Nieuwe warmte-infrastructuur? 3 valkuilen die gemeenten kunnen vermijden

Nieuwe warmte-infrastructuur? 3 valkuilen die gemeenten kunnen vermijden

In heel Nederland gonst het binnen gemeenten: we moeten aardgasvrij. Voor koken, douchen en verwarmen zetten we straks een andere warmtedrager dan aardgas in.

We zien veel gemeenten adviezen inwinnen om de juiste keuze te maken, maar soms nemen ze daarbij de langere termijn effecten niet goed mee. Er zijn 3 valkuilen die ze kunnen vermijden.

Laagste collectieve kosten bepaalt voorkeursvariant

Het type bezit (grondgebonden, hoogbouw, vooroorlogs, corporatie- of particulier bezit, etc.) bepaalt wat de meer kosteneffectieve strategie is om van het aardgas af te gaan. Dat is waar, maar kijk wel naar de kosten van alle betrokkenen, zowel de eenmalige als de structurele kosten. Een all-electricoplossing kan gasnetvervanging voorkomen, maar in bijna alle gevallen moet de grond toch open om elektriciteitskabels te verzwaren. Die kosten worden gesocialiseerd en komen dus alsnog voor rekening van gebruikers.

Een warmtenet vraagt minder voorinvesteringen van bewoners, maar kan in de loop der jaren uiteindelijk de gebruiker toch meer geld kosten. De aansluit- en verbruikskosten zijn namelijk hoger dan bij all electric, waarbij de gebruiker vaak zelf veel opwekt.

Reken daarom van alle mogelijke alternatieven eerst de kosten voor alle partijen uit: aansluit- en investeringskosten voor de huisbezitters, vastrecht en maandelijkse energielasten, investeringskosten van de warmte-exploitant en de netbeheerder. Kijk wat de collectief meest voordelige optie is en kijk dan hoe de baten en lasten verdeeld kunnen worden over de betrokkenen.

Overigens is er nog een veelvoorkomende denkfout: het vermijden van gasnetvervanging levert geen winst op in de businesscase. Ook deze kosten worden gesocialiseerd. Voorkomen van die kosten, maakt niet dat je het geld aan een andere bestemming kan toerekenen. Helaas… een interessante ontwikkeling die er aan zit te komen, is het vinden van een alternatieve bestemming voor gasnetten die nog goed zijn. Glasvezel, waterstof, buizenpost, wie heeft het meest lucratieve idee...?

Restwarmte: zonde om niet te gebruiken

Eens, uiteraard. Maar een warmtenet kan pas uit als er 30 tot 40 jaar een groot aantal aansluitingen gebruik maakt van de infrastructuur. Open netten en redundantie van bronnen – als er een bron wegvalt, moet een andere bron het opvangen – zijn inmiddels bekend als aandachtspunten voor die afweging, maar denk ook na over afspraken over de vergroening van de bron. Blijft het warmtenet functioneel als de aanbieder niet meer de beschikking heeft over fossiele brandstoffen? Of moet je op termijn met bijstook werken?

Ten tweede: zet de warmte op de juiste plek in. Maak een afweging voor je hele gemeente: waar staan panden die niet met een all-electricoplossing aardgasvrij gemaakt kunnen worden? Zet daar je restwarmte in. Beperk daarbij je scope niet tot de gemeentegrens. Soms is een warmtebron in de ene gemeente beter in te zetten voor hoogbouwcomplexen in een andere gemeente. Want of we 1,5 graad wel of niet halen, is niet afhankelijk van de koplopers, maar van ons allemaal.

Ten slotte: restwarmte is geen excuus om niet te isoleren. We hebben alle bronnen tot hun maximale capaciteit nodig om de Parijse doelstellingen te halen!

Lock in: keuze voor de eerste wijk bepaalt de rest

De transitie naar aardgasvrij speelt op wijkniveau. Alle gemeenten die de Green Deal Aardgasvrije Wijken hebben ondertekend, hebben zich gecommitteerd aan het aardgasvrij maken van een wijk. Maar pas op, de keuze voor all electric in een wijk uit de jaren ‘60/’70 kan een voor de hand liggende keuze zijn, zelfs als je de kosten voor netverzwaring meeneemt. Maar in sommige gevallen moet ook het hoogspanningsnet worden aangepast als de elektriciteitsvraag aanzienlijk toeneemt. De kosten hiervoor zijn zo hoog, dat deze niet te verantwoorden zijn voor één wijk. Alleen als aanpalende wijken ook all electric worden, is dit een acceptabele investering.

In gemeenten waar restwarmte beschikbaar is, kan dit betekenen dat er vervolgens onvoldoende afname is voor een rendabel warmtenet. Andersom geldt overigens ook: de keuze voor aanleg in een wijk geeft vaak onvoldoende schaal. Andere wijken moeten mee in dezelfde strategie. Een afweging op wijkniveau kan zeker, maar verbreed je scope tijdens het maken van de afweging ook naar aanpalende wijken om geen onbedoelde negatieve bijeffecten over het hoofd te zien.

Advies voor toekomstige warmtevoorziening

Kortom… veel adviesbureaus kunnen helpen met het maken van een afweging voor de juiste toekomstige warmtevoorziening. Houd 3 zaken voor ogen bij het toetsen van het advies:

  • Is er goed gekeken naar de balans tussen snelle verduurzaming op de korte termijn en de uiteindelijk groenste optie?
  • Zijn kosten voor alle partijen meegenomen en is er rekening gehouden met socialisering van netbeheerkosten?
  • Is de keuze in een wijk gemaakt in perspectief van omliggende wijken?

Meer weten? Bovenstaande kennis is gebaseerd op onze projecten voor Green Deal Aardgasvrije Wijken gemeenten waar wij bij betrokken zijn, zoals Woerden, Schiedam en Leidschendam en onze samenwerking met Netbeheer Nederland.

Auteur Leonie van der Steen werkt als transitiemaker/directeur bij SquareWise, dat als doel heeft transities naar een duurzamere samenleving te versnellen.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c184 c225 c237 c243
2021, jaar van de waarheid voor transitievisie warmte

2021, jaar van de waarheid voor transitievisie ...

31-12-2020 om 09:01 uur
timer 2 min

Elke Nederlandse gemeente moet voor eind 2021 een transitievisie warmte hebben opgesteld. Maar wat is een transitievisie ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c277
Parkrijk: duurzame, klimaatadaptieve woonwijk met deelmobiliteit

Parkrijk: duurzame, klimaatadaptieve woonwijk ...

18-12-2020 om 10:01 uur
timer 2 min

De gemeente Rijswijk en ontwikkelingscombinatie Harnaschpolder CV ondertekenden deze week een realisatieovereenkomst ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243
Experimentele verwarming op waterstof in Uithoorn

Experimentele verwarming op waterstof in Uithoorn

15-12-2020 om 10:01 uur
timer 2 min

Waterstof dat stroomt door het bestaande aardgasnet in Uithoorn. Dat is sinds vrijdag realiteit nu daar veertien ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243
Bestaande wijken energieneutraal zónder externe warmtebron

Bestaande wijken energieneutraal zónder ...

14-12-2020 om 10:01 uur
timer 3 min

Een zonnewarmtenet blijkt technisch en financieel haalbaar om bestaande wijken te verduurzamen en aardgasvrij ...

Lees verder »

c21 c127 c172 c184 c225
Bewoners bang om verkeerde keuze in energietransitie te maken

Bewoners bang om verkeerde keuze in energietransitie ...

08-12-2020 om 13:01 uur
timer 1 min

De Bouwagenda stopt er na de Tweede Kamerverkiezingen mee. “Tot die tijd zijn we onverminderd hard aan het ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243 c265
Betrokkenheid creëren in je aardgasvrije wijk

Betrokkenheid creëren in je aardgasvrije ...

19-11-2020 om 17:00 uur
timer 5 min

Luister naar alle stakeholders en creëer betrokkenheid in de wijk, zodat aardgasvrij bouwen kansrijk wordt. ...

Lees verder »

c21 c120 c160 c184 c225 c263
Uitkomsten innovatieprogramma Aardgasvrije en frisse basisscholen

Uitkomsten innovatieprogramma Aardgasvrije en ...

28-10-2020 om 09:32 uur

Het is alweer een tijdje terug dat ik voor Margrittes kunstwerk ‘Ceci n’est pas une pipe’ stond. ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243
‘Nederland verduurzamen doe je niet om rijk te worden’

‘Nederland verduurzamen doe je niet om ...

21-10-2020 om 10:01 uur
timer 6 min

Op een dag wilde Rense van Dijk zijn verwarmingsketel vervangen met een duurzaam alternatief. De zoektocht bracht ...

Lees verder »

c21 c127 c184 c225 c243
Wat wordt dé oplossing in de energietransitie?

Wat wordt dé oplossing in de energietransitie?

19-10-2020 om 16:01 uur
timer 6 min

Met duizenden te renoveren woningen in het verschiet, dient zich een ingewikkelde uitdaging aan. Kiezen we nog ...

Lees verder »

c21 c120 c122 c127 c184 c225 c243
Eind jaren 60 wijk gaat #VanGasLos

Eind jaren 60 wijk gaat #VanGasLos

12-10-2020 om 17:00 uur
timer 1 min

In een eind jaren 60 wijk in Terborg, dichtbij Doetinchem, worden woningen van het gas af gehaald. Daarvoor wordt ...

Lees verder »

c21 c135 c184 c225 c243
Succesvolle bewonersinitiatieven in de energietransitie

Succesvolle bewonersinitiatieven in de energietransitie

09-10-2020 om 15:01 uur
timer 1 min

Overheden die de energietransitie graag een handje helpen, hoeven er niet op te rekenen dat ze lokale bewonersinitiatieven ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243
Veel routes naar aardgasvrije wijken

Veel routes naar aardgasvrije wijken

02-10-2020 om 15:30 uur
timer 6 min

Hoe vaart de energietransitie in de aardgasvrije wijken? Die vraag kwam een hele middag aan bod tijdens het tweede ...

Lees verder »

Reacties

Mooi artikel en goede denkrichtingen.

een simpele vraag: als heel Nederland straks van het gas af is en aan de warmte pomp is, hebben we dan niet een nieuw gigantisch probleem geschapen? Als de zon ondergaat op een koude winterse dag en duizenden warmtepompen gelijktijdig s'avonds aanslaan kan ons elektriciteitsnet dat überhaupt wel aan?????

Gerard Linder denkt tenminste goed na. Maar er is nog een probleem. Goed geisoleerde woningen gebruiken zo weinig energie dat warmtenetten nauwelijks rendabel zijn te krijgen. In ons huis zal met all electric in de zomer de CO2 emissie twee maal zo hoog zijn dan met koken op gas en warm water uit een HR combiketel met zonneboiler. Dat probleem is pas opgelost als er voor tenminste 200 miljard euro geïnvesteerd is in offsshore wind. Dus lever niet te voorbarig met gasloos.

Veel koud watervrees! Ga nu eerst eens goed kijken wat het feitelijk effect is van all-electric oplossingen, door goed te monitoren. All-electric-oplossingen zijn door veel partijen a priori veel te duur voorgespiegeld (Milieu Centraal komt met een reactie naar rvo) en zo ook hun effecten op de netten. In wijken zal nooit voor één oplossing worden gekozen maar voor mixen, afhankelijk van de gebouwtypen en beschikbaarheid van bronnen en hun kostprijs (ook op langere termijn). De particulieren zullen zelf keuzen blijven maken.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up