Bossche corporaties brengen materiaalstromen in kaart

timer5 min
Bossche corporaties brengen materiaalstromen in kaart

In het kader van het duurzaamheidsakkoord hebben de vier woningcorporaties (BrabantWonen, Mooiland, Zayaz en JOOSt.) in 's-Hertogenbosch samen met W/E adviseurs hun materiaalstromen geïnventariseerd. Dit geeft waardevolle inzichten in de omvang en de milieu-impact van aanwezige materialen in de lokale sociale woningvoorraad. Daarnaast zijn de materiaalstromen en milieu-impact van sloop/nieuwbouw, renovatie-ingrepen en het onderhoud gekwantificeerd.

In de gemeente ’s-Hertogenbosch weten ze van aanpakken. Het lokale duurzaamheidsakkoord 2018-2025 is een van de eerste in zijn soort in Nederland. Het is gesloten tussen de lokale corporaties, de gemeente en het Stedelijk huurdersplatform. Het akkoord geeft richting bij het opstellen van de jaarlijkse prestatieafspraken over duurzaamheid. Het duurzaamheidsakkoord kent inmiddels een opvolger in het nabij gelegen Oss, waar, niet geheel toevallig, Brabant Wonen en Mooiland actief bij betrokken zijn.

Thema Circulariteit: waar te beginnen?

Een van de thema’s in het duurzaamheidsakkoord is circulariteit: "De gestelde doelen voor 2050 richten zich in hoofdlijnen op het toepassen van zo duurzaam mogelijk materialen voor enerzijds (instroom) en op maximaal hergebruik van materialen die vrijkomen uit sloop, renovatie en onderhoud anderzijds (uitstroom)." Als tussenstap is het streven naar een 100% circulaire instroom van materialen benoemd vanaf 2030. Om dit vergezicht handen en voeten te geven op de kortere termijn is een reeks van maatregelen en acties beschreven, waaronder het inzichtelijk maken van de materiaalstromen en bijbehorende milieu-impact van de corporaties. Tevens is onderzocht wat de rol van de Milieuprestatie van Gebouwen (MPG) daarbij kan zijn. Met het oog op het aanwijzen van de MPG als toekomstige meetmethode voor circulariteit, wordt daarmee geanticipeerd op toekomstige wetgeving over circulair bouwen. 

'We hebben nu mooi onderbouwd dat bij de nieuwbouwwoningen de grootste opgave bij circulariteit ligt.'

Harry Dierx (Zayaz) 

Meerwaarde door samenwerking

Het inventariseren van grote hoeveelheden materiaalstromen, het bepalen van de milieu-impact ervan, het onderzoeken van de rol van de MPG erin; het zijn stuk voor stuk specialistische vragen. Bovendien was er bij de start van dit traject nog geen gestandaardiseerde (landelijke) aanpak voorhanden. De betrokken corporatiemedewerkers die de afspraken uit het duurzaamheidsakkoord mochten gaan uitvoeren zagen dan ook direct de meerwaarde in het samen oppakken van deze opgave. Met een gezamenlijke werkwijze en keuze van taal, inhoud en indicatoren is het veel eenvoudiger om resultaten van de afzonderlijke corporaties op te tellen, te filteren en te analyseren. Dankzij aanwezige ervaring in het team met het onderwerp werd de complexiteit niet onderschat.

Een werkbaar stappenplan

W/E adviseurs werd uitgenodigd door de corporaties om samen met hen een plan van aanpak te bedenken. Belangrijk criterium daarbij was het ontwerpen van een stevig gefundeerde en pragmatische aanpak, die binnen de randvoorwaarden van beschikbare tijd en middelen een optimaal resultaat gaat leveren. Dit mondde uit in een stappenplan, met achtereenvolgens de fasen afbakening, archetypering, inventarisatie van vastgoedactiviteiten, materialisering en aggregatie van materiaalstromen. Middels interviews met betrokkenen zijn uitgevoerde en geplande vastgoedingrepen per corporatie tot representatieve materiaalstromen per jaar gesmeed. Voordeel van deze aanpak is de werkbaarheid binnen de bestaande vastgoedprocessen van de vier corporaties en behoud van datakwaliteit. Door gebruik te maken van beschikbare milieuprofielen en informatie uit de Milieuprestatie Gebouwen (MPG) en de Nationale Milieudatabase (NMD), benut W/E adviseurs de bestaande kennis en methodieken optimaal.

Bossche corporaties brengen materiaalstromen in kaart

In het diagram valt te zien dat bij een set renovatie-ingrepen de grootste ingaande en uitgaande stroom keramiek is.

Resultaten

De milieu-impact van de materiaalstromen is uiteindelijk uitgedrukt in de MKI (Milieu Kosten Indicator). Deze maakt het mogelijk milieueffecten door ingrepen in de voorraad op een goede manier bij elkaar op te tellen. In een rapportage zijn voor de gezamenlijke voorraad deze resultaten verzameld. Een van de opvallendste resultaten is de dominante omvang en milieu-impact van de nieuwbouwactiviteiten. Bij energiebesparing ligt de focus doorgaans in de bestaande voorraad. Voor circulariteit kan dus een genuanceerder beeld ontstaan per corporatie, afhankelijk van het portefeuilleplan.

 

'Het duurzaamheidsakkoord was uniek in Nederland. Naast het thema energie bevat het ook aanzienlijke doelstellingen met betrekking tot circulariteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzame samenwerking. Nog niet eerder hebben een gemeente, de aanwezige woningcorporaties en de huurderverenigingen dergelijke langetermijnafspraken met elkaar gemaakt.'

Lennart Zwijsen, Mooiland

Daarnaast is bijvoorbeeld de milieu-impact van bepaalde onderhoud en renovatie-ingrepen relatief groot per kilogram materiaal. Dit blijkt o.a. te worden veroorzaakt door een groot aandeel glasvervanging en de toepassing van metalen (aluminium, koper en staal) in installaties. In bovenstaande diagram valt te zien dat bij een set renovatie-ingrepen de grootste ingaande en uitgaande stroom keramiek is, met respectievelijk 200 ton die wordt toegevoerd voor renovaties, en 200 ton die wordt afgevoerd. Bij deze set worden dan ook veel badkamers en tegels vervangen, en is het resultaat niet verrassend. Desondanks heeft van deze set de ingaande stroom koper (slechts 14 ton), aanwezig in installaties zoals zonnepanelen, de grootste milieu-impact. Koper zorgt in dit geval zelfs voor bijna de helft van de totale milieu-impact van de renovatie-ingrepen!

De meerwaarde van het zowel kijken naar de in-en uitgaande kilogrammen, als de bijbehorende milieu-impact van die materiaalstromen, is duidelijk. Niets is wat het op het eerste oog lijkt: de grootste stroom in gewicht, is niet altijd de stroom met de grootste milieu-impact. En hoe nu verder? Nu de eerste stap van inventarisatie is gezet, lonkt het perspectief om optimalisaties in materiaalgebruik en circulariteit te gaan implementeren met partijen in de markt. Daarom zoekt W/E adviseurs ook naar praktische uitvoeringen van circulaire bouw: in dat kader is onlangs een publicatie uitgebracht met daarin een selectie van inspirerende circulaire producten en diensten, voor alle onderdelen van een gebouw: Circulaire producten & diensten (inspiratieboek, RVO). Circulaire producten & diensten, ten behoeve van het Transitieteam Circulaire Bouweconomie en in opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Deze selectie kan dienen als een eerste stap en inspiratie om de materialen en producten die omgaan bij corporaties circulair in te richten. Op de achtergrond speelt ook de vraag hoe nu de optimalisatie in materialen in balans te brengen met de maatregelen voor energiebesparing. Inmiddels wordt er door een landelijk TKI-consortium van kennisinstituten en marktpartijen (kader) gewerkt aan een ‘routekaart CO2 en circulair’ die beide werelden bij elkaar brengt en inzicht geeft in de ontwikkeling van CO2 en circulariteit in een voorraad van gebouwen middels scenario’s.

BTIC

Het Bouw Techniek en Innovatie Centrum (BTIC) is een meerjarig innovatieprogramma gestart rond verduurzaming van de bestaande bouw . Samen met onder meer OnderhoudNL, de TUDelft, Hogeschool Utrecht gaat W/E adviseurs zich de komende periode richten op het vaststellen van KPI’s voor milieueffecten van materialen en die van kansen voor circulariteit. Meer informatie? Neem contact op met Geurt Donze

Tekst: Dora Vancso, Thijs Kurstjens, Geurt Donze

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c54 c243 c244
Toekomst van wonen en CO2-reductie

Toekomst van wonen en CO2-reductie

21 jul om 15:30 uur
timer 5 min

Marten Valk: We hebben in de gebouwde omgeving de uitdaging om onze huidige CO2-uitstoot terug te brengen van 180 Mt/jaar naar ...

Lees verder »

c21 c54 c244 c276
Visie op 2050: ‘Gebouwen produceren zelf water’

Visie op 2050: ‘Gebouwen produceren zelf ...

20 jul om 17:00 uur
timer 2 min

Johan Bel: Wat hebben we ons toch een zorgen gemaakt 30 jaar geleden. De aanstormende ellende van klimaatverandering denderde ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Kom alles te weten over de toepassing van het materialenpaspoort

Kom alles te weten over de toepassing van het ...

19 jul om 08:00 uur
timer 1 min

Wordt het materialenpaspoort de holy grail van de circulaire bouw en doet de hele bouwsector mee aan het categoriseren ...

Lees verder »

c2 c11 c21 c225 c244
Advertorial: Blijven verbeteren en verduurzamen

Advertorial: Blijven verbeteren en verduurzamen

15 jul om 08:15 uur
timer 2 min

Zowel met vlas als biobased en circulaire grondstof als met prefabricage, sluiten de Faay scheidingswanden perfect ...

Lees verder »

c2 c11 c21 c225 c244
Advertorial: milieuvriendelijke, betonnen bouwmaterialen spelen een belangrijke rol in de verduurzaming van de bouwsector

Advertorial: milieuvriendelijke, betonnen bouwmaterialen ...

13 jul om 09:30 uur

Om de bouwsector echt te kunnen verduurzamen, is het van belang om de milieu-impact van alle bouwmaterialen in ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Voorzitter transitieteam: ‘We moeten op veel terreinen nog de succesformule vinden’

Voorzitter transitieteam: ‘We moeten op ...

8 jul om 08:57 uur
timer 6 min

Vincent Gruis volgde Elphi Nelissen op als voorzitter van het transitieteam Circulaire Bouweconomie. Welke kant ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c237 c243 c244 c265
Dura Vermeer op Duurzaam Gebouwd Congres 2021: ‘Krachten bundelen en lef tonen’

Dura Vermeer op Duurzaam Gebouwd Congres 2021: ...

28 jun om 13:15 uur
timer 5 min

‘Welkom in de Woonfabriek’, waar duurzame en gezonde woningen aan de lopende band worden vervaardigd ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c260
DERIX neemt gebruikte houtelementen terug om circulair te bouwen

DERIX neemt gebruikte houtelementen terug om ...

28 jun om 10:00 uur
timer 2 min

Wereldwijd veroorzaken bouwmaterialen zo'n 11 procent van de totale CO2-uitstoot en zijn verantwoordelijk voor ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Circulaire modewinkel in middeleeuws stadskasteel

Circulaire modewinkel in middeleeuws stadskasteel

18 jun om 11:01 uur
timer 3 min

Een gedeelte van het middeleeuwse stadskasteel Drakenborch in Utrecht is omgetoverd tot een hippe, circulaire ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Hoe circulair wil je het hebben?

Hoe circulair wil je het hebben?

15 jun om 13:31 uur
timer 1 min

Duurzaam Gebouwd-partner Heembouw wil circulair ontwerpen en bouwen concreet maken. Daarvoor riep de ontwerpende ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Duurzaam Bouwen Awards: ‘Innovatiever uitvragen met duurzaamheid als belangrijkste criterium’

Duurzaam Bouwen Awards: ‘Innovatiever ...

15 jun om 11:00 uur

Traditiegetrouw worden tijdens het Duurzaam Gebouwd Congres de Duurzaam Bouwen Awards uitgereikt, aan de ‘Meest ...

Lees verder »

c21 c225 c244
<span>'NMD moet hét platform voor circulair bouwen worden'</span>

'NMD moet hét platform voor circulair ...

9 jun om 15:00 uur
timer 2 min

De stichting Nationale Milieudatabase (NMD) wil voor 2023 zorgen voor een platform die op landelijk uniforme wijze ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up