‘Hout is de oplossing voor een existentieel probleem in de bouw’

timer8 min
‘Hout is de oplossing voor een existentieel probleem in de bouw’

Aan de Oude Vlijmenseweg in ’s-Hertogenbosch verrijst een kersvers gebouw voor werk-ontwikkelbedrijf Weener XL, circulair, energieneutraal én gezond. Er worden zoveel mogelijk biobased materialen toegepast en over 40 jaar kan het pand volledig worden hergebruikt, of delen ervan. Een ideaal podium voor het event ‘Natuurlijk, hout!’ van Dura Vermeer, waar onder andere de impact, beschikbaarheid en businesscase van hout naar voren kwam.  

Als we binnenkomen in de entree van het gebouw op het voormalige Michelinterrein aan de Oude Vlijmenseweg, valt meteen de volumineuze inzet van hout op. We horen dat het gebouw van binnenuit werd ontworpen en dat er een focus was op het circulaire denken. Dat zien we terug in onder meer hout in de vloeren, maar ook in de gevel, waar we ook beplating aantreffen van rijstvlies. Voor het integrale ontwerpteam is ‘geen afval, geen uitval’, zo blijkt later ook tijdens een panelgesprek, want het gebouw is flexibel en op een later moment losmaakbaar.

Naast het uitgangspunt om maximaal circulair te bouwen horen we dat er ook goed nieuws te melden is op het vlak van energie: deze nieuwe locatie van Weener XL maakt geen gebruik meer van fossiele brandstoffen en is volledig energieneutraal. Voor de opwekking van duurzame energie zorgen de vele zonnepanelen op het dak en het gebouw wordt verwarmd door warmtepompen. Ook is er een groendak met onder andere sedum en mos om de biodiversiteit te stimuleren en werd het Definitief Ontwerp volledig uitgewerkt in een 3D-model, met BIM.

‘Hout is de oplossing voor een existentieel probleem in de bouw’

Geen eendagsvlieg

Deze combinatie van duurzaamheid, circulariteit én gezondheid speelt in op de wensen van Weener XL voor een toekomstbestendig gebouw waar medewerkers kunnen excelleren en zich prettig voelen. “Houtbouw is van iedereen”, laat Tim Peeters, tendermanager en stamhoofd (voorzitter) van de houtcaptains van Dura Vermeer, dan ook weten. Volgens hem is hout geen eendagsvlieg en heeft Dura Vermeer serieuze ambities op dit vlak: “We willen naar minstens 20% houtbouw voor de woningen die we in 2030 ontwikkelen. Dat laten we onder andere zien bij de projecten de Zangvogel in Vlaardingen en Hortus Ludi in Nijmegen.” Volgens hem zien we dat hout steeds meer een alternatief op gelijke hoogte wordt voor traditionele bouwmaterialen als beton en staal: “Toch mag je ze niet met elkaar vergelijken, want hout heeft andere eigenschappen. Het straalt bijvoorbeeld rust uit.” Collega Rob Steijn, divisiedirecteur Bouw en Vastgoed, geeft aan dat hij hout associeert met warmte. Daarnaast legt hij de nadruk op de duurzaamheidseigenschappen: “We willen een versnelde positieve bijdrage leveren aan de vermindering van de uitstoot van schadelijke broeikasgassen. Dat kan versneld met hout, want het materiaal slaat CO2 op en je vermijdt de uitstoot die vrijkomt als je andere materialen produceert.”

Nieuwe businesscases

Ook directeur Marijke Nas van Dura Vermeer verwacht dat hout een belangrijke rol speelt in het behalen van de klimaatdoelstellingen. “Wij kunnen een directe bijdrage leveren met onze projecten en we leren samen om de doelen te halen.” Ze doelt niet alleen op collega’s, maar ook op samenwerkingen die Dura Vermeer heeft met ketenpartners en met klanten. “We zien dat we dezelfde klimaatdoelstellingen willen oplossen en delen dus drijfveren. Tegelijkertijd werken we samen met een diversiteit aan klanten, met even zo veel wensen, maar we kunnen in ieder geval constateren dat er steeds meer bewustwording rondom dit thema ontstaat.” Een versnelling schuilt volgens Steijn nog in de kansen rondom nieuwe businesscases. Bijvoorbeeld voor woningcorporaties, om te rekenen met restwaarde en de herbruikbaarheid van het gebouw. “Hiervoor wordt ook het materialenpaspoort, waarin je aangeeft welke materialen worden ingezet in een gebouw, van belang. Maar ook de verandering naar het werken met CO2-beprijzing verhoogt de aantrekkelijkheid van biobased materialen als hout fors.” In zo’n realiteit neemt de toepassing van hout toe. Zijn er zorgen over de beschikbaarheid van het materiaal? “Er groeien meer bomen dan je huizen kunt bouwen.”

Dat beaamt ook kwartiermaker biobased bouwen Pablo van der Lugt van AMS Institute en TU Delft. “Als je hout toepast, pas dan FSC of PEFC toe, want dan weet je dat de herkomst geborgd is en dat het bos qua grootte in ieder geval gelijk blijft. Vragen naar de herkomst zijn we niet gewend, want we vragen bijvoorbeeld ook niet waar bakstenen of beton vandaan komen. Tropische ontbossing gebeurt echter nog steeds, dus we moeten ervoor zorgen dat we ons bekommeren om de duurzame beschikbaarheid van dit materiaal.” Van der Lugt ziet hout als een essentiële oplossing voor een existentieel probleem in de bouw: de helft van de gebouwde omgeving bestaat uit materialen die we moeten delven en binnen een eeuw komen we aan het einde van de beschikbaarheid ervan. “Hout werd in de industriële revolutie vervangen door beton en we zien nu weer een kanteling. Als je CO2-negatief wilt bouwen, dan is hout erg geschikt, mits het uit duurzaam beheerde bossen komt. Naast vragen over beschikbaarheid van het materiaal, zien we dat er vragen zijn over de technische eigenschappen van het materiaal.”

‘Hout is de oplossing voor een existentieel probleem in de bouw’

Pablo van der Lugt: 'Als je CO2-negatief wilt bouwen, dan is hout erg geschikt.'

Voordelen in bouwproces

Dat is logisch, want hout is een ander materiaal om toe te passen, met onder andere een andere vochtgevoeligheid en afdichting. Eerder gaf Steijn al aan dat er risico’s aan zitten, die je als beren op de weg kúnt zien. Van der Lugt nuanceert dat het materiaal vooral een kans vormt: “De complete draagconstructie kan in hout worden uitgevoerd. Hout is ook vijf keer lichter dan beton, wat bijvoorbeeld een voordeel is bij prefabricage en transport.” Er zijn ook aandachtspunten, zo meldt Van der Lugt: “Ga je echt de hoogte in, dan heb je de kracht van CLT nodig. Ook is hout volatiel in de prijs en kunnen de materiaalkosten in 9 maanden bijvoorbeeld 5 tot 10 procent veranderen. Dat maakt de voordelen in het bouwproces extra belangrijk. Door slim de installaties mee te detailleren, kun je de dragende constructie sneller afwerken.” Hij tipt verder om goed te letten op losmaakbaarheid: “Als je zonder natte knopen werkt, dan kun je later eenvoudiger losmaken. Dat is belangrijk voor bijvoorbeeld de nieuwe businesscase die we eerder vandaag bespreken, rondom restwaarde en herbruikbaarheid.” Het berekenen van de losmaakbaarheid doe je met Circular Buildings, de meetmethodiek die je op de website van de Dutch Green Building Council vindt.  

Ondergewaardeerd

Kijk je naar de impact op het verminderen van CO2-uitstoot, dan vermijd je met 1 ton naaldhout zo’n 1.5 ton aan uitstoot. Over de nieuwe locatie van Weener XL vertelt Van der Lugt dat er ‘1995 ton’ totaal bespaard wordt. Om de impact van houtbouw en het bewustzijn hieromtrent verder te vergroten, wordt er met een Manifest 2.0 ‘Bouwen binnen de grenzen van onze planeet’ geknokt om onder meer een carbon budget voor de bouwsector in te richten, het Milieuprestatiestelsel te verbeteren en biobased materialen een betere waardering te geven in de Milieuprestatie Gebouwen (MPG). “In de Nationale Milieudatabase (NMD) wordt hout nog niet goed genoeg gewaardeerd”, vindt Van der Lugt. “Het Manifest wil ervoor zorgen dat de daadwerkelijke CO2-opslag meegenomen wordt in de berekening. In alle levenscyclusanalyses (LCA’s) wordt CO2-opslag genoemd, maar nog niet meegenomen. Als we dit wél doen, dan gaat dit een ander, eerlijker speelveld creëren.” Van der Lugt voegt toe dat we meer aandacht moeten hebben voor gezondheid: “De kansen zijn duidelijk. Hout past goed in een omgeving ontworpen aan de hand van biophilic design. Daar voelen mensen zich beter, herstellen bijvoorbeeld sneller in een zorgomgeving of hebben betere prestaties in een leeromgeving. De nieuwbouw van Stadskantoor Venlo laat zien dat een gezond gebouw als resultaat kan hebben dat er 2 procent minder ziekteverzuim is. En als je personeel langdurig aan je wilt binden of wilt aantrekken, is welzijn een belangrijke pijler.”

Biobased bouwen wordt gemeengoed

Tijdens het panelgesprek maakt Niels Walters van Tarra architectuur & stedenbouw duidelijk dat die aandacht voor gezondheid een belangrijk onderdeel was van de ontwikkeling van de nieuwe huisvesting van Weener XL: “We kwamen in een vroeg stadium bij elkaar en dachten na over hoe we een gezond gebouw konden maken en met welke materialen. We merkten al snel dat we een gedeelde visie en drive hadden om hier anders te ontwerpen, met hout.” Michael Bol van Bureau Kade vult aan: “Voor Weener XL zetten we het ontwerp zo op dat het gebouw in hout kon worden opgebouwd. Wij waren al jaren aan de slag met biobased oplossingen, maar we zien dat het nog gemeengoed is. In de sector ontbreekt er nog altijd kennis over dit onderwerp en daarom zijn evenementen zoals deze [red: Natuurlijk, hout!] zo waardevol.”

‘Hout is de oplossing voor een existentieel probleem in de bouw’

Vlnr: Niels Walters, Rob van Gestel, Michael Bol

Rolverandering

Rob van Gestel van Archimedes voegt toe dat circulariteit en duurzaam bouwen de standaard worden: “Om onze klimaatdoelen te halen is het onontkoombaar.” Hij merkt ook dat er steeds vaker voor houtbouw wordt gekozen bij bouwopdrachten. “Dat gaat richting de helft van de opdrachten.” Daar sluiten Bert Verwoert van Alwiti Aluminium Geveltechniek en Jaap Kok van Laminated Timber Solutions zich bij aan. Verwoert: “We merken dat er meer vraag is vanuit de markt. En het is uitdagend om bijvoorbeeld de verschillende variaties in de gevel met elkaar af te stemmen.” Kok: “Er zijn steeds meer goede voorbeelden van houtbouw. Ik sluit me aan bij het belang van gezamenlijke verantwoordelijkheid. We zien een rolverandering, want fabrikanten gooien het hout niet over de schutting, maar zijn een hechter onderdeel van het proces. Die integrale samenwerking maakt het proces.” Walters besluit: “100 procent hout toepassen is niet het doel van Weener XL, wel een zoveel mogelijk slim, circulair en gezond gebouw. Geen afval, geen uitval.”

Tekst: Marvin van Kempen, Beeld: Dura Vermeer

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243 c244 c293
Kennisevent Toekomstvastwaarde: succesvolle verduurzaming van bedrijfshuisvesting

Kennisevent Toekomstvastwaarde: succesvolle ...

5 dec om 15:30 uur
timer 9 min

Op 17 november 2022 vond het Kennisevent Toekomstvastwaarde plaats in het Nationaal Militair Museum in Soesterberg. ...

Lees verder »

c223 c244 c266 c277
Whitepaper: Futurebuild Holland | MKI-Onderhoud maakt circulair onderhoud en CO2 -impact meetbaar

Whitepaper: Futurebuild Holland | MKI-Onderhoud ...

OnderhoudNL Totaal heeft samen met W/E-adviseurs een indicator ontwikkeld waarmee de markt de onderhoudsaanpak ...
c21 c244 c286
Podcast Circulair Bouwen: ‘Meer innovatieve uitvragen en circulaire businesscases’

Podcast Circulair Bouwen: ‘Meer innovatieve ...

28 nov om 09:00 uur
timer 1 min

Circulair en biobased bouwen wint aan populariteit en staat steeds vaker centraal in discussies rondom verduurzaming. ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Thomas Rau ontvangt ULI Germany Urban Innovation Award 

Thomas Rau ontvangt ULI Germany Urban Innovation ...

14 nov om 08:01 uur
timer 2 min

Duurzaam Gebouwd-expert Thomas Rau ontving op 10 november 2022 tijdens een ceremonie in Berlijn de prestigieuze ...

Lees verder »

c21 c225 c244
'Maak de cirkel rond: schakelmateriaal met gerecycled oceaanplastic'

'Maak de cirkel rond: schakelmateriaal met gerecycled ...

8 nov om 11:00 uur
timer 3 min

Maar al te vaak wordt gedacht dat zodra iets wordt weggegooid het simpelweg ophoudt met bestaan. De "uit het oog, ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c295
Building Holland overgenomen door Acquire en Duurzaam Gebouwd

Building Holland overgenomen door Acquire en ...

4 nov om 09:00 uur
timer 2 min

Media- en eventbedrijf Acquire, onder meer eigenaar van de merken Duurzaam Gebouwd en Stedebouw & Architectuur, ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c244
Onderzoek naar circulaire ambities voor kustlijnzorg

Onderzoek naar circulaire ambities voor kustlijnzorg

2 nov om 10:01 uur
timer 2 min

De roep om in 2030 circulair te werken, is bij Rijkswaterstaat opgevolgd door een uitgebreid traject om meer kennis ...

Lees verder »

c21 c225 c244
<span class='normaltextrun'><span>Circulaire doelstellingen vragen een coöperatieve benadering</span></span><span class='eop'><span> </span></span>

Circulaire doelstellingen vragen een coöperatieve ...

31 okt om 13:00 uur
timer 7 min

Er zijn van die projecten die je bijblijven, waarbij alles klopt: het resultaat en het proces. Waarbij het proces ...

Lees verder »

c21 c140 c225 c244
Praktische invulling circulariteit in de infra

Praktische invulling circulariteit in de infra

31 okt om 10:01 uur
timer 2 min

Het inbedden van circulaire materialen en processen in aanbestedingen en in de praktijk staat bij veel opdrachtgevers ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c293
Last call: maak ook impact tijdens het Duurzaam Gebouwd Congres 2022

Last call: maak ook impact tijdens het Duurzaam ...

29 okt om 15:30 uur
timer 3 min

Met 28 sessies, 5 keynotes en een slotdebat heeft het Duurzaam Gebouwd Congres 2022 heel wat voor je in petto. ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244
Zo bereid je je huisvesting voor op de toekomst

Zo bereid je je huisvesting voor op de toekomst

28 okt om 16:00 uur
timer 2 min

Op 17 november aanstaande maak jij bij het Kennisevent Toekomstvastwaarde de volgende stap om jouw huisvesting ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c293
Welke weg kiezen we naar ons Utopia?

Welke weg kiezen we naar ons Utopia?

27 okt om 13:00 uur
timer 7 min

Enkele weken terug was Ruud Veltenaar op weg naar een lezing op Pampus. ’s Ochtends vroeg zat hij in een ...

Lees verder »

Reacties

Tegen de hieronder beschreven manier van denken, heb ik en is Houtbouw aan het knokken. 1976 - 1979 , aanvraag : Gemeente bouw Fins huis , na vele malen afwijzing en her-aanvraag , tekeningen enz , en de laatste keer uitleg bij het gesprek met de Beoordeling commissie zei de man , Ik vind dat een houten huis niet in Nederland past . vroeg ik daarop : Meneer , wat is de oorspronkelijke naam van Nederland . Kribbig antwoord ' Holland ' . Ik Holtland , en legde het hem uit . Binnen een week toestemming . Tijdens de bouw , extra isolatie , de dikste PU op het dak . Zonneboiler uit 1976 , PV panelen 2013 , WP Boiler 1992 , en een tweede voor de test 2022 ( en mocht de eerste stuk gaan ) verwarming hybride op een Lucht ketel van Brink , met zelf bedachte en uitgevoerde koppeling naar water / lucht Midea . WP .( geleverd en geïnstalleerd door bedrijf .) De Nonsens om alles terug te verdienen , wat een verwarming apparaat betreft , zeg ik altijd . Gas ketel , nooit . Nu naar 40 jaar heb ik ruimschoots mijn Finse huis terug verdiend , op besparing op de Stook kosten . het huis is . (12x 11.5 x 9 meter hoog , en volledige oppervlakte kelder , met stahoogte , er onder . ) Met een groet Giel Klaver 

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up