Warmtenetten: duidelijke koers van Deense overheid is sleutel voor succes (deel 1)

timer4 min
Warmtenetten: duidelijke koers van Deense overheid is sleutel voor succes (deel 1)

Om warmtenetten een wezenlijke bijdrage te laten leveren aan de benutting van duurzame energie, moet de landelijke overheid een duidelijke visie formuleren voor de langere termijn. Nu nog hinkt het Rijk teveel op uiteenlopende gedachten. Dat een scherpe focus wonderen kan doen, werd helder tijdens een werktrip van energiespecialisten van overheden en bedrijfsleven aan Kopenhagen en omgeving.

Auteur: Bert Hartman, Fier
Foto: Kolding Castle, deelnemers poseren samen met Birger Lauersen van Dansk Fjernvarme

Bart van de Velde en Bob Brandjes, projectmanagers duurzaamheid bij adviesbureau APPM en initiatiefnemers voor de trip, zaten zich “uit oprechte nieuwsgierigheid te verwonderen dat een land als Denemarken - dat zo op Nederland lijkt, qua cultuur, type land en klimaat - zo ver kan voorlopen op het gebied van warmtenetwerken.”

Kopenhagen is voor 95 procent aangesloten op het warmtenet. “Hier is het misschien wel andersom en redt hooguit 5 procent het zonder gasaansluiting. Reden genoeg om specialisten in ons netwerk mee te vragen om dat ter plekke eens met eigen ogen te bekijken,” licht Van de Velde toe.

Provincie Zuid-Holland (Tanja Haring), de gemeenten Rotterdam (Lydia Hameeteman) en Lansingerland (Katinka Schipper), energieleverancier Eneco (Koen Gommers) en netwerkbeheerder Alliander Duurzame Gebiedsontwikkeling (Brenda Schoumans) gingen in op de uitnodiging en allemaal zijn ze het er unaniem over eens: Denemarken is hét gidsland in de aanleg van warmtenetwerken.

Oliecrisis

Die rol als voorloper is ooit uit nood geboren, zoveel werd duidelijk op Deense bodem. In de oliecrisis in de jaren ’70 werd het land op zichzelf teruggeworpen. Zonder eigen fossiele bronnen was de afhankelijkheid van het buitenland zo groot, dat collectief werd gezocht naar een alternatief. “Die werd gevonden in ‘warmtenetten’. En vervolgens is volop gekozen voor dat spoor,” blikt Haring terug.

Met de gasbel onder Groningen heeft het in Nederland tot voor kort aan een dergelijke urgentie ontbroken. De gewijzigde opinie door de aardschokken zorgt voor een kentering. De recente aanstelling van oud-politici Diederik Samsom en Kees Vendrik, door minister Eric Wiebes, om voor de zomer tot een nieuw klimaat- en energieakkoord te komen, zijn daar het meest concrete voorbeeld van.

Positief voor de voorstanders van warmtenetten, maar er is in Nederland veel meer te kiezen. Hameeteman: “En dat maakt het frustrerend. De Deense overheid heeft een duidelijke keuze gemaakt. Dat zie ik in Nederland niet zomaar gebeuren. Om iets op te kunnen bouwen is dat wel cruciaal. We kunnen onmogelijk alles een beetje naast elkaar blijven ontwikkelen, omdat we dan het schaalvoordeel verliezen.”

Aan de andere kant is het voordeel van een warmtenet dat meerdere bronnen kunnen aantakken, stelt Schoumans. “We hebben als pluspunt dat we als Nederland nu nog kunnen kiezen voor een warmtenetsysteem waarin we niet teveel afhankelijk zijn van één bron - zoals biomassa - en leverancier. In Denemarken hebben we dan wel gezien dat het helpt om één duidelijke keuze te maken voor het energiesysteem om schaalgrootte te bereiken, maar tegelijkertijd staat Denemarken voor de uitdaging hoe kan worden overgestapt naar nieuwe, meer duurzame warmtebronnen. Op dit moment moeten ze grondstoffen van over de grens aanvoeren. Die kant willen we in Nederland niet op.”

Naast een bezoek aan de hoofdstad Kopenhagen, werden ook in de omgeving van de Deense hoofdstad aansprekende voorbeelden van warmtenetten bezocht: HOFOR centrale, Danish Board of District Heating, Danks Fjernvarme en Hejnsvig district heating cooperation. 

Warmtenetten: duidelijke koers van Deense overheid is sleutel voor succes

Coöperatieve gedachte

Grote gemeenschappelijke deler in de Deense initiatieven is de coöperatieve gedachte. Veel warmtenetten zijn van onderaf ontstaan. Schoumans: “Burgers hebben hun krachten gebundeld. Dat zorgt automatisch voor draagvlak voor duurzame energie. En het verhoogt de betrokkenheid en daarmee dus ook het bewustzijn over de problematiek. In Nederland zijn we zo gewend geraakt aan het gas, dat het als een vanzelfsprekendheid wordt ervaren.”

“Eigenlijk zoals in Denemarken het warmtenet een basisbegrip is,” vult Gommers aan. “Dat heeft ook alles te maken met de achterliggende financiële infrastructuur. De overheid staat garant. En daardoor durven ook banken kapitaal beschikbaar te stellen om in warmtenetten te investeren.”

Voor Schipper was dat een belangrijke eyeopener. “Bewoners die de krachten bundelen, kloppen aan bij een bank en kunnen daar een soort van hypotheek afsluiten, bijvoorbeeld voor de bouw van een gemeenschappelijke biomassacentrale. Dat is hier ondenkbaar. En toch is het ook zo logisch, want de afname van de warmte is gegarandeerd. Dat maakt het tot een hele veilige investering.” Van de Velde lacht: “En zo liepen we op een gegeven moment dus rond in een dorpje met nog geen vierhonderd huizen, waar toch een eigen warmtecentrale was gebouwd, door de bewoners zelf.”

Schipper zag die opmerkelijke tendens ook in de verschillende stadswijken in Kopenhagen, waar warmtecoöperaties nauw optrekken samen met de gemeente. “Daarbij worden ze geholpen door het rijksbeleid dat alternatieven ontmoedigt. Bijvoorbeeld door de prijs van gas of olie kunstmatig te verhogen, met belastingen en heffingen. En dat in de wetenschap dat fossiele brandstoffen daar sowieso al duur zijn.”

De trip naar Denemarken is alweer een half jaar geleden en sindsdien is op rijksniveau veel gebeurd en zijn er mooie stappen gemaakt, zoals het afschaffen van de aansluitplicht gas voor nieuwbouw. We verwachten dat met het klimaat- en energieakkoord waar momenteel hard aan wordt gewerkt, dat er een lange termijn visie komt.

In het tweede deel van het artikel, dat we volgende week publiceren, gaan we in op het 'Warmtenet 4.0'.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c160 c225 c259
<span class='normaltextrun'><span>Op het podium van het Verbindingsfestival: Laurens de Lange</span></span>

Op het podium van het Verbindingsfestival: Laurens ...

24 mei om 13:00 uur
timer 1 min

Duurzaam Gebouwd-expert Laurens de Lange staat 7 juli 2022 op het podium van het Verbindingsfestival. In dit artikel ...

Lees verder »

c21 c160 c185 c225 c279
Veelgestelde vragen over het materialenpaspoort

Veelgestelde vragen over het materialenpaspoort

20 mei om 10:01 uur
timer 4 min

Veel materialen die we gebruiken om te bouwen zijn eindig. En de productie ervan heeft een forse impact op het ...

Lees verder »

c21 c148 c160 c225
Kantoren: van label C naar label A

Kantoren: van label C naar label A

6 mei om 10:01 uur
timer 5 min

Er is werk aan de winkel voor veel vastgoedeigenaren. In 2023 moeten kantoren in Nederland minimaal energielabel ...

Lees verder »

c21 c160 c225 c263 c265
Webtool voor energiezuiniger en gezondere woning

Webtool voor energiezuiniger en gezondere woning

26 apr om 10:01 uur
timer 2 min

Om antwoord te geven op de graag ‘Hoe gezond en energiezuinig is uw huis?’ is een nieuwe webtool gelanceerd ...

Lees verder »

c21 c135 c143 c160 c225
Feringa Building: enorme campus biedt veiligheid en huiselijkheid

Feringa Building: enorme campus biedt veiligheid ...

19 apr om 15:01 uur
timer 1 min

In de serie BouwHelden verhaalt architect Joost Ector over zijn ontwerp voor het Groningse Feringa Building met ...

Lees verder »

c21 c160 c282 c286
Nieuwe werkplekken voor rust en reuring

Nieuwe werkplekken voor rust en reuring

15 apr om 15:01 uur
timer 2 min

Hoe denken experts over de werkplek van de toekomst? Daarover gaat de nieuwste podcast van Duurzaam Gebouwd, waarin ...

Lees verder »

c21 c151 c160 c225
Meld je aan voor ontwerp en realisatie Het Groene Verpleeghuis

Meld je aan voor ontwerp en realisatie Het Groene ...

7 apr om 08:01 uur

Op Texel wordt het eerste ‘groene verpleeghuis’ gebouwd. Hierin moeten alle ambities op het gebied ...

Lees verder »

c21 c160 c225
LIAG wint duurzame vernieuwbouw Bonhoeffer College in Enschede

LIAG wint duurzame vernieuwbouw Bonhoeffer College ...

4 apr om 08:01 uur

LIAG architecten en bouwadviseurs heeft de architectenselectie gewonnen voor het ontwerp van de vernieuwbouw van ...

Lees verder »

c21 c160 c183 c225
WorkPlace Xperience: horen, zien, beleven, ontmoeten, delen en doen

WorkPlace Xperience: horen, zien, beleven, ontmoeten, ...

4 mrt om 15:01 uur
timer 2 min

Op 29 en 30 maart werken de initiatiefnemers van Smart WorkPlace tijdens de WorkPlace Xperience aan hun missie ...

Lees verder »

c21 c160 c225 c243 c261
Universiteit Utrecht gaat vastgoed ‘verslimmen’

Universiteit Utrecht gaat vastgoed ‘verslimmen’

15 feb om 11:01 uur
timer 4 min

De directie Vastgoed & Campus van de Universiteit Utrecht is op zoek naar een strategie om gebouwprestaties ...

Lees verder »

c21 c160 c168 c225 c261
De voordelen van een slimme kaart met een beter ruimtelijk inzicht

De voordelen van een slimme kaart met een beter ...

13 jan om 10:01 uur
timer 3 min

Organisaties die werken met GIS en slimme kaarten ontdekken snel waarom iets op een bepaalde plek gebeurt. Zo ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up