Trias Energetica 2.0 voor energieneutrale woningen (deel 1)

Trias Energetica 2.0 voor energieneutrale woningen (deel 1)

Het ontwikkelen van een energieneutrale of energieproducerende woning vraagt om meer kennis dan voor het ontwikkelen van een 'bouwbesluit'woning. Een ontwikkelaar moet namelijk weten welke aspecten belangrijk zijn bij het ontwerp en de engineering van een woning om het energieverbruik in huis te verminderen.

Hoe minder energie benodigd is, des te minder er opgewekt hoeft te worden. De meest toegepaste strategie om tot energiebesparing te komen heet de Trias Energetica. Op basis van dit principe is de stap naar energieneutraal bouwen mogelijk.

De oorspronkelijke vorm van de Trias Energetica is als volgt:

  1. Beperk het energieverbruik;
  2. Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen;
  3. Gebruik eindige energiebronnen zo efficiënt mogelijk.

De Trias Energetica is een drie-stappenstrategie om een energiezuinig ontwerp te maken. Deze strategie werd in 1996 door de Nederlandse Onderneming voor Energie en Milieu (Novem, één van de voorlopers van Agentschap NL) geïntroduceerd onder de naam Trias Energica. Later werd de Trias Energetica uitgewerkt door de TU Delft (Kees Duijvestein). De drie stappen van de Trias Energetica zijn basis vuistregels bij het duurzaam ontwerpen van gebouwen. 

Voor energieneutrale woningen is een extra stap nodig:

  1. Beperk het energieverbruik;
  2. Gebruik energie uit reststromen;
  3. Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen;
  4. Indien gebruik van eindige (fossiele) energiebronnen onvermijdelijk is, gebruik ze dan zeer efficiënt en compenseer dit op jaarbasis met 100 procent hernieuwbare energie.

1. Beperk het energieverbruik

De eerste stap is gericht op maatregelen die de energievraag verminderen, dat wil zeggen passieve maatregelen die geen energie vragen. Deze maatregelen onderscheiden we in stedenbouwkundige en bouwkundige maatregelen.


Stedenbouwkundige maatregelen

  • Oriëntatie op de zon (ook van belang voor opwekking van hernieuwbare energie)
  • Stedenbouwkundige compactheid om externe warmtelevering mogelijk te maken

 Bouwkundige maatregelen

  • Goed isoleren: Het Bouwbesluit eist (2013) een warmteweerstand (Rc) van minimaal 3,5 m²K/W voor de dichte constructieonderdelen in de gebouwschil, zoals gevels, daken en begane grondvloer. Voor energieneutrale woningen is een Rc van 5,0 m²K/W en hoger nodig voor gevels en begane grondvloer en een Rc van 6,0 m²K/W voor daken. Het transmissieverlies is dan zo laag, dat het effect van verder verhogen van de warmteweerstand niet in verhouding staat tot de te maken kosten. Het isolatiemateriaal moet zorgvuldig en aaneensluitend tegen achterliggende constructie worden aangebracht en isoleer ook de woningscheidende wanden en vloeren. Koudebruggen moeten worden voorkomen. De U-waarden van ramen, deuren en kozijnen moet zo laag mogelijk, bijvoorbeeld ≤ 0,8 W/m2.K. Een bouwbesluit-woning wordt meestal uitgerust met HR++ beglazing, maar deze ruit is' slechts' dubbel glas. Een energieneutrale woning kan het beste uitgevoerd worden met triple glas. Deze beglazing bestaat uit driedubbel glas en heeft een U-waarde tussen 0,6-1,0 W/m²K.
  • Hoge luchtdichtheid: Via kieren, spleten en naden in de gebouwschil (vooral bij aansluitingen en te openen ramen en deuren) kan koude lucht binnenkomen en warmte verloren gaan. Daardoor neemt het energieverbruik toe. Goede kierdichting voorkomt dat. Het Bouwbesluit eist een maximale luchtdoorlatendheid van 1,0 dm3/s*m2 bij een gevelverschildruk van 10 Pascal. Voor een energieneutrale woning is dit veel te veel, dan moeten we naar maximaal 0,4 dm3/s*m2. Kritische punten voor een hoge luchtdichtheid zijn de aansluitdetails tussen verschillende elementen.
  • Daglicht: Veel daglicht, lichte kleuren en reflecterende oppervlakten hebben positief effect op het welzijn van de gebruiker en beperken het energieverbruik van kunstlicht.
  • Indeling: zonering en compartimentering:
    - groepering van ruimten: situeer ruimten waar koelte of warmte gewenst is bij elkaar (zonering) en aan de koele resp. warme zijde van het gebouw
    - compartimenteren: functies thermisch van elkaar scheiden
  • Gebouwmassa: Opslag van energie in de gebouwmassa dempt ongewenste opwarming of afkoeling. De gebouwmassa houdt warmte of koude vast, daardoor kan energie bespaard worden. Belangrijk aandachtspunt voor een prettig wooncomfort is de natuurlijke zomer- nachtventilatie. De ventilatielucht koelt 's-nachts de massa af zodat overdag geen koeling nodig is. In de winter wordt zonnewarmte opgeslagen in diezelfde gebouwmassa.
  • Compact bouwen: Bij compact bouwen wordt rekening gehouden met de verhouding tussen de verliesoppervlakte (buitenoppervlakte) ten opzichte van de gebruiksoppervlakte. Door de buitenschil zo klein mogelijk te houden ten opzichte van de gebouwinhoud, of door te zorgen voor weinig verlies via het buitenoppervlakte (zoals bij een tussenwoning in een rij) wordt het energieverbruik beperkt. Een compact gebouw (benadert de bolvorm) met weinig uitstulpingen heeft energetisch de voorkeur. In de praktijk is dit vaak lastig te realiseren in relatie tot andere eisen aan het gebouw

Energieverbruik beperken heeft niet alleen betrekking op het verwarmen van de woning, maar ook op het verbruik van warm tapwater en het elektriciteitsgebruik. Naast een aantal technische mogelijkheden om het verbruik van warm tapwater en elektriciteit te verminderen, is het gedrag van de bewoners van groot belang.

Dit is het eerste deel van een artikel van Aardvast over Trias Energetica 2.0. Aardvast heeft voor het schrijven van het artikel gebruikgemaakt van het Infoblad Trias Energetica en energieneutraal bouwen van AgentschapNL.

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c122 c225 c243
Impuls voor isolatie door voucherregeling

Impuls voor isolatie door voucherregeling

14 sep om 13:01 uur
timer 4 min

Met twaalf voorstellen voor een beter toegankelijk en effectiever isolatieprogramma probeert een coalitie van ...

Lees verder »

c21 c122 c125 c225 c243
Verduurzaming bedrijventerrein: nu opschalen!

Verduurzaming bedrijventerrein: nu opschalen!

2 sep om 10:01 uur
timer 4 min

Er zijn al veel oplossingen beschikbaar voor het verduurzamen van een bedrijventerrein, toch gebeurt er nog veel ...

Lees verder »

c21 c122 c148 c225 c243
IJkpersonen plaveien weg voor individuele huiseigenaren

IJkpersonen plaveien weg voor individuele huiseigenaren

23 aug om 10:00 uur
timer 5 min

De Europese Commissie mikt op een internationale golf van renovaties en daarbij ook op individuele woningeigenaren. ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243 c280
Golf van duurzame renovaties in Europa

Golf van duurzame renovaties in Europa

19 aug om 13:01 uur
timer 1 min

Dit najaar komt de blauwdruk beschikbaar voor een fabriek die in Europa een duurzame renovatiegolf op gang moet ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c277
‘De gevel wordt meer en meer een Zwitsers zakmes’

‘De gevel wordt meer en meer een Zwitsers ...

9 aug om 08:01 uur
timer 3 min

Groen is onvoldoende prominent aanwezigheid in eisen en regelgeving. Er ligt veel op dit gebied minder vast over ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c245
DGMR zet in op kennis, innovatie en mens

DGMR zet in op kennis, innovatie en mens

28 jun om 07:30 uur

Na zes jaar de rol van senior adviseur voor bouw- en geveltechniek te hebben vervuld voor DGMR treedt Christiaan ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243
Energiezuinig zwembad De Boetzelaar in ere hersteld

Energiezuinig zwembad De Boetzelaar in ere hersteld

4 jun om 08:54 uur
timer 2 min

In 2019 brandde zwembad De Boetzelaer in Monster na 45 jaar volledig af na een kortsluiting in een frisdrankautomaat. ...

Lees verder »

c21 c120 c122 c225 c265
Onderzoek ‘Beter Wonen in Nederland’ van start

Onderzoek ‘Beter Wonen in Nederland’ ...

31 mei om 08:47 uur

Saint-Gobain, producent van innovatieve oplossingen voor o.a. de gebouwschil en inbouw, maakt zich hard voor een ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c244
KNB Jaarverslag 2020: meer circulaire keramische geveloplossingen

KNB Jaarverslag 2020: meer circulaire keramische ...

7 mei om 08:00 uur

Coronajaar 2020 stond voor de Nederlandse industrie van gebakken bouwmaterialen overwegend in het teken van energietransitie ...

Lees verder »

c21 c122 c160 c225 c265
Hoe ziet jouw gerenoveerde droomhuis eruit? Doe mee met het experiment

Hoe ziet jouw gerenoveerde droomhuis eruit? ...

28 apr om 13:01 uur
timer 2 min

Het project DreamHûs wil een versnelling geven aan de betaalbare verduurzaming van de bestaande sociale ...

Lees verder »

c21 c122 c160 c225
Kingspan presenteert unieke productiemethode voor variabele isolatiedelen

Kingspan presenteert unieke productiemethode ...

20 apr om 08:01 uur

Kingspan introduceert het concept Kingspan ITCS (In Time Correct Shape). Deze methode maakt het mogelijk om variabele ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c244
BZW Holland is nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd

BZW Holland is nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd

18 feb om 16:00 uur
timer 3 min

BZW Holland is vers aangesloten bij het netwerk van Duurzaam Gebouwd als partner. In dit artikel spreken we Jan ...

Lees verder »

Reacties

Tetra Energetica klinkt beter...

Mag ik de anonieme auteur van dit stuk erop wijzen dat ik al in 2008 op deze website schreef over de Nieuwe Stappenstrategie (http://www.duurzaamgebouwd.nl/onderzoek/20080520-de-nieuwe-stappenstrategie), als verbetering van de Trias Energetica? Sindsdien is de NSS voor allerlei aanpakken en onderzoeken gebruikt, getuige vele (wetenschappelijke) publicaties. REAP (Rotterdam) en LES (Amsterdam) zijn erop gebaseerd. Adviesbureau DWA gebruikte een soortgelijke aanpassing van de Trias Energetica ook al enige tijd. Dus vreemd om dit zonder enige verwijzing wordt gepresenteerd.

De aanpassing van De Trias Energetica wordt hier niet gepresenteerd als een nieuwe vinding. U heeft in 2008 hierover gepubliceerd (was ik overigens niet van op de hoogte) en blijkbaar gebruiken nog een aantal partijen het herziene model. Ik vind het belangrijk dat deze principes veelvuldig onder de aandacht gebracht worden, want de meeste mensen passen de oorspronkelijke trias energetica toe. Wij krijgen vaak de vraag hoe het beste een energieneutrale woning gemaakt kan worden en willen dit graag uitleggen. AgentschapNL heeft hierover ook een brochure uitgebracht die ik heb gebruikt voor dit artikel. De term Tetra Energetica is natuurlijk beter, echter de meeste mensen kennen de trias energetica als begrip.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up