Energie is uit, materialen zijn in!

Energie is uit, materialen zijn in!

Het is alweer enige tijd geleden dat ik mijn stem heb laten horen als Duurzaam Gebouwd Expert, maar het is nu écht weer nodig. Afgelopen maanden heb ik namelijk verschillende initiatiefnemers en opdrachtgevers ontmoet die allemaal hetzelfde willen: een veel duurzamer materiaalgebruik in hun projecten. En zij hebben een heel eenvoudige vraag: hoe regel ik dat?

Energie was tot nu toe vaak het leidende thema bij een duurzaam project. Energie was namelijk dominant (75-85%) in de milieubelasting over de totale levensduur (LCA) van gebouwen. De traditionele (fossiele) opwekking van energie was hiervan de oorzaak. Energiegebruik en energieopwekking is echter steeds minder een technische opgave, maar vooral een organisatorische en politieke opgave geworden.

De kennis en systemen om energieneutraal te ontwerpen en te bouwen zijn er, we hoeven ze alleen maar toe te passen. Illustratief zijn bijvoorbeeld de grote hoeveelheid woningconcepten die standaardoplossingen aanbieden voor ‘EPC=0 woningen’, energienotaloze woningen of zelfs energieleverende woningen. In Amsterdam worden zelfs ontwikkelopgaven uitgeschreven met de laagste EPC-score als enig gunningscriterium! Deze voorbeelden geven aan dat klimaat- en energieneutraal bouwen en ontwikkelen niet onmogelijk is en al bijna het uitgangspunt is. Energieneutraliteit in 2020 ligt binnen handbereik.

Grondstofschaarste: serieus item

Door deze ontwikkeling wordt de milieubelasting van materialen relatief veel belangrijker. Niet alleen om de totale milieubelasting te verlagen, maar ook omdat grondstofschaarste een serieus item begint te worden. De koplopers in de markt begrijpen dat en willen substantieel duurzamere materialen toepassen. “Hoe regel ik dat?”

De herkomst van grondstoffen en de samenstelling van producten en materialen is een veel ingewikkelder en vaak ondoorzichtiger opgave dan het berekenen van een EPC. Er is een groot aantal systemen en methodieken in omloop, die allen tot doel hebben om informatie over de herkomst van materialen te delen en te bevorderen dat de uitputting van grondstoffen wordt vermeden.

Bekende systemen zijn bijvoorbeeld: C2C-certified, Blauer Engel, geverifieerde milieuproductverklaringen (EPD), circulariteit (TurnToo), de Greenguide en in Nederland de Nibe Milieuclassificaties en de Milieuprestatie van Gebouwen (MPG), waarmee de milieubelasting van de materialen in de vorm van schaduwkosten wordt berekend.

Vergelijkbaar?

Deze methoden en certificeringen zijn niet eenduidig en onderling niet vergelijkbaar. Met de MPG vergelijk je de milieubelasting van hele gebouwen op basis van hoeveelheden materialen, terwijl C2C-certificeringen en EPD’s over de specifieke merken en producten van één fabrikant gaan. Onvergelijkbare grootheden dus. De MPG is misschien nog het enige instrument waarmee je een systeem- of materiaalkeuze-afweging zou kunnen maken. Ware het niet dat de database nog volstrekt ontoereikend is en er soms perverse resultaten uitkomen.

Zo blijkt, bijvoorbeeld, dat een betonnen draagconstructie nauwelijks lagere schaduwkosten kent dan een houten variant. Ik kan dat niet aan mijn opdrachtgever uitleggen als in de rest van de ons omringende landen een houten draagconstructie als extreem verantwoord en duurzaam wordt onderbouwd. Ik begon mijn verhaal met de vraag: hoe regel ik een veel duurzamer materiaalgebruik in mijn project?

Verschillende methoden en systemen

Het antwoord is helaas complexer dan het simpel verwijzen naar één bepalingsmethode of prestatie-eis. Momenteel zullen we - afhankelijk van de fase waarin het project zich bevindt- nog verschillende methoden en systemen moeten gebruiken om te zorgen dat we krijgen wat we willen, namelijk: milieuvriendelijkere en gezondere materialen en grondstoffen in onze gebouwen.

In de voorlopige ontwerpfase is momenteel de ‘Nationale Milieudatabase’ het enige instrument waarmee een milieuafweging van het gebouwcasco kan worden gemaakt. Daarbij is een kritische houding ten aanzien van de database noodzakelijk, want verbeteringen zijn hier hard nodig. Bij het uitwerken van het ontwerp tot definitieve materiaalkeuzes kunnen de milieuclassificatie-methodieken en beschikbare catalogussen (zoals die van ‘bio based’ bouwmaterialen) gebruikt worden om materiaalkeuzes te maken. In de vraagspecificaties/bestekken kan verwezen worden naar product- en herkomst-classificeringen die tijdens de uitvoering overlegd moeten worden om vast te stellen dat wat gevraagd wordt ook daadwerkelijk verwerkt wordt. Dat laatste is in overeenstemming met de bewijsvoering die in methodieken als ‘BREEAM’ en ‘LEED’ al gevraagd wordt.

Zoveel mogelijk gesloten

Het doel van al deze stappen is het afdwingen dat grondstofkringlopen zoveel mogelijk gesloten worden. Dat is momenteel nog niet alleen een kwestie van organiseren en politieke wil. Er moet nog veel gebeuren op het gebied van het toegankelijk en transparant maken van gegevens en het ontsluiten van kennis en informatie. Daarnaast moeten voorbeelden laten zien dat het sluiten van kringlopen ook technisch bezien goed mogelijk en betaalbaar is.

Een zeer bemoedigend voorbeeld is het project ‘Adam-toren’ in Amsterdam, waar een aannemer het initiatief heeft genomen om het beton van de gevelpanelen van de toren ‘Overhoeks’ te laten verwerken tot granulaat (50% vervanging van grind) voor het beton voor het nabij gelegen te bouwen hotel ‘Amstelkwartier’. Een prima voorbeeld van samenwerking tussen een aannemer, een lokaal recyclingbedrijf en een betonfabrikant. Duurzaam materiaalgebruik, zó regel je dat!

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c143 c243 c244
Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle ...

Gisteren om 15:30 uur
timer 5 min

Hans Korbee: Het werd nog knap spannend in 1995; zou het na herhaald uitstel alsnog lukken om inderdaad nog voor het eind van ...

Lees verder »

c21 c54
Ploeterend voorwaarts!

Ploeterend voorwaarts!

18 mei om 15:30 uur
timer 4 min

De ene groteske krantenkop overschaduwt de andere. Na het kruisen van de degens met stikstof, PFAS en trage beslissingen ...

Lees verder »

c21 c54 c245 c263
De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19

De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19

7 mei om 15:30 uur
timer 6 min

Marten Valk: Dankzij COVID-19 komt 'lucht' meer in de schijnwerpers te staan. Slechts weinig mensen weten dat we dagelijks ...

Lees verder »

c21 c54 c127
'Het nieuwe normaal'

'Het nieuwe normaal'

20 apr om 15:30 uur
timer 3 min

Peter van Veen: Duurzaam Gebouwd-expert Peter van Veen schreef eerder deze maand over zijn visie op de gezondheidscrisis en deed ...

Lees verder »

c21 c54
‘Mooi om creativiteit van collega’s te zien’

‘Mooi om creativiteit van collega’s ...

16 apr om 15:30 uur

Duurzaam Gebouwd besteedt aandacht aan hoe partners omgaan met de huidige gezondheidscrisis. Dit keer is Manon ...

Lees verder »

c21 c54
Welke plaag hebben wij nodig om écht te veranderen?

Welke plaag hebben wij nodig om écht ...

15 apr om 16:00 uur
timer 3 min

Henk Willem van Dorp: Het jaar 2020 zag er in januari nog veelbelovend uit. BV Nederland verkeerde in gezonde staat en er zat een stijgende ...

Lees verder »

c21 c54
Duurzaam Gebouwd-expert Fred Sanders over de gezondheidscrisis

Duurzaam Gebouwd-expert Fred Sanders over de ...

9 apr om 15:30 uur
timer 1 min

Fred Sanders: Duurzaam Gebouwd-expert Fred Sanders vertelt je in deze persoonlijke vlog hoe hij omgaat met de nieuwe situatie, ...

Lees verder »

c21 c54 c237
Quantum Leap 

Quantum Leap 

8 apr om 15:30 uur
timer 2 min

Daan Bruggink: In één keer zitten we in een soort quantum leap. Als er niets gebeurd zou zijn, zouden we hier decennia ...

Lees verder »

c21 c54
Hoe Duco omgaat met de huidige gezondheidscrisis

Hoe Duco omgaat met de huidige gezondheidscrisis

7 apr om 15:30 uur
timer 3 min

Richard Geraerts: Hoe gaan Duurzaam Gebouwd-partners de huidige gezondheidscrisis te lijf? We besteden dagelijks aandacht aan partners ...

Lees verder »

c21 c54 c254
Gezondheid boven alles

Gezondheid boven alles

2 apr om 16:15 uur
timer 2 min

Woud Jansen: Tja. De wereld op z’n kop. Wat een turbulente weken. De tijd waarin gezondheid boven alles staat. En terecht. ...

Lees verder »

c21 c54 c127 c254
Strijd tegen Covid-19 door Comelit Nederland

Strijd tegen Covid-19 door Comelit Nederland

1 apr om 16:00 uur
timer 5 min

Duurzaam Gebouwd besteedt aandacht aan hoe zijn partners en experts omgaan met de huidige gezondheidscrisis. Comelit ...

Lees verder »

c21 c54 c243
'Heb ik nog bestaansrecht?'

'Heb ik nog bestaansrecht?'

17 mrt om 11:00 uur

Jan Willem van de Groep: Niet zo lang geleden mocht ik van Duurzaam Gebouwd de Groene Pen in ontvangst nemen voor de best gelezen blog ...

Lees verder »

Reacties

Plannen maken, dat kunnen we als de beste in Nederland. Maar implementeren, dat is andere koek. Zelfs de zeer bescheiden energiedoelstellingen van het Energie akkoord dreigen we niet te gaan halen aldus het PBL. in hun rapport onder de veelzeggende titel 'Energie besparen gaat niet van zelf'. Paul van Bergen heeft gelijk als hij schrijft dat het energiegebruik van gebouwen veruit de grootste milieubelasting veroorzaakt. En dat we ondertussen wel weten hoe we energieneutraal kunnen bouwen. Kom op, laten we die mooie kennis dan ook in de praktijk brengen!

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up