Woningen verduurzamen in 2020: ‘Neem zelf de regie als corporatie’

timer8 min
Woningen verduurzamen in 2020: ‘Neem zelf de regie als corporatie’

‘Nog zeven miljoen woningen te gaan en we moeten inlopen op onze achterstand’, koppen de media over de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. De urgentie is duidelijk, maar zijn de oplossingsrichtingen voldoende bekend? We sparren in dit artikel met expert Frank Doff van Itho Daalderop, die laat zien welke verduurzamingsopties er zijn voor woningcorporaties.

Tekst: Marvin van Kempen
Beeld: Itho Daalderop
Foto boven: Jaren 60-woningen in de wijk Vastenavondkamp in Venlo krijgen een labelsprong van E naar A+.

Eerst snijdt Doff een punt aan dat hem zorgen baart: de vertraging die zichtbaar is door de uitwerkingen van de warmtetransitievisies. “Partijen wachten op elkaar in gemeenten waar nog niet duidelijk is hoe iedere wijk van het gas af gaat. Dat terwijl we nu juist een achterstand moeten inlopen en bewoners al niet staan te springen om hun woning te laten aanpassen. We zitten op een fractie van de duizend beoogde woningen die we per dag van het aardgas moeten afhalen, dus waarom wachten? Laat niet de gemeente bepalen, maar neem zelf de regie als corporatie.”

Vandaag beginnen

De ruim 300 volkshuisvesters hebben inmiddels genoeg ervaring opgedaan met het verduurzamen van woningen. Zo is de werking van oplossingen als de water/water- en lucht/water-warmtepomp bekend. “Zo ook de laagdrempelige verduurzamingsmogelijkheden die samenhangen met een hybride opstelling, waarbij de cvketel nog altijd dienstdoet. Daarnaast is er tegenwoordig bij een grotere groep corporaties kennis aanwezig over het belang van isolatie. Dat gegroeide bewustzijn is onder andere te danken aan een reeks duurzame projecten die zijn uitgevoerd, waarin ervaring is opgedaan met het naisoleren van woningen. Die kennisvergroting is een mooie stap vooruit en kan verdere verduurzaming stimuleren.”

Naast dit bewustzijn is inmiddels ook het einddoel bekend voor verduurzaming: CO2-neutraal in 2050. “Dat betekent dat je als corporatie plannen kunt maken voor de lange termijn, dus begin daar vandaag nog mee.” De routes om uiteindelijk tot een CO2-neutrale en aardgasvrije gebouwde omgeving te komen, zijn divers. “Het is nu prima mogelijk om voor all-electric te kiezen, waarbij er geen fossiele brandstoffen meer worden ingezet. Verder kun je kiezen voor no-regret hybride oplossingen, waarmee je op een later moment helemaal van het aardgas af gaat en tot die tijd fors op CO2 bespaart."

No-regret? Niet alleen maar isoleren!

Woningen verduurzamen in 2020: ‘Neem zelf de regie als corporatie’Een mogelijke valkuil bij verduurzaming is een te grote focus op isolatie. “Je kunt dikke isolatie als no-regret maatregel bestempelen, maar er schuilt ook een gevaar in het enkel aanpakken van de gebouwschil. Als je nu een grote ingreep aan de woning doet, maar de installaties achterwege laat vanwege bijvoorbeeld onduidelijkheid rondom de warmtetransitievisies, verspeel je het renovatiemoment. Hiermee laat je de kans liggen om de komende vijftien jaar al enorm op de CO2-uitstoot te besparen. Daarnaast moet je dan over tien tot vijftien jaar alsnog een installatie-aanpassing in de woning doen. Wacht dus niet en benut het moment volledig, want dan hoef je je bewoners niet meerdere keren lastig te vallen.”

Foto rechts: Door gevels te isoleren en zonnepanelen te plaatsen, in combinatie met een hybride warmtepomp, worden de woningen weer toekomstbestendig gemaakt.

Verder ziet Doff een remmende factor in waterstof en groen gas, omdat woningcorporaties daar veel van verwachten, terwijl partijen als Gasunie zelf maar een beperkte rol hiervan in de gebouwde omgeving zien. “We hoeven daar echt niet op te wachten en we kunnen nu al naar een vastgoedvoorraad die helemaal klaar is voor 2050.”

Laaghangend fruit

Het woningbezit dat nog onder handen genomen moet worden is fors: met 2,4 miljoen corporatiewoningen die een verduurzamingsslag nodig hebben, dringt de tijd. “Natuurlijk wil je als corporatie weten waar het laaghangend fruit is. Een goede start zijn woningen met een slecht energielabel. Die voorraad leent zich uitstekend voor het aardgasvrij maken en het opwaarderen van bijvoorbeeld de gevel, een compleet nieuw aangezicht waar bewoners enthousiast van worden. Ook in de bestaande schil kunnen we verder verduurzamen en daar een warmtepomp in toepassen. Je hebt dus niet standaard een compleet nieuwe gevel nodig om van het aardgas af te gaan.”

Label B-verplichting als paradox

Een tweede groep die we onderscheiden is de jaren 70-woning, die naar label B is gerenoveerd. In 2021 moet de gemiddelde corporatievoorraad deze noemer hebben. Een bekende uitdaging bij corporaties is dan ook de spagaat tussen de ambities rondom dit label, vaak korte termijn, tegenover de lange termijn aardgasvrij en CO2-neutraal. “Paradoxaal genoeg zorgen de label B-ambities voor een lastigere verduurzamingsopgave. De woningen die al onder handen zijn genomen en nu eindelijk naar dit niveau zijn getild, eisen opnieuw een investering om ze bijvoorbeeld naar all-electric te brengen.”

Dan is er nog de recentere bouw, de jaren 1990 - 2010. In die categorie zien we woningen waar goed rekening is gehouden met het beperken van de warmtevraag per vierkante meter. “Deze gebouwen hebben vaak een label A en ventilatiesysteem C, waarbij verse lucht naar binnen wordt gezogen via roosters, die vervolgens mechanisch wordt afgevoerd. Ook hier zie je dat er al een investering heeft plaatsgevonden waardoor deze nu perfect geschikt zijn voor hybride warmtepompen. Als het glas op termijn is afgeschreven, kan de woning uitgerust worden met triple glas en naadloos van het aardgas gehaald worden met bijvoorbeeld een all-electric oplossing.”

Woningen verduurzamen in 2020: ‘Neem zelf de regie als corporatie’Door woningen aan te pakken met een schilrenovatie en installaties te vervangen, koers je naar de streefwaarde voor 2050 vanuit het Klimaatakkoord.


Vastgoedtypes onder de loep: welke route voor welk vastgoed?

Vastgoedtype: bezit naar label B gerenoveerd

Kenmerken:

  • Dubbelglas
  • Na-geïsoleerd, maar net niet voldoende om van het gasaf te gaan
  • Ventilatiesysteem C
  • Een aantal zonnepanelen op het dak
  • Natuurlijk renovatiemoment ligt niet om de hoek, exploitatieduur loopt nog tot 2050

Verduurzamingsopties: De toepassing van de hybride warmtepomp is een geschikte route voor dit type vastgoed. Je bespaart er aardgas én CO2 mee, met een relatief kleine investering. Denk er daarnaast over na om de hoeveelheid zonnepanelen te verhogen, zodat je meer duurzame energie opwekt. Met de hybride warmtepomp kun je vijftien jaar vooruit, daarna kun je inzetten op all-electric.

Investering: Relatief klein

Overlast: Relatief weinig bouw- en installatieoverlast, tip om de plaatsing van de hybride warmtepomp tegelijk te doen met het onderhoud aan de cv-ketel. Geluidsoverlast is minimaal, omdat een hybride warmtepomp zonder buitenunit wordt gerealiseerd.

Voordelen van de hybride route voor label B-bezit

  • Klaar voor de toekomst
  • Geldbesparing door verlaging van gasgebruik (gasprijs stijgt)
  • Weinig installatie- en geluidsoverlast

Vastgoedtype: jaren 50/60-woning die doorgeëxploiteerd worden

Kenmerken:

  • Tochtig
  • Enkelglas
  • Geen ventilatie, geen roosters in de ramen
  • Schimmel in de badkamer
  • CV-ketel

Verduurzamingsopties: Om dit type vastgoed op te waarderen pak je de schil aan, met een compleet nieuw uiterlijk. Tijdens een natuurlijk renovatiemoment kun je deze forse ingreep combineren met het installeren van een warmtepomp. Daarmee haal je de woning van het gas af. Balansventilatie is vanwege de nieuwe schil eenvoudig om toe te passen. Door de woning op deze manier aan te pakken, zit je op koers voor de streefwaarde voor 2050 vanuit het Klimaatakkoord.

Investering: Relatief hoog, maar interessante Total Cost of Ownership (TCO) en mogelijkheid om EPV te vragen.

Overlast: Er zijn bouwbewegingen, maar veel werkzaamheden worden verricht aan de buitenzijde. Door een water/water-warmtepomp toe te passen is er minimale geluidsoverlast, er wordt namelijk geen gebruikgemaakt van buitenunit.

Voordelen van de all-electric route voor jaren 50/60-woning

  • Geeft wijk een frisse look
  • Forse verbetering in binnenklimaat en comfort
  • Minimale geluidsoverlast dankzij bodemwarmtepomp
  • Streefwaarde Klimaatakkoord warmtevraag 2050 behaald

Vastgoedtype: woningen vanaf 2000

Kenmerken: Dit type vastgoed heeft een schil die doorgaans in orde is. Je treft dubbelglas aan en een ventilatiesysteem C. De woning heeft dan een energielabel A. Duurzame energie is lang niet altijd aanwezig. Een natuurlijk renovatiemoment ligt nog ver weg.

Verduurzamingsopties: Deze woningen zijn nu al prima geschikt voor een hybride of zelfs all-electric warmtepomp. Je kunt verdere stappen zetten in deze woningen door bijvoorbeeld triple glas in bestaande kozijnen te plaatsen als het glas aan vervanging toe is. Daarnaast kan het dak nageïsoleerd worden. Of je uiteindelijk naar hybride of all-electric gaat, hangt van de woning af, met name het afgiftesysteem en de hoeveelheid duurzame energie die al wordt opgewekt. Het nadeel van deze woningen is dat er nauwelijks extra isolatie mogelijk is. Die extra isolatie zorgt bij de andere typen woningen voor een overdimensionering van het afgiftesysteem, waardoor de temperatuur hiervan naar beneden kan en daarmee geschikt wordt voor een warmtepomp. Is er al vloerverwarming aanwezig, dan is de stap naar all-electric kleiner. Vanwege de beperkte besparing voor de bewoner en de substantiële kosten, blijft dit een lastig segment voor nu al aardgasloos.

Investering: Gemiddeld, vaak nét te kostbaar

Overlast: Mogelijk groot, vanwege aanpassing van het afgiftesysteem.

Voordelen van de all-electric route voor woningen vanaf 2000

  • Comfortverhoging
  • Mogelijkheid tot koelen
  • Gasprijs stijgt, maar mogelijke besparing op de energierekening is relatief laag

Dit artikel is ook te lezen in Duurzaam Gebouwd Magazine #48, dat op 2 oktober is verschenen. Lees hier gratis het hele magazine.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c184 c225 c243
‘Nederland verduurzamen doe je niet om rijk te worden’

‘Nederland verduurzamen doe je niet om ...

21 okt om 10:01 uur
timer 6 min

Op een dag wilde Rense van Dijk zijn verwarmingsketel vervangen met een duurzaam alternatief. De zoektocht bracht ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Verduurzaming Elfstedenhal centraal tijdens tweede Versnellingskamer

Verduurzaming Elfstedenhal centraal tijdens ...

20 okt om 10:01 uur
timer 2 min

In drie achtereenvolgende bijeenkomsten, Versnellingskamers, komt de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed ...

Lees verder »

c21 c127 c184 c225 c243
Wat wordt dé oplossing in de energietransitie?

Wat wordt dé oplossing in de energietransitie?

19 okt om 16:01 uur
timer 6 min

Met duizenden te renoveren woningen in het verschiet, dient zich een ingewikkelde uitdaging aan. Kiezen we nog ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Potentie voor aquathermie onder de loep bij tweede bijeenkomst DG Expeditie ’t Veen Hattem

Potentie voor aquathermie onder de loep bij ...

19 okt om 07:00 uur
timer 6 min

De expeditieleden van Duurzaam Gebouwd Expeditie ’t Veen kwamen op 15 oktober digitaal bijeen om te discussiëren ...

Lees verder »

c21 c125 c225 c243
The Business Booster: innovatieve energie-oplossingen

The Business Booster: innovatieve energie-oplossingen

16 okt om 16:01 uur
timer 2 min

Tijdens The Business Booster komen industrie, investeerders, beleidsmakers en startups samen om nieuwe, duurzame, ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Webinars versnellen naar duurzaam maatschappelijk vastgoed

Webinars versnellen naar duurzaam maatschappelijk ...

16 okt om 07:00 uur

Hoe pak je verduurzaming van maatschappelijk vastgoed aan? Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) geeft ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c243
CO2-prestatieladder volgende mijlpaal voor Berkvens

CO2-prestatieladder volgende mijlpaal voor Berkvens

15 okt om 10:01 uur
timer 7 min

De volgende mijlpaal in het duurzaamheidsbeleid van Berkvens nadert snel: eind 2020 wordt niveau 3 van de CO2-prestatieladder ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Kansen belicht voor duurzame renovatie bedrijfshallen

Kansen belicht voor duurzame renovatie bedrijfshallen

15 okt om 08:00 uur
timer 1 min

Om het gasverbruik terug te dringen en het aandeel duurzame energie te vergroten, vertegenwoordigen bedrijfshallen ...

Lees verder »

c21 c120 c122 c127 c184 c225 c243
Eind jaren 60 wijk gaat #VanGasLos

Eind jaren 60 wijk gaat #VanGasLos

12 okt om 17:00 uur
timer 1 min

In een eind jaren 60 wijk in Terborg, dichtbij Doetinchem, worden woningen van het gas af gehaald. Daarvoor wordt ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Versnellen verduurzaming van maatschappelijk vastgoed

Versnellen verduurzaming van maatschappelijk ...

12 okt om 09:00 uur
timer 1 min

De verduurzaming van maatschappelijk vastgoed in de praktijk wordt de komende weken uitgelicht in drie achtereenvolgende ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Eerste sprekers bekend voor Building Holland Digital eind oktober

Eerste sprekers bekend voor Building Holland ...

12 okt om 07:00 uur
timer 1 min

Op 27, 28 en 29 oktober 2020 stond Building Holland gepland, maar dit fysieke event is vanwege covid-19 verplaatst ...

Lees verder »

c21 c135 c184 c225 c243
Succesvolle bewonersinitiatieven in de energietransitie

Succesvolle bewonersinitiatieven in de energietransitie

9 okt om 15:01 uur
timer 1 min

Overheden die de energietransitie graag een handje helpen, hoeven er niet op te rekenen dat ze lokale bewonersinitiatieven ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up