Ervaringen Utrechtse school met bodemenergie

Ervaringen Utrechtse school met bodemenergie

Sinds augustus 2015 is het nieuwe VSO Het Kentalis College Utrecht - voorheen Het Rotsoord - in de Utrechtse wijk Hoograven in gebruik. Het gebouw is ontwikkeld in een samenwerking tussen schoolbesturen Kentalis en Auris. Op de school zitten zo’n 135 leerlingen tussen de 12 en 20 jaar, die doof of slechthorend zijn, of een taalontwikkelingsstoornis hebben.

Voor deze speciale doelgroep is gekozen voor een robuust gebouw, met veel aandacht voor rust, licht en geluid.

Ook de installaties zijn afgestemd op het speciaal onderwijs. Ze zijn met name zeer energiezuinig en geluidsarm. Verwarming en koeling gaat met behulp van een warmtepomp en een recirculatiebron in de bodem. Een recirculatiebron maakt gebruik van de energie die in de bodem zit.

Koel op warme dagen

Els Schrama is sinds januari 2016 afdelingsdirecteur van VSO Het Kentalis College Utrecht. “Het gebouw is heel transparant en licht. Dat is voor deze leerlingen erg belangrijk. En ook voor de leerkrachten uiteraard. Vergeleken met mijn vorige school is deze school op warme dagen zoals dit jaar in mei veel koeler en de lucht is veel frisser. Op de vorige school vielen ’s zomers weleens kinderen flauw van de hitte en benauwdheid in sommige lokalen. Het is hier zeer comfortabel, maar eigenlijk beseffen de leerkrachten amper dat we in een bijzonder gebouw werken.”

Bodemenergie

Klictet was adviseur voor de klimaatinstallaties. Willem-Jan van den Berk van Klictet Advies: “Het betreft een speciaal WKO systeem. Voor de warmte- en koude-opwekking is een zogenaamd recirculatie bronsysteem geïnstalleerd met een warmtepomp. Er is aanvullend een ketel bijgeplaatst voor de warmwatervoorziening om de pieklasten op te vangen. De koeling vindt plaats via de vloer en via het balansventilatiesysteem. Tevens is het systeem geschikt voor nachtventilatie.”

Het speciale aan het verwarmingssysteem is dat de warmtepomp een relatief kleine bron heeft, namelijk 9,9 m3/H. “Voor een klein systeem (< 10 m3/H) gelden geen vergunningseisen, en zo hoeft men geen warmtebalans in de grond te hebben. PO en VO scholen zijn meestal klein, ze vragen relatief weinig warmte en koude en zijn juist in de hete zomermaanden gesloten. Dat maakt het lastiger om een traditioneel warmte-koude opslag (WKO) systeem  in balans te krijgen. Daarom is de kleine recirculatiebron voor dit soort gebouwen een goede oplossing. En de koude kan een school goed gebruiken: in goed geïsoleerde scholen is de kans op oververhitting op klaslokaal niveau aanwezig, zeker al er veel glas is toegepast. Vandaar deze keuze.

Ervaringen Utrechtse school met bodemenergie

De recirculatiebron bij Het Kentalis College is ook erg voordeling in de investering, in de exploitatie en in het onderhoud. Wij hebben dit systeem ook in de Nieuwe Baarnse School toegepast. In beide gevallen werken de bronnen goed en wij horen van beide scholen via Kentalis en Hevo (NBS) dat de resultaten goed zijn en dat men tevreden is, met name over de temperatuur.”

De ventilatie is per lokaal CO2 gestuurd en luchtverversing is automatisch afgestemd op de bezetting van het lokaal. Dat maakt het gebouw extra comfortabel, fris en energiezuinig. De installateur die de installaties heeft aangelegd, Megens, is ook verantwoordelijk voor het onderhoud.

Dagelijks gebruik

Het gebruik van de installaties is voor het personeel wel wennen. Els Schrama: “De thermostaat werkt hier veel trager dan men was gewend op de vorige scholen. In het begin ging men daarom veel aan de knoppen draaien. In overleg met het schoolbestuur is de temperatuur nu per lokaal vast gezet op 20 graden. Ik vind het ook bijzonder dat temperatuur en ventilatie op afstand regelbaar zijn.” Ook voor sommige leerlingen is het wennen. “Toen het regende wilden leerlingen hun natte jas op een radiator te drogen leggen. Maar radiatoren zijn hier dus niet.”

Ervaringen Utrechtse school met bodemenergie

Schrama: "In het begin ging men veel aan de knoppen draaien."

Tijdens het gesprek bekijken we de WKO-putten op het schoolplein, en vervolgens de dakopbouw, waar alle installaties in staan en waar de schuine dakramen mooi in geïntegreerd zijn. “Ik kom hier nu ook voor het eerst, bijzonder om te zien hoeveel installaties er zijn. Indrukwekkend. In de school zie je daar niets van. Maar je merkt het wel degelijk. Ik realiseer me nu pas dat we in een bijzonder gebouw werken. Het is goed om dit veel duidelijker aan het personeel en de leerlingen te vertellen en een aantal malen uitleg en instructies te geven over het gebruik.”

Onderhoud

Er zijn nog wat aandachtspunten. Wanneer de zon schijnt en het tegelijkertijd hard waait, kan de zonwering niet naar beneden. Daarnaast vraagt Schrama zich af of de akoestische eilandplafonds niet stoffig worden. Dit zijn punten voor het onderhoudsbureau.

Advies voor schoolbesturen

Is een recirculatiesysteem een goede oplossing voor scholen? Wouter Wienk, expert bodemenergie bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl): “Ja, dit is zeker een goede oplossing voor nieuwe schoolgebouwen. Een recirculatiesysteem is een goedkopere variant bodemenergiesysteem dan een WKO. Installaties met bodemenergie in combinatie met een  warmtepomp zijn energiezuinig en bieden een hoog comfort. Het mooie is dat de koeling uit bodemenergiesystemen bijna gratis is, en dat is in goed geïsoleerde en kierdicht gemaakte gebouwen wel van belang. Daarnaast is het onderhoud eenvoudig omdat er geen radiatoren hoeven te worden schoongemaakt.”

Waar moet een schoolbestuur rekening mee houden als wordt gekozen voor een bodemenergiesysteem? “Inregeling, monitoring, beheer en onderhoud zijn heel belangrijk. Kies daarom een onderhoudsbureau met een BRL certificaat, volgens het WBBE, het Wijzigingsbesluit Bodemenergiesystemen. Een bodemenergiesysteem heeft namelijk ook specifiek onderhoud nodig. En houd er rekening mee dat de eigenaar volgens de EPBD-Aircoregeling de installatie elke vijf jaar moet laten keuren. Geef verder goede uitleg en instructies over het gebruik. Of, misschien beter nog, zet de temperatuur vast op 20 of 21 graden en zorg dat niemand aan de bedieningsknoppen kan draaien. En gebruik de buitenzonwering actief.”

Duurzaamheid en installaties

EPC = 0,7 (30% lager dan vereist in 2012)
Frisse Scholen Klasse A/B
Bodemenergiesysteem, warmtepompsysteem met open recirculatiebron 9,9 m3/H (de ene bron voor onttrekking , andere voor het injecteren)
Vloerverwarming en -koeling
Centraal ventilatiesysteem met WTW en CO2-sturing
Klimaat per lokaal regelbaar op koeling, verwarming en ventilatie
Energiezuinige verlichting met daglichtafhankelijke regeling
Optimale daglichtinval, oa transparante puien, bovenlichten, dakramen, vides
Extra goed akoestisch comfort, oa met akoestische eilandplafonds (Klasse A)

Meer informatie

Lees meer over Frisse Scholen op de website van RVO.nl.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c143 c225 c245
Zo ontwerp je een school voor betere leerprestaties

Zo ontwerp je een school voor betere leerprestaties

8 sep om 08:00 uur
timer 2 min

Wat leveren zaken als licht, geluid, thermisch comfort en luchtkwaliteit voor bijdrage aan de leerprestaties en ...

Lees verder »

c21 c120 c143 c225
Frisse scholen – ‘Wees kritisch op wat voorhanden is’

Frisse scholen – ‘Wees kritisch ...

1 sep om 10:45 uur

Veel schoolgebouwen in Nederland zijn aan renovatie onderhevig door hoge daglicht- en ventilatie-eisen. Een ogenschijnlijk ...

Lees verder »

c143 c223
Whitepaper: Betere leerprestaties en hogere kwaliteit schoolgebouw binnen handbereik

Whitepaper: Betere leerprestaties en hogere ...

Dringender dan ooit zijn de opgaven voor schoolbesturen om toekomstbestendig te zijn en de leeromgeving gezond ...
c21 c143 c225 c263
Nu al extra geld beschikbaar voor ventilatie scholen

Nu al extra geld beschikbaar voor ventilatie ...

16 aug om 14:01 uur
timer 2 min

De Tweede Kamer steunt een voorstel van GroenLinks en de PvdA om eerder geld vrij te maken voor voldoende ventilatie ...

Lees verder »

c21 c143 c185 c225 c278
Ecodorp Boekel wint twee Duurzaam Bouwen Awards

Ecodorp Boekel wint twee Duurzaam Bouwen Awards

1 jul om 14:01 uur
timer 5 min

Tijdens het Duurzaam Gebouwd Congres 2021 won Ecodorp Boekel niet alleen de Circulaire Ring als meest duurzame ...

Lees verder »

c21 c143 c225 c243
Betere leerprestaties en hogere kwaliteit schoolgebouw binnen handbereik

Betere leerprestaties en hogere kwaliteit schoolgebouw ...

31 mrt om 11:01 uur
timer 6 min

Waar moet een gezonde leeromgeving aan voldoen en hoe kun je duurzaamheid inbedden in bestaande plannen? Duurzaam ...

Lees verder »

c21 c143 c160 c225 c245
Onderwijscampus Lelystad geniet van comfortabel binnenklimaat door variabele luchtbehandeling

Onderwijscampus Lelystad geniet van comfortabel ...

29 mrt om 09:01 uur
timer 6 min

Eind dit jaar staat een nieuwe onderwijscampus in Lelystad paraat om te inspireren en te verbinden. Het gebouwencomplex ...

Lees verder »

c21 c143 c162 c245 c263 c290
Nationaal Gezonde Scholen Congres
nov10

Nationaal Gezonde Scholen Congres

“Niets doen is geen optie.” Met die woorden omschrijft Marco van Zandwijk van Ruimte-OK de ...

Lees verder »

c21 c143 c225
Last call voor event schoolverduurzaming: sluit je aan!

Last call voor event schoolverduurzaming: sluit ...

23 feb om 16:30 uur
timer 1 min

In een online eventreeks georganiseerd door Duurzaam Gebouwd en Stedebouw & Architectuur laten we zien welke ...

Lees verder »

c21 c143 c225 c243 c245
Maak jij jouw school gezond en duurzaam?

Maak jij jouw school gezond en duurzaam?

09-11-2020 om 07:00 uur
timer 2 min

Duurzaam Gebouwd zoekt een schoolbestuur dat haar vastgoed samen met experts de gezonde school van Nederland wil ...

Lees verder »

c21 c143 c160 c225 c263
Ontwikkelingen in de scholenbouw

Ontwikkelingen in de scholenbouw

06-11-2020 om 09:01 uur
timer 3 min

"Door covid-19 zet de overheid grootschalig in op betere ventilatie in scholen. Daarvoor stond de verduurzaming ...

Lees verder »

c21 c120 c143 c160 c225 c243 c263
Programma Verbindingsdag Gezonde Scholen is rond 

Programma Verbindingsdag Gezonde Scholen is ...

26-10-2020 om 11:14 uur
timer 2 min

Op 11 november vindt de online Verbindingsdag Gezonde Scholen plaats. Architecten, schoolbesturen, overheden, ...

Lees verder »

Reacties

De keuze voor een open bron is niet af te keuren. Een heel goed alternatief is echter gesloten bodemwisselaars. Voor een dergelijke omvang van het project hoeft dit zeker niet duurder uit te pakken. Voordelen zijn verder: (een voorziene) onbalans in de warmtebalans is toegestaan, een dergelijk systeem is robuuster (bijv. geen risico van dichtslibben van de open bron en injectieput) en vergt geen onderhoud.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up