De stad wordt een organisme

timer4 min
De stad wordt een organisme

We hebben in Nederland te maken met een heel wisselend klimaat, met steeds hetere zomers en ook nog koude winters. We moeten dus beide kanten bedienen en dat betekent dat we anders moeten gaan bouwen.

Foto Andy van den Dobbelsteen door: Cok Francken

De hele gebouwde omgeving kan wel volgens plan energieneutraal worden. Bij het neerzetten van nieuwe gebouwen moeten we dan iets strengere eisen hanteren dan alleen maar BENG. Daarnaast is de renovatie van alle bestaande gebouwen in steden een lastige opgave, maar dat hoeft ook niet te gebeuren omdat we steeds slimmere energiesystemen krijgen. Dan gaat het wel over meer dan een gebouw alleen. We moeten dit als onderdeel van de stad oplossen. Want voor individuele huizen is de oplossing niet zomaar goedkoop of effectief.

Steden gaan in de toekomst functioneren als slimme organismen. Daarin kun je overschotten en tekorten met elkaar uitwisselen en maak je alle grondstofstromen volledig circulair. Het wordt een systeem waarin nagenoeg alles wordt hergebruikt en verwerkt. Dat gaat dus niet alleen over materialen, water of voedselstromen, maar ook over energie. Nu gebeurt dat deels al, maar warmte wordt daarbij vaak vergeten.

Voor elektriciteit hebben we al een gebalanceerd systeem. Dat netwerk staat los van de leverancier van de kilowatturen. Het is een netwerk van iedereen en je betaalt alleen voor de aansluiting. Bij warmte moet dat nog echt veranderen. Ook daar kan het best een scheiding komen tussen enerzijds de netwerken en hun beheerders en anderzijds de leveranciers van die warmte. We krijgen dan een soort internet voor energie. Daarbij wordt er vanaf verschillende punten warmte geüpload en ook op meerdere punten gedownload. Zo kunnen veel bronnen met een lage of middentemperatuur hun warmte kwijt aan dat net. De netbeheerder zorgt daarbij alleen voor het goede beheer en een vrij constante temperatuur, bij een lagetemperatuurnet van 25 tot 40 graden.

Wat betreft bronnen van lagetemperatuurwarmte moet je denken aan datacenters, supermarkten en vertical farms. Die bedrijven nemen enorm veel stroom af, maar vergeten wordt dat hun restwarmte heel nuttig kan zijn voor een stad. Bedenk ook dat die warmte nu wordt weggeblazen en zo ’s zomers ook weer bijdraagt aan opwarming van de stad. Zo ontstaat het slim uitwisselen en terugwinnen van warmte, met dag- en seizoensopslag. Het is een speelveld dat nog weinig wordt gebruikt en juist in een stad een heel grote factor is.

Een lagetemperatuurnet is voor bijvoorbeeld de Amsterdamse binnenstad de beste oplossing. Je denkt misschien dat historische panden een hoge temperatuur nodig hebben, maar er staan ook gebouwen van een vrij recente datum die behoorlijk zuinig zijn. Dat gaat dus niet lukken met één oplossing. Je kunt dan beter een lagetemperatuurnet aanleggen, met eventueel naverwarming via groengas, warmtepompen of elektriciteit. Dat maakt je systeem flexibel en bespaart al bij aanvang enorm veel gas. Steden met veel oppervlaktewater, zoals Amsterdam, Utrecht of Leiden, zijn uitermate geschikt voor aquathermie (met warmtepompen). Daar kunnen we jaarrond warmte aan onttrekken, die je ’s zomers opslaat en in de winter gebruikt voor verwarming.

We moeten ook actief gaan koelen in de steden, want we krijgen echt hete tot extreem hete zomers. Dat klinkt alsof het energie kost, maar het betekent vooral dat je warmte opvangt en opslaat. Met grote zonnecollectoren in het oppervlak van straten en pleinen, die de warmte opslaan voor de winter. Want dan hebben we in Nederland nog steeds warmte nodig. Je kunt ook kanalen gebruiken om te koelen, maar dan warm je het water op, krijg je meer algenvorming en wordt de waterkwaliteit slechter. Niet doen dus.

Meerwaarde voor mensen

Uiteindelijk zal in de gebouwde omgeving de warmtevraag dominant blijven ten opzichte van de vraag naar koeling. Koeling wordt wel steeds bepalender bij industriële en kantoorcomplexen. Ons Bouwbesluit is wel heel lang gericht geweest op koude winters. Je moest zoveel mogelijk zon opvangen en de warmte in het huis vasthouden. Nooit was er aandacht voor een goede zonwering en oplossingen die kou binnen houden en warmte buiten. Nu is er de TOjuli en ik hoop dat er meer slimme oplossingen komen voor zonwering, die dan ook meteen zonnepanelen kunnen zijn.

We moeten ons ten slotte meer gaan richten op de sociale en maatschappelijke voordelen van duurzame oplossingen. Die worden nu te weinig belicht. Duurzaamheid was altijd een heel technisch verhaal, maar we moeten vooral laten zien dat de oplossingen meerwaarde voor de mensen hebben. Met meer groen en natuur in de gebouwde omgeving worden mensen gelukkiger. Of neem de warmtepomp. Als wij allemaal zo’n systeem in de gracht leggen, wordt de kans groot dat er elke winter weer wordt geschaatst.”

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c243
Miljardeninvestering in maatschappelijk vastgoed nodig

Miljardeninvestering in maatschappelijk vastgoed ...

Gisteren om 08:00 uur

Selina Roskam: Het is een kop die ik zo uit de krant plukte en waarbij ik Prorail verving voor maatschappelijk vastgoed. Maar ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Gasloos bouwen met een terugverdientijd van 1 dag?

Gasloos bouwen met een terugverdientijd van ...

17 jun om 17:00 uur
timer 3 min

Onno Dwars: Eneco stopt uiterlijk vanaf 2025 met de verkoop van gasketels. Hopelijk is dit dan eindelijk het startsein voor ...

Lees verder »

c21 c54 c265
Klimaatzaak Shell: wanneer is de bouw aan de beurt? 

Klimaatzaak Shell: wanneer is de bouw aan de ...

27 mei om 19:00 uur
timer 3 min

Onno Dwars: Loesje kopte al eerder pakkend met een van haar bekende kritische posters: ‘Olie kun je winnen, een mooie ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Met inspiratie, zonder rampen

Met inspiratie, zonder rampen

3 mei om 15:30 uur
timer 1 min

Claudia Bouwens: De blik op 2050 stemt droevig. We kennen de richting, maar met het tempo zoals het nu gaat, redden we het niet. ...

Lees verder »

c21 c54 c245
Het CO2-vraagstuk tot op de bodem

Het CO2-vraagstuk tot op de bodem

26 apr om 18:00 uur
timer 5 min

Marten Valk: Met de dag word ik me meer bewust van ons CO2-vraagstuk, ofwel het halen van ‘Parijs’. Met spouwmuurisolatie ...

Lees verder »

c21 c54
Calvinisme van energie niet meer nodig

Calvinisme van energie niet meer nodig

22 apr om 10:00 uur
timer 1 min

De zon levert energie in overvloed en we leren die steeds beter te oogsten. Ook olie, kolen en gas zijn in miljoenen ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Niet omdat het beton opraakt

Niet omdat het beton opraakt

9 apr om 17:00 uur
timer 3 min

Hans Korbee: Net zomin als dat het stenen tijdperk eindigde omdat de stenen opraakten, zal de huidige lineaire bouweconomie ...

Lees verder »

c21 c54 c261
Digital twin: de grote verbinder in gebouwdigitalisering

Digital twin: de grote verbinder in gebouwdigitalisering

24 mrt om 16:00 uur
timer 4 min

Marc Kooij: Steeds meer gebouwen zijn ‘smart’. Maar veel kansen van nieuwe datagedreven technologie blijven nog ...

Lees verder »

c21 c54
Maximale CO2-reductie voor 1 euro

Maximale CO2-reductie voor 1 euro

18 mrt om 16:00 uur
timer 4 min

Jan-Maarten Elias: Om CO2-neutraal te worden in 2050, is het noodzakelijk om eerst de klimaatdoelen van 2030 te halen. Mét ...

Lees verder »

c21 c54 c244
Duurzaamheid, waar moet je beginnen?

Duurzaamheid, waar moet je beginnen?

3 mrt om 16:11 uur
timer 4 min

Het woord duurzaamheid is inmiddels een containerbegrip geworden. Allerlei verschillende milieufacetten zoals ...

Lees verder »

c21 c54 c243
Reradicaliseren

Reradicaliseren

25 feb om 17:00 uur
timer 3 min

Onno Dwars: Ik vind dat het radicalisme van niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) aan erosie onderhevig is. Hun ...

Lees verder »

c21 c54 c185
Decorated shit

Decorated shit

11 feb om 16:01 uur
timer 5 min

“Zolang we heiligverklaarde concepten overeind houden, zoals we het geleerd hebben op de universiteiten, ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up