Na Transitievisie Warmte tijd voor Koelte?

timer6 min
Na Transitievisie Warmte tijd voor Koelte?

De klimaatverandering laat met uiterst hoge temperaturen deze week opnieuw haar tanden zien. In Transitievisies Warmte gaat het vaak over isoleren, maar meestal niet over de gevolgen voor de koeltebehoefte of temperatuur in je woning. Tijd voor het Uitvoeringsprogramma Warmte & Koelte?

Onze leefomgeving verandert snel en dat geldt ook voor warmte én koelte in onze woningen. Door vaker optredende hittegolven staat niet alleen onze gezondheid op het spel, maar soms zelfs ons leven. Hoe moeten we daarmee omgaan in het licht van de energie- en warmtetransitie?

Door de soms hoge temperaturen in huizen kreeg de verduurzaming van onze woningen er een ander aspect bij: koeling. Over de actuele ontwikkelingen en adviezen spreken we met Edwin van der Strate en Marieke van der Linde, beiden op dit gebied actief bij de adviseurs van TAUW. Nog vóór de komst van BENG en de TOjuli, zo begint Van der Strate, werd duidelijk dat de stijgende temperaturen in woningen een gezondheidsprobleem vormen. “Tijdens de hittegolven van de afgelopen jaren constateerden wij samen met het Klimaatverbond en het Rode Kruis dat er sprake was van oversterfte. We moesten dus echt iets gaan doen, met niet alleen aandacht voor de TOjuli, maar ook voor kwetsbare groepen.”

Na Transitievisie voor warmte tijd voor koelte?Daarop werden - mede door TAUW- diverse gegevens en kaarten samengevoegd in de hitte- en eenzaamheidskaart. Van der Strate (foto rechts): “Op die manier werd duidelijk in welke wijken veel eenzame en kwetsbare ouderen wonen. De vervolgvraag was: zijn er partijen, zoals lokale welszijnsorganisaties, die tijdens hittegolven met de mensen in gesprek kunnen komen? Om te vertellen dat ze moeten oppassen voor uitdroging, genoeg moeten drinken en op het juiste moment de ventilator moeten aanzetten of de ramen moeten opendoen.”

Nieuwbouw

Naast deze inventarisatie kwamen er, aldus Van der Strate, ook veel klachten binnen over nieuwbouwwoningen. Die werden in de zomer te heet en het lukte ook niet meer om ze koeler te krijgen. Van der Strate: “Dat gebeurde bij nieuwbouwwoningen die steeds beter geïsoleerd werden en daarmee steeds beter warmte vasthouden. Wat in de winter prettig is, maar in de zomer tijdens een hittegolf tot overlast leidde. De hittegolven waren extremer dan de voorspellingen van klimaatdeskundigen weergaven. Daaruit kwam de TOjuli-eis voor nieuwbouwwoningen voort. Daarmee is naast BENG ook een eis voor hitte en energieverbruik ik de zomer gesteld voor nieuwbouwwoningen.”

Is de sterk groeiende vraag naar koeling ook op te lossen met technische maatregelen? Het TAUW-duo is betrokken bij een onderzoek naar hitte in woningen dat in opdracht van het onderzoeksprogramma NKWK vorig jaar is gestart en dit jaar wordt voortgezet. Daaruit blijkt dat de belangrijkste maatregel niet het koelen is, maar het tegenaan van zoninstraling tijdens een hittegolf. Terwijl in koudere periodes zoninstraling juist prettig is, moet dat tijdens hittegolven zoveel mogelijk voorkomen worden. Dat kan door het herintroduceren van zonwering aan de buitenkant van woningen, maar ook door bodem die instraling tegengaan.

Van de Strate: “Daarbij bestaat het beeld dat ramen ‘op het zuiden’ de meeste hitte geven, maar uit het onderzoek blijkt dat ramen op de west- en oostzijde door de lagere stand van de zon tot veel meer opwarming leiden. Gedurende een langere periode van warmte is het tegengaan van instraling alleen onvoldoende en moet je ook denken aan ventileren. Daarbij is het wel belangrijk dat het ’s nachts ook echt afkoelt, zodat je ’s nachts zoveel mogelijk ventileert.”

Doordat TAUW zowel Transitievisies Warmte als klimaatadaptatievisies opstelt voor gemeenten, kwam ook het klimaat ín woningen in beeld. “Zo weten we”, vertelt Van der Strate, “dat bewoners aan corporaties vragen om wat aan de hitte te doen. En in de nieuwbouw wilden we verder kijken dan alleen de begrippen energieneutraal en BENG en zoeken naar slimme koelingsoplossingen die weinig energie verbruiken. Met het NKWK-onderzoek van 2021 is dat inzicht ontstaan. Dit jaar wordt onder meer gewerkt aan een kaart van gebouwen die kwetsbaar voor hitte zijn en wordt bekeken hoe het gedrag van bewoners beïnvloed kan worden.”

Monitoren

Na Transitievisie voor warmte tijd voor koelte?Vreemd genoeg heerst er nog de nodige onbekendheid over de werking van de verschillende maatregelen. Reden voor Van der Linde om mee te doen met het RAAK-onderzoek Hitteproef 2022/2023. Van der Linde (foto rechts): “Daarbij kijken we naar de koelbehoefte in de woningen en stellen we eerst vast hoe warm het er daadwerkelijk wordt. Verder toetsen we welke effecten de huidige maatregelen hebben. Vervolgens richt het onderzoek zich op de verschillende oplossingen, zodat je nu al aan ontwikkelaars kunt meegeven waarop ze moeten letten. De oplossingen bevinden zich zowel in de buitenruimte, als in de woning zelf. Bovendien moeten we daarnaast gaan letten op het gedrag en de gezondheid van de bewoners zelf, zonder dat ze direct een airco hoeven te installeren.”

Ten aanzien van het onderzoek stelt Van der Strate: “Ik ben in dat kader ook wel benieuwd naar metingen in woningen die nu conform de TOjuli-norm worden gebouwd. Het is heel belangrijk dat we de werking van deze norm ook in de praktijk meten bij gerealiseerde woningen en kijken of de methodiek afdoende werkt of een verdere aanscherping vraagt. De TOjuli is een heel goede eerste stap, maar nog geen garantie dat het bij hitte ook altijd tot comfortabele woningen leidt. We weten dat niet exact, want bij nieuwbouw kun je niet vooraf meten hoe warm het werkelijk in die woning wordt. Tegelijkertijd moeten we inderdaad kijken of het gedrag van mensen op de technische mogelijkheden aansluit.”

Gedrag

Gedrag, zo stellen beide, is van grote invloed op het binnenklimaat. Zeker als je dat met verstand van zaken doet, bijvoorbeeld bij het ventileren van een woning. Van der Strate: “Mensen moeten wel goed weten hóe ze moeten ventileren en wanneer ze de ramen moeten dichthouden of openzetten. Zo kunnen bijvoorbeeld oudere mensen bang zijn voor inbrekers, zodat ze hun ramen ’s nachts juist dichthouden. Ook geluidsoverlast of insecten die naar binnen vliegen kunnen redenen zijn om de ramen dicht te houden. Door aangepaste ramen te creëren of horren te plaatsen kan hier rekening mee worden gehouden.”Na Transitievisie voor warmte tijd voor koelte?

“Heel interessant”, vervolgt Van der Strate, “is de koppeling tussen technische mogelijkheden en de bewustwording van bewoners hóe ze die mogelijkheden kunnen gebruiken tijdens een hittegolf. Marieke is nu bezig om hitteplannen op te stellen voor meerdere gemeenten in de provincie Utrecht. Zodat sociaalmaatschappelijke werkers klaarstaan om kwetsbare groepen te bezoeken, die daardoor zo min mogelijk risico lopen.” Van der Linde vult aan: “Dat bewustzijn creëren blijkt een grote uitdaging. Er zijn veel organisaties die al linkjes hebben met kwetsbare groepen. Juist deze organisaties, die al achter de voordeur komen, moeten we benutten. Zij kunnen bijdragen aan het vergroten van het bewustzijn.”

“Vergeet verder niet”, gaat Van der Linde verder, “dat je bij verduurzaming tegelijkertijd het hittevraagstuk meeneemt. Er zijn corporaties die twee jaar geleden hun woningen hebben gerenoveerd en verduurzaamd en nooit over het thema hitte hebben nagedacht. Ik spreek corporaties die nu beseffen dat ze op de verkeerde manier isolatiemaatregelen hebben toegepast, waardoor het in die woningen te warm wordt.”

Lees het complete interview met het TAUW-duo in ons nieuwe digitale magazine Gezondheid.

Tekst: Ysbrand Visser
Afbeelding boven: Shutterstock

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c190 c225 c260 c295
Pleidooi voor veel sterkere sturing op milieu-impact

Pleidooi voor veel sterkere sturing op milieu-impact

20 sep om 12:01 uur
timer 1 min

Eerder deze maand lanceerden koplopers uit de bouwsector een manifest dat pleit voor scherpere regelgeving in ...

Lees verder »

c21 c225 c237 c277 c295
Klimaatadaptatie biedt kansen aan gebiedsontwikkeling

Klimaatadaptatie biedt kansen aan gebiedsontwikkeling

4 aug om 13:01 uur
timer 1 min

De klimaatverandering vereist snelle acties én flexibel acteren. Dat is klimaatadaptief zijn, volgens Mattijs ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c280 c293 c295
Hittegroep probeert hoofd koel te houden

Hittegroep probeert hoofd koel te houden

2 aug om 10:01 uur
timer 4 min

Vaak gaat het bij woningen nog over isoleren en verwarmen. En hoe daarbij op energielasten kan worden bespaard ...

Lees verder »

c223 c266 c277 c295
Whitepaper: Futurebuild Holland | Leefbare en gezonde wijken

Whitepaper: Futurebuild Holland | Leefbare en ...

Leefbare en gezonde wijken: de nieuwe standaard bij het omgaan met klimaatverandering De urgentie om in het ontwerp ...
c21 c225 c243 c295
Energienoodramp

Energienoodramp

26 jul om 16:00 uur
timer 2 min

Nog maar een jaar geleden stonden plots de straten blank in Limburg. In allerijl werden zandzakken gevuld, dijken ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c293 c295
Hittestress tegengaan met goede isolatie

Hittestress tegengaan met goede isolatie

19 jul om 11:01 uur
timer 2 min

In een goed geïsoleerd gebouw gaat er in de winter niet te veel warmte verloren. Isolatie kan er ook voor ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c295
Dag tegen gas: help Oekraïne en het klimaat en geef tegengas

Dag tegen gas: help Oekraïne en het klimaat ...

24 mrt om 16:01 uur
timer 2 min

Om de Russische invasie van Oekraïne financieel en moreel tegen te werken, hebben experts op het gebied van ...

Lees verder »

c21 c225 c277 c295
Netwerk van veertien slimme blauwgroene daken

Netwerk van veertien slimme blauwgroene daken

22 mrt om 10:01 uur
timer 2 min

Op slimme blauwgroene daken wordt water onder het groen opgeslagen en op basis van de weersvoorspelling vastgehouden ...

Lees verder »

c21 c54 c277 c295
De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

De balans van de aarde herstellen met verbeeldingskracht

27 jan om 10:01 uur
timer 9 min

Nagenoeg iedereen begrijpt dat de huidige klimaatverandering ongekend snel gaat en dat deze snelheid komt door ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c295
Babyboomers moeten de kar trekken

Babyboomers moeten de kar trekken

21 jan om 14:01 uur
timer 3 min

De warmtetransitie is van ons allemaal, maar als het tempo te laag is voor de voortsnellende klimaatverandering, ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c243 c295
Klimaatneutraal bouwen kan al in 2025

Klimaatneutraal bouwen kan al in 2025

12 jan om 08:01 uur
timer 5 min

Het Lente Akkoord 2.0 moet er op korte termijn komen om de MPG naar 0 te krijgen, met onder andere het doel om ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c295
Wat kan de rechter met de goede voornemens van Rutte IV?

Wat kan de rechter met de goede voornemens van ...

10 jan om 16:31 uur
timer 6 min

Met het aantreden van het nieuwe kabinet is het beleid rond de klimaatcrisis verdeeld over meerdere ministeries. ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up