Trias Energetica 2.0 voor energieneutrale woningen (deel 1)

Trias Energetica 2.0 voor energieneutrale woningen (deel 1)

Het ontwikkelen van een energieneutrale of energieproducerende woning vraagt om meer kennis dan voor het ontwikkelen van een 'bouwbesluit'woning. Een ontwikkelaar moet namelijk weten welke aspecten belangrijk zijn bij het ontwerp en de engineering van een woning om het energieverbruik in huis te verminderen.

Hoe minder energie benodigd is, des te minder er opgewekt hoeft te worden. De meest toegepaste strategie om tot energiebesparing te komen heet de Trias Energetica. Op basis van dit principe is de stap naar energieneutraal bouwen mogelijk.

De oorspronkelijke vorm van de Trias Energetica is als volgt:

  1. Beperk het energieverbruik;
  2. Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen;
  3. Gebruik eindige energiebronnen zo efficiënt mogelijk.

De Trias Energetica is een drie-stappenstrategie om een energiezuinig ontwerp te maken. Deze strategie werd in 1996 door de Nederlandse Onderneming voor Energie en Milieu (Novem, één van de voorlopers van Agentschap NL) geïntroduceerd onder de naam Trias Energica. Later werd de Trias Energetica uitgewerkt door de TU Delft (Kees Duijvestein). De drie stappen van de Trias Energetica zijn basis vuistregels bij het duurzaam ontwerpen van gebouwen. 

Voor energieneutrale woningen is een extra stap nodig:

  1. Beperk het energieverbruik;
  2. Gebruik energie uit reststromen;
  3. Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen;
  4. Indien gebruik van eindige (fossiele) energiebronnen onvermijdelijk is, gebruik ze dan zeer efficiënt en compenseer dit op jaarbasis met 100 procent hernieuwbare energie.

1. Beperk het energieverbruik

De eerste stap is gericht op maatregelen die de energievraag verminderen, dat wil zeggen passieve maatregelen die geen energie vragen. Deze maatregelen onderscheiden we in stedenbouwkundige en bouwkundige maatregelen.


Stedenbouwkundige maatregelen

  • Oriëntatie op de zon (ook van belang voor opwekking van hernieuwbare energie)
  • Stedenbouwkundige compactheid om externe warmtelevering mogelijk te maken

 Bouwkundige maatregelen

  • Goed isoleren: Het Bouwbesluit eist (2013) een warmteweerstand (Rc) van minimaal 3,5 m²K/W voor de dichte constructieonderdelen in de gebouwschil, zoals gevels, daken en begane grondvloer. Voor energieneutrale woningen is een Rc van 5,0 m²K/W en hoger nodig voor gevels en begane grondvloer en een Rc van 6,0 m²K/W voor daken. Het transmissieverlies is dan zo laag, dat het effect van verder verhogen van de warmteweerstand niet in verhouding staat tot de te maken kosten. Het isolatiemateriaal moet zorgvuldig en aaneensluitend tegen achterliggende constructie worden aangebracht en isoleer ook de woningscheidende wanden en vloeren. Koudebruggen moeten worden voorkomen. De U-waarden van ramen, deuren en kozijnen moet zo laag mogelijk, bijvoorbeeld ≤ 0,8 W/m2.K. Een bouwbesluit-woning wordt meestal uitgerust met HR++ beglazing, maar deze ruit is' slechts' dubbel glas. Een energieneutrale woning kan het beste uitgevoerd worden met triple glas. Deze beglazing bestaat uit driedubbel glas en heeft een U-waarde tussen 0,6-1,0 W/m²K.
  • Hoge luchtdichtheid: Via kieren, spleten en naden in de gebouwschil (vooral bij aansluitingen en te openen ramen en deuren) kan koude lucht binnenkomen en warmte verloren gaan. Daardoor neemt het energieverbruik toe. Goede kierdichting voorkomt dat. Het Bouwbesluit eist een maximale luchtdoorlatendheid van 1,0 dm3/s*m2 bij een gevelverschildruk van 10 Pascal. Voor een energieneutrale woning is dit veel te veel, dan moeten we naar maximaal 0,4 dm3/s*m2. Kritische punten voor een hoge luchtdichtheid zijn de aansluitdetails tussen verschillende elementen.
  • Daglicht: Veel daglicht, lichte kleuren en reflecterende oppervlakten hebben positief effect op het welzijn van de gebruiker en beperken het energieverbruik van kunstlicht.
  • Indeling: zonering en compartimentering:
    - groepering van ruimten: situeer ruimten waar koelte of warmte gewenst is bij elkaar (zonering) en aan de koele resp. warme zijde van het gebouw
    - compartimenteren: functies thermisch van elkaar scheiden
  • Gebouwmassa: Opslag van energie in de gebouwmassa dempt ongewenste opwarming of afkoeling. De gebouwmassa houdt warmte of koude vast, daardoor kan energie bespaard worden. Belangrijk aandachtspunt voor een prettig wooncomfort is de natuurlijke zomer- nachtventilatie. De ventilatielucht koelt 's-nachts de massa af zodat overdag geen koeling nodig is. In de winter wordt zonnewarmte opgeslagen in diezelfde gebouwmassa.
  • Compact bouwen: Bij compact bouwen wordt rekening gehouden met de verhouding tussen de verliesoppervlakte (buitenoppervlakte) ten opzichte van de gebruiksoppervlakte. Door de buitenschil zo klein mogelijk te houden ten opzichte van de gebouwinhoud, of door te zorgen voor weinig verlies via het buitenoppervlakte (zoals bij een tussenwoning in een rij) wordt het energieverbruik beperkt. Een compact gebouw (benadert de bolvorm) met weinig uitstulpingen heeft energetisch de voorkeur. In de praktijk is dit vaak lastig te realiseren in relatie tot andere eisen aan het gebouw

Energieverbruik beperken heeft niet alleen betrekking op het verwarmen van de woning, maar ook op het verbruik van warm tapwater en het elektriciteitsgebruik. Naast een aantal technische mogelijkheden om het verbruik van warm tapwater en elektriciteit te verminderen, is het gedrag van de bewoners van groot belang.

Dit is het eerste deel van een artikel van Aardvast over Trias Energetica 2.0. Aardvast heeft voor het schrijven van het artikel gebruikgemaakt van het Infoblad Trias Energetica en energieneutraal bouwen van AgentschapNL.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c122 c225 c244
Fraeyelemaborg in Slochteren straks weer klaar voor de toekomst

Fraeyelemaborg in Slochteren straks weer klaar ...

10 jul om 07:00 uur

Op een landgoed van ruim 23 hectare staat het pareltje Fraeylemaborg, vanaf de middeleeuwen bewoond en in de 20e ...

Lees verder »

c21 c120 c122 c225 c243
Bundeling van commercie en vakspecialisme voor gevelrenovatie

Bundeling van commercie en vakspecialisme voor ...

7 jul om 16:01 uur
timer 5 min

Met de GevelAlliantie wil Machiel Peltenburg de krachten van commerciële en vakspecialistische bedrijven ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c244
Nieuw: digitaal magazine Innovatie in de Gevel

Nieuw: digitaal magazine Innovatie in de Gevel

7 jul om 07:00 uur

Duurzaam Gebouwd komt met een gloednieuw digitaal magazine 'Innovatie in de Gevel'. Je leest het digitale magazine ...

Lees verder »

c21 c122 c185 c225
Circulaire woningen met innovatieve kozijn/roostercombinatie

Circulaire woningen met innovatieve kozijn/roostercombinatie

6 jul om 12:01 uur
timer 6 min

Buiksloterham, de nieuwste woonwijk van Amsterdam, heeft zich ontwikkeld tot proeftuin voor circulair wonen. ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243
Slimme ramen van TNO besparen 22% energie

Slimme ramen van TNO besparen 22% energie

3 jul om 14:02 uur

TNO heeft ramen ontwikkeld met een onzichtbare glascoating die kunnen leiden tot een energiebesparing van 22% ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c244
Routekaart voorkomt vochtproblemen bij na-isolatie

Routekaart voorkomt vochtproblemen bij na-isolatie

11 jun om 15:30 uur
timer 3 min

Slecht of foutief aangebrachte na-isolatie resulteert meer dan eens in (vocht) problemen, zoals volgezogen isolatiemateriaal ...

Lees verder »

c21 c122 c171 c225 c245
Schonere lucht dankzij Amsterdams kantoorpand

Schonere lucht dankzij Amsterdams kantoorpand

9 jun om 08:48 uur
timer 2 min

Vanaf de straat kun je het niet zien, maar het witte dak van het kantoorpand van Reclassering Nederland in Amsterdam ...

Lees verder »

c21 c122 c186 c225
Direct naar BENG met compact stappenplan

Direct naar BENG met compact stappenplan

10 mrt om 15:06 uur
timer 1 min

De nieuwe BENG-eisen zijn voor veel partijen nog onbekend en onduidelijk. Een nieuw stappenplan om eenvoudig ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243 c244
Seminar Innovatie in de gevel – Projectenparade op Building Holland 2020

Seminar Innovatie in de gevel – Projectenparade ...

11 feb om 08:00 uur
timer 1 min

Op 25 maart in de ochtend vindt het seminar ‘Innovatie in de gevel – Projectenparade’ plaats ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243 c246 c268
Duurzaam Gebouwd-partners bundelen krachten voor industriële gevels en daken

Duurzaam Gebouwd-partners bundelen krachten ...

30 jan om 14:30 uur
timer 2 min

Uit een renovatiefabriek van Dijkstra Draisma, RC Panels en Factory Zero komen vanaf 2025 goedkope gevels en daken ...

Lees verder »

c21 c26 c122 c186
Park Paviljoen Hoge Veluwe laat evenwichtige energieprestatie zien

Park Paviljoen Hoge Veluwe laat evenwichtige ...

20 jan om 10:00 uur
timer 5 min

De kwaliteit van de gebouwschil, de scheiding tussen binnen en buiten, is doorslaggevend bij het vaststellen van ...

Lees verder »

c21 c122 c135 c225
Welke duurzaamheid kun je in een dak stoppen?

Welke duurzaamheid kun je in een dak stoppen?

8 jan om 15:30 uur
timer 5 min

De gemeente Arnhem heeft grote duurzaamheidsambities en bij de renovatie van sporthal Elderveld wist de markt ...

Lees verder »

Reacties

Tetra Energetica klinkt beter...

Mag ik de anonieme auteur van dit stuk erop wijzen dat ik al in 2008 op deze website schreef over de Nieuwe Stappenstrategie (http://www.duurzaamgebouwd.nl/onderzoek/20080520-de-nieuwe-stappenstrategie), als verbetering van de Trias Energetica? Sindsdien is de NSS voor allerlei aanpakken en onderzoeken gebruikt, getuige vele (wetenschappelijke) publicaties. REAP (Rotterdam) en LES (Amsterdam) zijn erop gebaseerd. Adviesbureau DWA gebruikte een soortgelijke aanpassing van de Trias Energetica ook al enige tijd. Dus vreemd om dit zonder enige verwijzing wordt gepresenteerd.

De aanpassing van De Trias Energetica wordt hier niet gepresenteerd als een nieuwe vinding. U heeft in 2008 hierover gepubliceerd (was ik overigens niet van op de hoogte) en blijkbaar gebruiken nog een aantal partijen het herziene model. Ik vind het belangrijk dat deze principes veelvuldig onder de aandacht gebracht worden, want de meeste mensen passen de oorspronkelijke trias energetica toe. Wij krijgen vaak de vraag hoe het beste een energieneutrale woning gemaakt kan worden en willen dit graag uitleggen. AgentschapNL heeft hierover ook een brochure uitgebracht die ik heb gebruikt voor dit artikel. De term Tetra Energetica is natuurlijk beter, echter de meeste mensen kennen de trias energetica als begrip.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up