Warmtenetten: duidelijke koers van Deense overheid is sleutel voor succes (deel 1)

timer4 min
Warmtenetten: duidelijke koers van Deense overheid is sleutel voor succes (deel 1)

Om warmtenetten een wezenlijke bijdrage te laten leveren aan de benutting van duurzame energie, moet de landelijke overheid een duidelijke visie formuleren voor de langere termijn. Nu nog hinkt het Rijk teveel op uiteenlopende gedachten. Dat een scherpe focus wonderen kan doen, werd helder tijdens een werktrip van energiespecialisten van overheden en bedrijfsleven aan Kopenhagen en omgeving.

Auteur: Bert Hartman, Fier
Foto: Kolding Castle, deelnemers poseren samen met Birger Lauersen van Dansk Fjernvarme

Bart van de Velde en Bob Brandjes, projectmanagers duurzaamheid bij adviesbureau APPM en initiatiefnemers voor de trip, zaten zich “uit oprechte nieuwsgierigheid te verwonderen dat een land als Denemarken - dat zo op Nederland lijkt, qua cultuur, type land en klimaat - zo ver kan voorlopen op het gebied van warmtenetwerken.”

Kopenhagen is voor 95 procent aangesloten op het warmtenet. “Hier is het misschien wel andersom en redt hooguit 5 procent het zonder gasaansluiting. Reden genoeg om specialisten in ons netwerk mee te vragen om dat ter plekke eens met eigen ogen te bekijken,” licht Van de Velde toe.

Provincie Zuid-Holland (Tanja Haring), de gemeenten Rotterdam (Lydia Hameeteman) en Lansingerland (Katinka Schipper), energieleverancier Eneco (Koen Gommers) en netwerkbeheerder Alliander Duurzame Gebiedsontwikkeling (Brenda Schoumans) gingen in op de uitnodiging en allemaal zijn ze het er unaniem over eens: Denemarken is hét gidsland in de aanleg van warmtenetwerken.

Oliecrisis

Die rol als voorloper is ooit uit nood geboren, zoveel werd duidelijk op Deense bodem. In de oliecrisis in de jaren ’70 werd het land op zichzelf teruggeworpen. Zonder eigen fossiele bronnen was de afhankelijkheid van het buitenland zo groot, dat collectief werd gezocht naar een alternatief. “Die werd gevonden in ‘warmtenetten’. En vervolgens is volop gekozen voor dat spoor,” blikt Haring terug.

Met de gasbel onder Groningen heeft het in Nederland tot voor kort aan een dergelijke urgentie ontbroken. De gewijzigde opinie door de aardschokken zorgt voor een kentering. De recente aanstelling van oud-politici Diederik Samsom en Kees Vendrik, door minister Eric Wiebes, om voor de zomer tot een nieuw klimaat- en energieakkoord te komen, zijn daar het meest concrete voorbeeld van.

Positief voor de voorstanders van warmtenetten, maar er is in Nederland veel meer te kiezen. Hameeteman: “En dat maakt het frustrerend. De Deense overheid heeft een duidelijke keuze gemaakt. Dat zie ik in Nederland niet zomaar gebeuren. Om iets op te kunnen bouwen is dat wel cruciaal. We kunnen onmogelijk alles een beetje naast elkaar blijven ontwikkelen, omdat we dan het schaalvoordeel verliezen.”

Aan de andere kant is het voordeel van een warmtenet dat meerdere bronnen kunnen aantakken, stelt Schoumans. “We hebben als pluspunt dat we als Nederland nu nog kunnen kiezen voor een warmtenetsysteem waarin we niet teveel afhankelijk zijn van één bron - zoals biomassa - en leverancier. In Denemarken hebben we dan wel gezien dat het helpt om één duidelijke keuze te maken voor het energiesysteem om schaalgrootte te bereiken, maar tegelijkertijd staat Denemarken voor de uitdaging hoe kan worden overgestapt naar nieuwe, meer duurzame warmtebronnen. Op dit moment moeten ze grondstoffen van over de grens aanvoeren. Die kant willen we in Nederland niet op.”

Naast een bezoek aan de hoofdstad Kopenhagen, werden ook in de omgeving van de Deense hoofdstad aansprekende voorbeelden van warmtenetten bezocht: HOFOR centrale, Danish Board of District Heating, Danks Fjernvarme en Hejnsvig district heating cooperation. 

Warmtenetten: duidelijke koers van Deense overheid is sleutel voor succes

Coöperatieve gedachte

Grote gemeenschappelijke deler in de Deense initiatieven is de coöperatieve gedachte. Veel warmtenetten zijn van onderaf ontstaan. Schoumans: “Burgers hebben hun krachten gebundeld. Dat zorgt automatisch voor draagvlak voor duurzame energie. En het verhoogt de betrokkenheid en daarmee dus ook het bewustzijn over de problematiek. In Nederland zijn we zo gewend geraakt aan het gas, dat het als een vanzelfsprekendheid wordt ervaren.”

“Eigenlijk zoals in Denemarken het warmtenet een basisbegrip is,” vult Gommers aan. “Dat heeft ook alles te maken met de achterliggende financiële infrastructuur. De overheid staat garant. En daardoor durven ook banken kapitaal beschikbaar te stellen om in warmtenetten te investeren.”

Voor Schipper was dat een belangrijke eyeopener. “Bewoners die de krachten bundelen, kloppen aan bij een bank en kunnen daar een soort van hypotheek afsluiten, bijvoorbeeld voor de bouw van een gemeenschappelijke biomassacentrale. Dat is hier ondenkbaar. En toch is het ook zo logisch, want de afname van de warmte is gegarandeerd. Dat maakt het tot een hele veilige investering.” Van de Velde lacht: “En zo liepen we op een gegeven moment dus rond in een dorpje met nog geen vierhonderd huizen, waar toch een eigen warmtecentrale was gebouwd, door de bewoners zelf.”

Schipper zag die opmerkelijke tendens ook in de verschillende stadswijken in Kopenhagen, waar warmtecoöperaties nauw optrekken samen met de gemeente. “Daarbij worden ze geholpen door het rijksbeleid dat alternatieven ontmoedigt. Bijvoorbeeld door de prijs van gas of olie kunstmatig te verhogen, met belastingen en heffingen. En dat in de wetenschap dat fossiele brandstoffen daar sowieso al duur zijn.”

De trip naar Denemarken is alweer een half jaar geleden en sindsdien is op rijksniveau veel gebeurd en zijn er mooie stappen gemaakt, zoals het afschaffen van de aansluitplicht gas voor nieuwbouw. We verwachten dat met het klimaat- en energieakkoord waar momenteel hard aan wordt gewerkt, dat er een lange termijn visie komt.

In het tweede deel van het artikel, dat we volgende week publiceren, gaan we in op het 'Warmtenet 4.0'.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

HAUT: duurzaam wonen aan de Amstel

HAUT: duurzaam wonen aan de Amstel

30 nov om 11:00 uur

Dit najaar start de bouw van HAUT, met 21 verdiepingen en 73 meter de voorlopig hoogste houten hybride woontoren ...

Lees verder »

Integrale samenwerkingen voor beter binnenklimaat

Integrale samenwerkingen voor beter binnenklimaat

22 nov om 15:30 uur
timer 3 min

De energietransitie vraagt om oplossingen die gasloos kunnen functioneren en de combinatie warmtepomp – wtw ...

Lees verder »

Dien je innovaties voor waterstof in

Dien je innovaties voor waterstof in

31 okt om 15:30 uur

Innovatoren op het gebied van waterstof kunnen vanaf 10 oktober jongstleden plannen indienen. TKI Nieuw Gas, onderdeel ...

Lees verder »

'Leisure-sector heeft trendsetters nodig in verduurzaming'

'Leisure-sector heeft trendsetters nodig in ...

29 okt om 08:00 uur
timer 3 min

Met een gaskraan die in 2030 dichtgaat en een verhoogde gasbelasting zoeken partijen in de bouw- en vastgoedsector ...

Lees verder »

NeroZero huis lacht als het pluis is

NeroZero huis lacht als het pluis is

23 okt om 15:30 uur
timer 6 min

TNO toonde samen met Koppen Bouwexperts op 12 september 2018 wat samenwerken betekent voor zomerkoel, energiezuinig, ...

Lees verder »

'Cv-ketel verdwijnt snel, ook in bestaande bouw'

'Cv-ketel verdwijnt snel, ook in bestaande bouw'

23 okt om 08:00 uur
timer 3 min

Om de transitie naar #VanGasLos te versnellen en handvatten te geven voor duurzame nieuwbouw en renovatie, organiseert ...

Lees verder »

Geen eenheidsworst maar randvoorwaarden

Geen eenheidsworst maar randvoorwaarden

22 okt om 15:30 uur
timer 3 min

Harm Valk: We zijn zo gewend geraakt aan standaardoplossingen voor het energieconcept van gebouwen, dat de indruk bestaat ...

Lees verder »

De beste van de Groep: de complete reeks

De beste van de Groep: de complete reeks

22 okt om 10:00 uur
timer 1 min

In de videoreeks ‘De beste van de Groep’ kwamen vijf innovaties langs en maakten we onlangs de nummer ...

Lees verder »

'Technisch beheer is meer dan voldoen aan een norm'

'Technisch beheer is meer dan voldoen aan een ...

9 okt om 15:30 uur
timer 3 min

Anno 2018 lijkt het verleden tijd om een gebouw op te leveren zonder garantie of prestatiecontract. Vraagt de markt ...

Lees verder »

Webinar belicht do’s en don’ts voor duurzame renovatie

Webinar belicht do’s en don’ts voor ...

4 okt om 08:00 uur
timer 1 min

Het webinar ‘Handvatten voor duurzame woningrenovatie’ vindt plaats op 9 oktober van 12.30 tot 13.30 ...

Lees verder »

Testcentrum verbindt ventilatietheorie met praktijk

Testcentrum verbindt ventilatietheorie met praktijk

25 sep om 08:00 uur

Experimenteren en monitoren in levensechte omstandigheden. Veel productontwikkelaars en installateurs dromen ervan, ...

Lees verder »

Infraroodverwarming als onderdeel van elektrische toekomst

Infraroodverwarming als onderdeel van elektrische ...

24 sep om 13:00 uur
timer 3 min

Het toepassen van infraroodverwarming is nog geen gemeengoed in de bouw- en vastgoedsector, terwijl het een belangrijk ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up