Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

timer6 min
Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

Diepverscholen in een rustiek gedeelte van Nederland ligt een verrassend nieuw gebouw, gemaakt van hout, hennep en olifantsgras. Welkom in het kenniscentrum Biosintrum.

Het bijzondere pand langs provinciale weg N381 in Zuidoost-Friesland bestaat voor 80% uit biobased materialen. Begin dit jaar won het Biosintrum daarom al De Nederlandse Bouwprijs 2019, terwijl het pas op 7 juni werd geopend. Waarom is het een kleinere gemeente, Ooststellingwerf, die dit extreem duurzame gebouw wilde realiseren? Bij een rondgang door de drie vleugels en twee verdiepingen geeft het gebouw al snel veel geheimen prijs en anders worden die wel verteld door Engbert van Esch. Hij is hier sinds half maart interim-directeur en warm pleitbezorger van verduurzaming.

Losgegaan

Als voormalig wethouder van Ooststellingwerf werkte Van Esch hier twaalf jaar lang aan zijn idealen. Samen met burgemeester Harry Oosterman trok Van Esch steeds harder aan het onderwerp duurzaamheid. “Het denken over duurzaamheid is hier in Friesland al van nature aanwezig”, begint Van Esch. “We lopen er niet echt mee te koop, maar het besef is hier heel groot. Juist in een provincie waar de agrarische sector alleen maar lijkt te intensiveren, zijn we bezig met het behoud van onze leefomgeving. Een agrariër weet heel goed dat het ophoudt, als hij zijn grond uitput. Sommige groepen willen daarom weer boeren zoals vroeger.”

De ambities van de gemeente om dit opmerkelijke, 3,6 miljoen euro kostende gebouw neer te zetten, werden ook gevoed door buurman Anne-Jan Zwart. Deze succesvolle ondernemer in ecologische land- en tuinbouwproducten (ECOstyle) ontwikkelde hier in de weilanden een bijzonder bedrijventerrein. Dit Ecomunitypark verwierf zelfs als eerste ter wereld het duurzaamheidscertificaat BREEAM-NL Gebiedsontwikkeling Outstanding. Ondertussen was Ooststellingwerf zelf bezig met het formuleren van een toekomst als ‘zelfbewuste plattelandsgemeente’. Een jaar of vijf geleden is men echt “losgegaan”, aldus Van Esch. En dat op basis van een programma dat inzet op een biobased economie voor de domeinen wonen, werken en recreatie.

Hardware

Bij die grote gemeentelijke aspiraties paste ook de ontwikkeling van een bijzonder gebouw. “Wij constateerden dat we ter inspiratie ook hardware nodig hadden en rond 2016 heeft de gemeenteraad dat financieel vastgelegd. Ooststellingwerf betaalt nu 1 miljoen euro, ook de provincie Friesland geeft 1 miljoen subsidie en de laatste 1,6 miljoen leent de stichting die het gebouw in eigendom heeft van de gemeente.”

Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

Het nu ontstane kenniscentrum moet op het gebied van duurzaamheid een spil worden tussen onderwijs en bedrijfsleven en mede daarom is Paul de Ruiter Architects aangezocht om een uitzonderlijk duurzaam gebouw te ontwerpen. Hij wilde de lat hoog leggen en iets unieks voor heel Europa realiseren. ‘Toonaangevend’ en ‘verbinding’ (mens-natuur) zijn waarden die bij het ontwerp passen en op allerlei manieren in de praktijk terugkomen. Of het nu de dominante houten kolommen zijn of de grote raampartijen, die nauw aansluiten op het Friese weidelandschap en de zich herstellende natuur in het park zelf. Omdat de slappe bodem toch meer stevigheid vereiste, rusten de houten binten die de constructie dragen wel op betonnen heipalen. Verder zijn de lift en het sanitair niet bepaald duurzaam, maar de toiletten worden wel doorgespoeld met buitenwater.

Frans dorpsplein

Bij de rondleiding door Van Esch zijn tal van fijne details te ontdekken en valt ook de bijna volledige afwezigheid van verf op. Een van de mooiste resultaten is het zitbankje rond de boom in het hart van het Biosintrum, het atrium. Die plek heeft nu al de aantrekkingskracht van een knus Frans dorpsplein. Daarboven valt het licht door een duurzame koepel, die niet gemaakt is van glas of kunststof, maar van biofolie. Tussen de twee flexibele lagen folie wordt lucht gepompt, die zorgt voor de isolatie tegen kou en warmte. Deze bijzondere luchtkussenkoepel heeft zijn diensten elders al bewezen.

Ondertussen wandelen we over een dekvloer die bestaat uit een mengsel van marmoleum, kalk en olifantsgras, een snelgroeiende grassoort die in één seizoen twee tot vier meter hoog kan worden. De enige zorg van Esch is nu nog welk biologisch schoonmaakmiddel moet worden toegepast. Opvallend is de aangename temperatuur, terwijl het buiten 10 graden Celsius is en de verwarming niet eens aan staat. De isolatie (onder meer met spijkerbroeken) en de klimaatinstallatie van TripleAqua doen hun werk dus al goed, waarbij geen dure, diepe bron aan te pas hoeft te komen. Zonnepanelen op het dak leveren de elektriciteit en in de wintermaanden draaide het gebouw al quitte.

Extreem duurzaam pand: van idealisme naar inspiratie

Engbert van Esch voor de ingang van het Biosintrium.

Lyrisch

De akoestiek in de diverse, soms hoge ruimtes blijkt heel prettig, wellicht een gevolg van de vele wanden van spaanplaat, met daarin houtsnippers zonder lijm. Andere wanden zijn afgewerkt met biologisch afbreekbaar vlasvezel en verder zijn er ook wanden die bestaan uit een combinatie van hennep gemixt met kalk (met een fors dragend vermogen). De kozijnen zijn gemaakt van duurzaam accoyahout. Als kwartiermaker wordt Van Esch lyrisch van allerlei visuele en praktische zaken. Van de functionele congreszaal tot en met het brekende zonlicht in de koepel. Een van de twee onderwijsruimten noemt hij vol trots al de panoramazaal. Deze biedt niet alleen een weids uitzicht op de provinciale autoweg, maar - door extra isolatie - ook een frappante stilte. De twee lokalen aan de uiteinden van twee vleugels hebben een prettig eigenzinnige vormgeving en doen bijna terugverlangen naar de studietijd.

Poppenkast

In het iconische gebouw is zelfs de behuizing van stopcontacten gemaakt van maïs, waaraan te zien is dat de drie aannemers samen met adviesbureau DGMR werkelijk alles uit de kast hebben gehaald. “Wat soms ook echt een zoektocht was”, aldus Van Esch. “Daarbij paste geen gewone aanbesteding, dat wilde de gemeente per se niet. Aanbesteden is poppenkast. Zelfs ‘traditioneel aannemen’ kon hier niet, grapte een van de aannemers. Wij hebben vooral goed gekeken naar het bouwbudget en daar is de geschikte expertise bij gezocht. De aanbestedingswet geeft daarvoor de ruimte, maar heel veel van die ruimte wordt vaak weggenomen doordat gemeenteraden zelf besluiten de regels strenger te maken dan ze zijn.”

De tijd zal leren of dit gebouw het vliegwiel wordt, dat Ooststellingwerf verwacht. Zes onderwijsinstellingen uit Leeuwarden en Drachten hebben zich eraan verbonden, samen met veertien regionale bedrijven. Zo moet een broeinest van innovatieve en duurzame ideeën ontstaan voor de gemeente en de provincie.

Van Esch tot slot: “Het gebouw is puur uit idealisme neergezet, maar er zit wel een businesscase onder die de jaarlijkse exploitatie mogelijk maakt. Ook flexwerkers zijn hier welkom of recreatieve fietsers en werknemers uit de buurt. We zitten hier op een kruispunt van Friesland, Groningen en Drenthe en binnenkort krijg ik zelfs Zweden op bezoek. Kansen genoeg!”

Tekst: Ysbrand Visser

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c244
Geen materialenpaspoort maar een gebouwenpaspoort?

Geen materialenpaspoort maar een gebouwenpaspoort?

16 sep om 16:30 uur
timer 6 min

Moet een materialenpaspoort een query zijn, binnen alle informatie die er beschikbaar is? Of is het een toepasbare ...

Lees verder »

c21 c120 c225 c244
Barentsz-(her)ontdekkingshuizen vormen kans voor opschaling renovaties

Barentsz-(her)ontdekkingshuizen vormen kans ...

7 sep om 10:00 uur
timer 5 min

Een vastgoedvoorraad die geen gebruik meer maakt van fossiele brandstoffen, omhuld door een warme jas en zonder ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Onderzoek 'Beter Wonen in NL' legt vier belangrijke kansen bloot in de verbeteropgave

Onderzoek 'Beter Wonen in NL' legt vier belangrijke ...

26 aug om 17:00 uur
timer 5 min

Het bestaande vastgoed in Nederland moet worden verbeterd. Miljoenen woningen moeten de komende decennia een grondige ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c244 c279
Webinar Materialenpaspoort: samen circulair versnellen!

Webinar Materialenpaspoort: samen circulair ...

20 aug om 17:00 uur
timer 2 min

Hoe ver zijn we met het materialenpaspoort en waar lopen we nog tegenaan bij de praktische uitwerking en uitvoering? ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Toekomst van duurzame energie en Sustainable Development Goals op Building Holland 2021

Toekomst van duurzame energie en Sustainable ...

17 aug om 17:00 uur

Op Building Holland vind je, naast het programma op de mainstage, een grote diversiteit aan Side Events. Tijdens ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Baanbrekende innovaties krijgen podium

Baanbrekende innovaties krijgen podium

13 aug om 11:00 uur
timer 1 min

Innovators opgelet! De Rabobank Innovation Challenge gaat weer van start. Na succesvolle eerdere edities komt ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c245
Wil jij een circulaire en gezonde school?

Wil jij een circulaire en gezonde school?

12 aug om 17:00 uur

Wil jij alles weten over circulaire scholen én ben je benieuwd naar wat de actualisatie van het Programma ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c244
Samen versnellen en circulaire installaties bij Building Holland Digital

Samen versnellen en circulaire installaties ...

12 aug om 07:00 uur
timer 1 min

Van integrale en groene leefomgevingen tot klimaatpositief circulair bouwen: het programma van de volgende Building ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c244
Expertteam biedt oplossingen voor flexwonen

Expertteam biedt oplossingen voor flexwonen

11 aug om 10:01 uur
timer 5 min

Door het beperkte aanbod is de woningmarkt niet alleen overspannen, de vraag naar tijdelijke woonruimte zorgt ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244
Toekomst van wonen en CO2-reductie

Toekomst van wonen en CO2-reductie

21 jul om 15:30 uur
timer 5 min

Marten Valk: We hebben in de gebouwde omgeving de uitdaging om onze huidige CO2-uitstoot terug te brengen van 180 Mt/jaar naar ...

Lees verder »

c21 c54 c244 c276
Visie op 2050: ‘Gebouwen produceren zelf water’

Visie op 2050: ‘Gebouwen produceren zelf ...

20 jul om 17:00 uur
timer 2 min

Johan Bel: Wat hebben we ons toch een zorgen gemaakt 30 jaar geleden. De aanstormende ellende van klimaatverandering denderde ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Kom alles te weten over de toepassing van het materialenpaspoort

Kom alles te weten over de toepassing van het ...

19 jul om 08:00 uur
timer 1 min

Wordt het materialenpaspoort de holy grail van de circulaire bouw en doet de hele bouwsector mee aan het categoriseren ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up