De blauwdruk van circulaire brandweerkazernes

timer6 min
De blauwdruk van circulaire brandweerkazernes

De nieuwe circulaire brandweerkazerne in Surhuisterveen heeft meermaals de landelijke media gehaald. Het in juni 2019 opgeleverde pand van de Veiligheidsregio Fryslân is Nul op de Meter (NOM), gasloos, demontabel en is zo circulair mogelijk gebouwd middels een lokale aanbesteding. Wij spraken met Harm Tigchelaar, directeur van JOUS architecten, en Laurens van den Brink, projectleider huisvesting van de Veiligheidsregio Fryslân.

Beeld bovenaan: De nieuwe brandweerkazerne in Surhuisterveen is de eerste in een reeks van NOM-kazernes. Foto: Gerard van Beek Fotografie

Opdrachtgever Veiligheidsregio Fryslân is sinds 2014 in het beheer van al het brandweervastgoed. Na een integrale scan is vastgesteld dat veel kazernes aan vernieuwing toe zijn. “Veiligheidsregio Fryslân heeft 65 brandweerkazernes”, vertelt Van den Brink. Uit die lijst moeten er in ieder geval 8 vernieuwd worden voor 2025. Tot 2050 zal dat een aanzienlijk deel van de vastgoedportefeuille zijn. “Het zou zonde zijn om voor elk pand het wiel opnieuw uit te vinden.”

Lokaal duurzaam

Vanuit dat sentiment is samen met JOUS architecten een blauwdruk ontworpen. Deze standaard, zo is het idee, kan bij elke nieuwbouw van de brandweerkazernes van Veiligheidsregio Fryslân worden ingezet om het proces te vergemakkelijken. Van begin af aan stond in deze blauwdruk de ambitie vast om zo circulair en demontabel mogelijk te bouwen, onder andere door de inzet van hergebruikte materialen. Ofwel: “Reduce, reuse, recycle”, aldus Van den Brink. De kazerne in Surhuisterveen is de eerste die op basis van deze blauwdruk is gebouwd. In Harlingen wordt een vergelijkbare kazerne gebouwd, die opgeleverd wordt in april 2020.

In de blauwdruk is rekening gehouden met veel circulaire aspecten, vertelt Tigchelaar, zodat deze elementen zonder twijfel werden toegepast. Dat neemt niet weg dat de nieuwbouw een gezamenlijk proces was, waarin ook de aannemers hun kennis konden delen. Dat verliep middels een traditionele aanbesteding om juist de lokale aannemers te bereiken. “De brandweer bestaat voor het grootste deel uit vrijwilligers. Die zijn ons veel waard”, legt Van der Brink uit. “Het helpt dus om de lokale economie op deze manier te ondersteunen, door bedrijven uit nabijgelegen dorpen te betrekken en zo vrijwilligers aan ons te binden. Dat is nog duurzaam ook, want het scheelt op transportbewegingen.”

Circulariteit

Tigchelaar geeft aan dat de keuzes voor hergebruikte materialen sterk afhankelijk waren van de kansen die zich voordeden, iets wat de architect uitdaagde op zijn creativiteit. “In de entree is bijvoorbeeld vanwege grondstofbeperking bewust gekozen om het plafond weg te laten. Dat zag er wat karig uit, dus dan ga je op zoek naar mogelijkheden. In ons geval was dat hergebruik van oude brandslangen. Die hebben we strak getrokken om er een gekruist plafondelement van te maken dat niet helemaal dicht is, maar toch de aandacht van de oneffenheden wegneemt.”

Enkele andere kansen: de houten verdiepingsvloer is gemaakt van hergebruikte balken uit de draagconstructie van een voormalige fabriek uit Purmerend, verlichtingsarmaturen zijn afkomstig van Marktplaats en sommige gebruikersinstallaties, zoals de rookgasafzuiging, komen uit de oude kazerne. Op installatiegebied lagen de ambities wel hoger, geeft Tigchelaar toe, maar ‘dat is het mooie aan circulair bouwen: je leert per project’. Van den Brink vult aan: “Het voordeel is dat dit project repeterend is: we hebben nog zeven kazernes te gaan in de komende jaren. De blauwdruk gaat ook verder dan alleen Friesland, dus we kunnen hem steeds beter maken.”

De blauwdruk van circulaire brandweerkazernes

Harm Tigchelaar (links) en het team van JOUS architecten.

Flexibel

Een vlugge blik op de blauwdruk is voldoende om het demontabele aspect van het pand te begrijpen. Enerzijds heb je de ondersteuningsafdeling in een apart blok, dat op diverse manieren kan aansluiten op het stallingsgedeelte. Voor de stallingen is in het ontwerp rekening gehouden met brandweervoer- en vaartuigen van diverse groottes, waarbij de meest voorkomende afmeting de standaard van het blok bepaalt, dus geen overmaat. “Het voordeel is dat de constructie ook uit te breiden is op basis van een helder stramien, afhankelijk van de aanwezige specialismen. Zo kunnen we het ontwerp en de ruimtes hetzelfde houden, maar telkens in een andere montage”, aldus Van den Brink.

Hoewel de ambitie is gehaald om Nul op de meter te worden, was het de wens om ook volledig circulair te bouwen. Dit paste volgens Van den Brink echter niet binnen de tijd. “Als we honderd procent circulair wilden bouwen, hadden we er twee jaar voor moeten uittrekken. Dit is in negen maanden gedaan.” Reden daarvoor is het nog gelimiteerde aanbod van hergebruikt materiaal, waardoor het veelal zoeken is naar bruikbare grondstoffen. “Als we bijvoorbeeld meer van dat hout uit de dakconstructie hadden, hadden we dit ook kunnen doorvoeren in de kantine.” Anderzijds zijn bepaalde elementen vanwege verplichte afmetingen, voortkomend uit het Bouwbesluit, gewoonweg niet ‘tweedehands’ te verkrijgen. Tigchelaar: “Als je dat wilt doorbreken, moet het hele ontwerpproces anders worden gestructureerd. Overheidsinstanties zijn ook nog niet zo ver. Het Bouwbesluit is nog veel te leidend. Iedereen loopt tegen drempels van risico’s en verantwoordelijkheden aan. Daar moet eens een gesprek over komen.”

De blauwdruk van circulaire brandweerkazernes

De vrijwilligers van de brandweer zijn nauw betrokken bij het circulaire interieur van de kazerne. Foto: Gerard van Beek Fotografie

Andere esthetica

Circulariteit is altijd een kwestie van balanceren tussen ambitie en financiën, zo geven Tigchelaar en Van den Brink aan. Zo was het beter voor de losmaakbaarheid om de gevel uit te voeren met een kliksysteem, maar is toch gekozen voor geschroefde gevelplanken. Dat hoeft niet af te doen aan de esthetische kwaliteit. Integendeel, vindt Tigchelaar: “Circulair ontwerpen vraagt om een andere esthetiek. Je kunt zien dat het herbruikbaar is, dat moet je beseffen als opdrachtgever en architect. In dit geval van de verdiepingsvloer levert dat juist een mooie sfeer op. Ik denk dat dit vooral een kwestie van bewustwording is. We zijn de afgelopen jaren heel erg verwend met het idee dat alles perfect moet zijn. Daar komen we tegenwoordig wel op terug.”

“Circulariteit vraagt ook een andere mindset van de gebruiker”, merkt Van den Brink. “In een andere kazerne wilden we tweedehands wc-potten installeren, maar daar merk je toch wat weerstand. We moeten accepteren dat het er minder uitziet, maar men moet zich er ook plezierig voelen.” In de kazerne van Surhuisterveen zijn de vrijwilligers daarom nauw betrokken bij het ontwerp van het interieur. Ze kregen een budget voor de kantine, zodat ze zelf hergebruikte stoelen, verlichting en een bar konden kiezen. Dan zie je dat er lol in ontstaat. Ze vinden er uitdaging in.”

Samenwerking

Op de vraag wat andere projectteams van de brandweerkazerne in Surhuisterveen kunnen leren, wordt eenduidig geantwoord: samenwerking. “De grootste kracht van dit project is dat we intensief met gebruikers hebben gesproken”, aldus Tigchelaar. “Daar is de blauwdruk ook specifiek voor gemaakt. We hebben in vier à vijf avonden de eisen, functionaliteiten en looproutes besproken. Daar heb je in de uitwerking veel profijt van.”

“Als je echt circulair wilt bouwen, moet je nog meer met elkaar kijken wat er voor handen is en wat je ermee kunt doen”, zegt Tigchelaar. “Maar dat kost tijd. Bij ons was circulariteit een nadrukkelijke ambitie, maar het moet ook haalbaar zijn in een bepaalde tijd. In een ideale situatie zit je met nog meer verschillende disciplines om tafel, maar dan moet je het hele proces anders inrichten.”

Tekst: Reinoud Schaatsbergen

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c244
Webinar Circulair Bouwen: toekomstgericht ontwerpen met optimaal waardebehoud

Webinar Circulair Bouwen: toekomstgericht ontwerpen ...

Gisteren om 07:00 uur
timer 1 min

Circulair Bouwen laat zien hoe de bouw- en vastgoedsector tijdens het bouwen herbruikbaarheid van grondstoffen ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Nieuwe kansen en subsidies voor circulariteit

Nieuwe kansen en subsidies voor circulariteit

18 jan om 08:01 uur
timer 2 min

In 2021 stelt de overheid 114 miljoen euro subsidie beschikbaar voor het circulair herinrichten van je bedrijf. ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c249
Circulair aanbesteden: acht kansen op succes

Circulair aanbesteden: acht kansen op succes

14 jan om 10:01 uur
timer 3 min

Circulair aanbesteden is niet eenvoudig. Er zijn nog weinig regels voor een circulair speelveld, wat het uitvragen ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c280
Eerste circulaire sociale huurwoningen in Twente

Eerste circulaire sociale huurwoningen in Twente

12 jan om 16:01 uur
timer 3 min

In de Enschedese wijk Stroinkslanden kregen bewoners vorige week van Woningcorporatie De Woonplaats de sleutel ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c280
De eerste circulaire stappen van woningcorporaties

De eerste circulaire stappen van woningcorporaties

11 jan om 07:01 uur
timer 4 min

Hoe kunnen woningcorporaties anno 2021 naast het thema energie ook de circulariteit oppakken? Veel aspecten uit ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Vers van de pers: Duurzaam Gebouwd Jaarplanning 2021

Vers van de pers: Duurzaam Gebouwd Jaarplanning ...

8 jan om 17:00 uur

Benieuwd naar de thema’s die we in 2021 behandelen en welke events we organiseren? Onze jaarplanning voor ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Architecten_Lab eerste partner Cirkelstad Deventer

Architecten_Lab eerste partner Cirkelstad Deventer

8 jan om 07:01 uur
timer 5 min

Het eind 2020 gestarte Cirkelstad Deventer heeft de eerste partner weten aan te trekken. In woord en gebaar schaarde ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243 c244
Webinar gebouwschil: duurzaamheidsambities halen met een toekomstbestendige schil

Webinar gebouwschil: duurzaamheidsambities halen ...

8 jan om 07:00 uur
timer 1 min

Last call! Op 21 januari besteden we tijdens een webinar aandacht aan innovaites in de gevel en belichten we de ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245 c268
Nieuw: digitaal magazine Industrialisatie

Nieuw: digitaal magazine Industrialisatie

5 jan om 14:00 uur
timer 1 min

Het is zover: je kunt het gloednieuwe digitale magazine Industrialisatie vanaf nu gratis lezen. Dat doe je ...

Lees verder »

c21 c225 c238 c244 c260
ORGA architect wint Cirkel 2020

ORGA architect wint Cirkel 2020

23-12-2020 om 09:00 uur
timer 1 min

In de regio Nijmegen wordt duurzaamheid meestal in kapitalen geschreven. De maatregelen en inspanningen om ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
'Durven dromen voor het ultieme én betaalbare woongebied'

'Durven dromen voor het ultieme én betaalbare ...

21-12-2020 om 07:00 uur
timer 8 min

De volgende mijlpaal voor de Duurzaam Gebouwd Expeditie ’t Veen: Gemeente Hattem werd op 15 december bereikt ...

Lees verder »

c21 c225 c244
‘Circulair uitvragen: stel je kwetsbaar op en durf fouten te maken’

‘Circulair uitvragen: stel je kwetsbaar ...

18-12-2020 om 07:00 uur
timer 9 min

Welke lessen kunnen we leren van circulair aanbesteden en welke to do’s hebben gemeenten om aan de slag ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up