Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

timer6 min
Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

Diepverscholen in een rustiek gedeelte van Nederland ligt een verrassend nieuw gebouw, gemaakt van hout, hennep en olifantsgras. Welkom in het kenniscentrum Biosintrum.

Het bijzondere pand langs provinciale weg N381 in Zuidoost-Friesland bestaat voor 80% uit biobased materialen. Begin dit jaar won het Biosintrum daarom al De Nederlandse Bouwprijs 2019, terwijl het pas op 7 juni werd geopend. Waarom is het een kleinere gemeente, Ooststellingwerf, die dit extreem duurzame gebouw wilde realiseren? Bij een rondgang door de drie vleugels en twee verdiepingen geeft het gebouw al snel veel geheimen prijs en anders worden die wel verteld door Engbert van Esch. Hij is hier sinds half maart interim-directeur en warm pleitbezorger van verduurzaming.

Losgegaan

Als voormalig wethouder van Ooststellingwerf werkte Van Esch hier twaalf jaar lang aan zijn idealen. Samen met burgemeester Harry Oosterman trok Van Esch steeds harder aan het onderwerp duurzaamheid. “Het denken over duurzaamheid is hier in Friesland al van nature aanwezig”, begint Van Esch. “We lopen er niet echt mee te koop, maar het besef is hier heel groot. Juist in een provincie waar de agrarische sector alleen maar lijkt te intensiveren, zijn we bezig met het behoud van onze leefomgeving. Een agrariër weet heel goed dat het ophoudt, als hij zijn grond uitput. Sommige groepen willen daarom weer boeren zoals vroeger.”

De ambities van de gemeente om dit opmerkelijke, 3,6 miljoen euro kostende gebouw neer te zetten, werden ook gevoed door buurman Anne-Jan Zwart. Deze succesvolle ondernemer in ecologische land- en tuinbouwproducten (ECOstyle) ontwikkelde hier in de weilanden een bijzonder bedrijventerrein. Dit Ecomunitypark verwierf zelfs als eerste ter wereld het duurzaamheidscertificaat BREEAM-NL Gebiedsontwikkeling Outstanding. Ondertussen was Ooststellingwerf zelf bezig met het formuleren van een toekomst als ‘zelfbewuste plattelandsgemeente’. Een jaar of vijf geleden is men echt “losgegaan”, aldus Van Esch. En dat op basis van een programma dat inzet op een biobased economie voor de domeinen wonen, werken en recreatie.

Hardware

Bij die grote gemeentelijke aspiraties paste ook de ontwikkeling van een bijzonder gebouw. “Wij constateerden dat we ter inspiratie ook hardware nodig hadden en rond 2016 heeft de gemeenteraad dat financieel vastgelegd. Ooststellingwerf betaalt nu 1 miljoen euro, ook de provincie Friesland geeft 1 miljoen subsidie en de laatste 1,6 miljoen leent de stichting die het gebouw in eigendom heeft van de gemeente.”

Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

Het nu ontstane kenniscentrum moet op het gebied van duurzaamheid een spil worden tussen onderwijs en bedrijfsleven en mede daarom is Paul de Ruiter Architects aangezocht om een uitzonderlijk duurzaam gebouw te ontwerpen. Hij wilde de lat hoog leggen en iets unieks voor heel Europa realiseren. ‘Toonaangevend’ en ‘verbinding’ (mens-natuur) zijn waarden die bij het ontwerp passen en op allerlei manieren in de praktijk terugkomen. Of het nu de dominante houten kolommen zijn of de grote raampartijen, die nauw aansluiten op het Friese weidelandschap en de zich herstellende natuur in het park zelf. Omdat de slappe bodem toch meer stevigheid vereiste, rusten de houten binten die de constructie dragen wel op betonnen heipalen. Verder zijn de lift en het sanitair niet bepaald duurzaam, maar de toiletten worden wel doorgespoeld met buitenwater.

Frans dorpsplein

Bij de rondleiding door Van Esch zijn tal van fijne details te ontdekken en valt ook de bijna volledige afwezigheid van verf op. Een van de mooiste resultaten is het zitbankje rond de boom in het hart van het Biosintrum, het atrium. Die plek heeft nu al de aantrekkingskracht van een knus Frans dorpsplein. Daarboven valt het licht door een duurzame koepel, die niet gemaakt is van glas of kunststof, maar van biofolie. Tussen de twee flexibele lagen folie wordt lucht gepompt, die zorgt voor de isolatie tegen kou en warmte. Deze bijzondere luchtkussenkoepel heeft zijn diensten elders al bewezen.

Ondertussen wandelen we over een dekvloer die bestaat uit een mengsel van marmoleum, kalk en olifantsgras, een snelgroeiende grassoort die in één seizoen twee tot vier meter hoog kan worden. De enige zorg van Esch is nu nog welk biologisch schoonmaakmiddel moet worden toegepast. Opvallend is de aangename temperatuur, terwijl het buiten 10 graden Celsius is en de verwarming niet eens aan staat. De isolatie (onder meer met spijkerbroeken) en de klimaatinstallatie van TripleAqua doen hun werk dus al goed, waarbij geen dure, diepe bron aan te pas hoeft te komen. Zonnepanelen op het dak leveren de elektriciteit en in de wintermaanden draaide het gebouw al quitte.

Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

Engbert van Esch voor de ingang van het Biosintrium.

Lyrisch

De akoestiek in de diverse, soms hoge ruimtes blijkt heel prettig, wellicht een gevolg van de vele wanden van spaanplaat, met daarin houtsnippers zonder lijm. Andere wanden zijn afgewerkt met biologisch afbreekbaar vlasvezel en verder zijn er ook wanden die bestaan uit een combinatie van hennep gemixt met kalk (met een fors dragend vermogen). De kozijnen zijn gemaakt van duurzaam accoyahout. Als kwartiermaker wordt Van Esch lyrisch van allerlei visuele en praktische zaken. Van de functionele congreszaal tot en met het brekende zonlicht in de koepel. Een van de twee onderwijsruimten noemt hij vol trots al de panoramazaal. Deze biedt niet alleen een weids uitzicht op de provinciale autoweg, maar - door extra isolatie - ook een frappante stilte. De twee lokalen aan de uiteinden van twee vleugels hebben een prettig eigenzinnige vormgeving en doen bijna terugverlangen naar de studietijd.

Poppenkast

In het iconische gebouw is zelfs de behuizing van stopcontacten gemaakt van maïs, waaraan te zien is dat de drie aannemers samen met adviesbureau DGMR werkelijk alles uit de kast hebben gehaald. “Wat soms ook echt een zoektocht was”, aldus Van Esch. “Daarbij paste geen gewone aanbesteding, dat wilde de gemeente per se niet. Aanbesteden is poppenkast. Zelfs ‘traditioneel aannemen’ kon hier niet, grapte een van de aannemers. Wij hebben vooral goed gekeken naar het bouwbudget en daar is de geschikte expertise bij gezocht. De aanbestedingswet geeft daarvoor de ruimte, maar heel veel van die ruimte wordt vaak weggenomen doordat gemeenteraden zelf besluiten de regels strenger te maken dan ze zijn.”

De tijd zal leren of dit gebouw het vliegwiel wordt, dat Ooststellingwerf verwacht. Zes onderwijsinstellingen uit Leeuwarden en Drachten hebben zich eraan verbonden, samen met veertien regionale bedrijven. Zo moet een broeinest van innovatieve en duurzame ideeën ontstaan voor de gemeente en de provincie.

Van Esch tot slot: “Het gebouw is puur uit idealisme neergezet, maar er zit wel een businesscase onder die de jaarlijkse exploitatie mogelijk maakt. Ook flexwerkers zijn hier welkom of recreatieve fietsers en werknemers uit de buurt. We zitten hier op een kruispunt van Friesland, Groningen en Drenthe en binnenkort krijg ik zelfs Zweden op bezoek. Kansen genoeg!”

Tekst: Ysbrand Visser

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

Gamechangers in de Bouw & Infra in Circl

Gamechangers in de Bouw & Infra in Circl

20 aug om 17:00 uur
timer 1 min

Circl aan de Amsterdamse Zuidas vormt het podium voor Gamechangers in de Bouw & Infra, waar de veranderopgave ...

Lees verder »

44 miljoen subsidie voor circulaire economie

44 miljoen subsidie voor circulaire economie

13 aug om 13:00 uur
timer 2 min

Nieuwe subsidieregeling voor pilot- en demonstratieprojecten gericht op recycling en hergebruik van afval, en ...

Lees verder »

Boek van Cradle to Cradle-grondleggers over positieve gebouwimpact

Boek van Cradle to Cradle-grondleggers over ...

1 aug om 08:00 uur
timer 3 min

Het nieuwe boek ‘Creating Buildings With Positive Impacts’, van de hand van Douglas Mulhall, Michael ...

Lees verder »

Circulair gebouw voor GGZ-instelling Emergis in Zeeland

Circulair gebouw voor GGZ-instelling Emergis ...

30 jul om 10:00 uur
timer 8 min

Circulair bouwen is niet eenvoudig. Gelukkig vielen tijdens de bouw van het nieuwe circulaire gebouw van GGZ-instelling ...

Lees verder »

Handreiking Losmaakbaarheid geeft aanbestedingsadvies

Handreiking Losmaakbaarheid geeft aanbestedingsadvies

25 jul om 11:00 uur
timer 1 min

PIANOo en Rijkswaterstaat sloegen de handen ineen voor een handreiking Losmaakbaarheid. In de publicatie lees ...

Lees verder »

'Experimenteren en innoveren essentieel voor duurzaam inkopen'

'Experimenteren en innoveren essentieel voor ...

18 jul om 13:00 uur
timer 9 min

Lef tonen en nieuwe vormen van samenwerken vormen de sleutel naar een duurzamer, meer circulair inkoop- en aanbestedingsproces. ...

Lees verder »

Circulaire dakrenovatie dankzij hergebruik steenwol

Circulaire dakrenovatie dankzij hergebruik steenwol

18 jul om 10:00 uur
timer 4 min

Isoleren met steenwol is duurzaam en circulair dankzij de onuitputtelijke grondstof waarvan het materiaal wordt ...

Lees verder »

Remontabel kantoorgebouw haalt natuur naar binnen

Remontabel kantoorgebouw haalt natuur naar binnen

11 jul om 11:00 uur
timer 3 min

In Driebergen verrijst een volledig remontabel kantoorpand, met een duurzaamheidsniveau dat ligt op BREEAM Outstanding. ...

Lees verder »

Bergen duurzaamheid verzetten in België

Bergen duurzaamheid verzetten in België

9 jul om 15:30 uur
timer 6 min

In Westerlo gaat op een heuse duurzame bouwcampus het eerste circulaire gebouw van België verrijzen. Vanuit ...

Lees verder »

'Luchtdichtheid essentieel voor NOM-garantie MorgenWonen'

'Luchtdichtheid essentieel voor NOM-garantie ...

2 jul om 08:00 uur

In heel Nederland kom je ze tegen, de woningen van MorgenWonen. In totaal zijn er al meer dan 1.400 gerealiseerd. ...

Lees verder »

Afvalstromen aanpakken door verduurzaming verpakkingen

Afvalstromen aanpakken door verduurzaming verpakkingen

24 jun om 08:30 uur
timer 2 min

Heijmans gaat het gebruik van verpakkingen radicaal terugdringen. Vanaf 2021 kiest het bouwbedrijf uitsluitend ...

Lees verder »

Bedrijven ontwikkelen circulair product binnen 150 dagen

Bedrijven ontwikkelen circulair product binnen ...

11 jun om 11:00 uur
timer 3 min

Lukt het om binnen 150 dagen een nieuw circulair product te ontwikkelen met marktpotentie? De bedrijven ENGIE, ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up