gaat dus niet alleen over materialen, water of voedselstromen, maar ook over energie. Nu gebeurt dat deels al, maar warmte wordt daarbij vaak vergeten.

Voor elektriciteit hebben we al een gebalanceerd systeem. Dat netwerk staat los van de leverancier van de kilowatturen. Het is een netwerk van iedereen en je betaalt alleen voor de aansluiting. Bij warmte moet dat nog echt veranderen. Ook daar kan het best een scheiding komen tussen enerzijds de netwerken en hun beheerders en anderzijds de leveranciers van die warmte. We krijgen dan een soort internet voor energie. Daarbij wordt er vanaf verschillende punten warmte geüpload en ook op meerdere punten gedownload. Zo kunnen veel bronnen met een lage of middentemperatuur hun warmte kwijt aan dat net. De netbeheerder zorgt daarbij alleen voor het goede beheer en een vrij constante temperatuur, bij een lagetemperatuurnet van 25 tot 40 graden.

Wat betreft bronnen van lagetemperatuurwarmte moet je denken aan datacenters, supermarkten en vertical farms. Die bedrijven nemen enorm veel stroom af, maar vergeten wordt dat hun restwarmte heel nuttig kan zijn voor een stad. Bedenk ook dat die warmte nu wordt weggeblazen en zo ’s zomers ook weer bijdraagt aan opwarming van de stad. Zo ontstaat het slim uitwisselen en terugwinnen van warmte, met dag- en seizoensopslag. Het is een speelveld dat nog weinig wordt gebruikt en juist in een stad een heel grote factor is.

Een lagetemperatuurnet is voor bijvoorbeeld de Amsterdamse binnenstad de beste oplossing. Je denkt misschien dat historische panden een hoge temperatuur nodig hebben, maar er staan ook gebouwen van een vrij recente datum die behoorlijk zuinig zijn. Dat gaat dus niet lukken met één oplossing. Je kunt dan beter een lagetemperatuurnet aanleggen, met eventueel naverwarming via groengas, warmtepompen of elektriciteit. Dat maakt je systeem flexibel en bespaart al bij aanvang enorm veel gas. Steden met veel oppervlaktewater, zoals Amsterdam, Utrecht of Leiden, zijn uitermate geschikt voor aquathermie (met warmtepompen). Daar kunnen we jaarrond warmte aan onttrekken, die je ’s zomers opslaat en in de winter gebruikt voor verwarming.

We moeten ook actief gaan koelen in de steden, want we krijgen echt hete tot extreem hete zomers. Dat klinkt alsof het energie kost, maar het betekent vooral dat je warmte opvangt en opslaat. Met grote zonnecollectoren in het oppervlak van straten en pleinen, die de warmte opslaan voor de winter. Want dan hebben we in Nederland nog steeds warmte nodig. Je kunt ook kanalen gebruiken om te koelen, maar dan warm je het water op, krijg je meer algenvorming en wordt de waterkwaliteit slechter. Niet doen dus.

Meerwaarde voor mensen

Uiteindelijk zal in de gebouwde omgeving de warmtevraag dominant blijven ten opzichte van de vraag naar koeling. Koeling wordt wel steeds bepalender bij industriële en kantoorcomplexen. Ons Bouwbesluit is wel heel lang gericht geweest op koude winters. Je moest zoveel mogelijk zon opvangen en de warmte in het huis vasthouden. Nooit was er aandacht voor een goede zonwering en oplossingen die kou binnen houden en warmte buiten. Nu is er de TOjuli en ik hoop dat er meer slimme oplossingen komen voor zonwering, die dan ook meteen zonnepanelen kunnen zijn.

We moeten ons ten slotte meer gaan richten op de sociale en maatschappelijke voordelen van duurzame oplossingen. Die worden nu te weinig belicht. Duurzaamheid was altijd een heel technisch verhaal, maar we moeten vooral laten zien dat de oplossingen meerwaarde voor de mensen hebben. Met meer groen en natuur in de gebouwde omgeving worden mensen gelukkiger. Of neem de warmtepomp. Als wij allemaal zo’n systeem in de gracht leggen, wordt de kans groot dat er elke winter weer wordt geschaatst.”

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54
Het kan anders: kostendelersnorm

Het kan anders: kostendelersnorm

23 nov om 15:40 uur
timer 4 min

Voor alweer de zesde keer gaat Hans Hidden in op de kansen en regels rond woonwerkunits. Hij pleit voor de bouw ...

Lees verder »

c21 c54 c134
Het kan anders: bestemmingsplannen

Het kan anders: bestemmingsplannen

28 okt om 16:01 uur
timer 4 min

In een reeks van blogs behandelt Hans Hidden het nieuw bouwen van meerlaagse woonwerkgebouwen voor werkondernemers, ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Geld is niet meer het probleem in de energietransitie

Geld is niet meer het probleem in de energietransitie

27 okt om 16:01 uur
timer 30 min

Onze economie is gebouwd op goedkope, fossiele brandstoffen. De effecten van de klimaatverandering namen we op ...

Lees verder »

c21 c54
Duurzame leiders zijn systeemdenkers

Duurzame leiders zijn systeemdenkers

27 okt om 06:00 uur

Als het coronavirus ons iets kan leren, dan is het wel het belang van systeemdenken. De uitdagingen rondom corona ...

Lees verder »

c21 c54 c244
Hoe circulariteit ons op het verkeerde been kan zetten

Hoe circulariteit ons op het verkeerde been ...

26 okt om 09:12 uur
timer 5 min

Jan Willem van de Groep: Het komt met enige regelmaat voor dat we in een discussie, podcast, panel of expertinterview belanden met fervente ...

Lees verder »

c21 c54 c122 c243
'Woningisolatie met voucher is de perfecte stap'

'Woningisolatie met voucher is de perfecte stap'

25 okt om 15:30 uur
timer 7 min

'Opnieuw sterke stijging gasprijs, nu al acht keer zo hoog als een jaar geleden', kopte een nieuwsbericht van ...

Lees verder »

c21 c54 c190 c260
10 redenen om vol te gaan voor biobased bouwen

10 redenen om vol te gaan voor biobased bouwen

14 okt om 09:15 uur
timer 7 min

Jan Willem van de Groep: In deze blog draait Jan Willem van de Groep er niet om heen. Deze tien redenen om voor biobased te gaan zijn kansen ...

Lees verder »

c21 c54
De innovatiechallenge: gebruik de ideeën in je eigen organisatie

De innovatiechallenge: gebruik de ideeën ...

17 sep om 17:00 uur
timer 4 min

Marc Kooij: De druk om steeds sneller te komen met nieuwe oplossingen neemt toe. Leveranciers die deze innovaties bedenken, ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Het kan anders: verkavelen

Het kan anders: verkavelen

16 sep om 13:01 uur
timer 3 min

In zijn reeks van blogs laat Hans Hidden zien hoe je de ruimtelijke omgeving anders kunt inrichten met de focus ...

Lees verder »

c21 c54 c148 c245
Ventileren voor dummies

Ventileren voor dummies

23 aug om 13:00 uur
timer 13 min

Goed ventileren van huizen en gebouwen is belangrijk, voor comfort én gezondheid. Zoals met zo veel dingen ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Waar halen we onze elektriciteit vandaan in 2050?

Waar halen we onze elektriciteit vandaan in ...

19 aug om 16:01 uur
timer 5 min

Jan-Maarten Elias: Het is 2050. Hoe ziet de energievoorziening binnen de gebouwde omgeving er dan uit? In ieder geval zonder verbranding ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Het kan anders: parkeernormen

Het kan anders: parkeernormen

12 aug om 11:01 uur
timer 3 min

In een blogreeks gaat Hans Hidden in op hoe het ‘anders kan’ in de ruimtelijke omgeving, waarin hij ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up