De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19: deel 2

timer5 min
De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19: deel 2

De wereld ontwaakt steeds verder uit haar lockdown, hoewel we de COVID19-puzzel nog niet opgelost hebben. Elke dag verschijnen nog weer nieuwe perspectieven. De halfwaardetijd van het nieuws is tegenwoordig bijzonder kort. De polariteit en onvrede lijken daarbij te groeien. Wat is wijsheid voor de gebouwde omgeving, die per 1 juni haar deuren verder openzet?

Foto bovenaan door: Liesbeth Bouwens

Wat is wél waar?

Met citaten van diverse virologen, politici, data-analisten, economen, socialmediagebruikers kan ik sterk verschillende vervolgblogs schrijven op deel 1 van deze blogserie. Maar zoals filosoof Ken Wilber stelt, is niemand intelligent genoeg om 100% onjuist te zijn. De vraag is 'Wat is wél waar?' en hoe kunnen we de verschillende waarheden van diverse experts en amateurs aan elkaar knopen, tot een integraal geheel? Zeker nu we de dagelijkse gang van zaken in en rond gebouwen weer steeds meer op willen en mogen pakken. De media volgend kom ik vanuit mijn “niet-weten” tot een vermoeden dat besmetting binnen aanzienlijk kansrijker is dan in de buitenlucht.

Vijf overdrachtswegen

Bij het door bba-DGMR georganiseerde webinar over bestaande gebouwen Corona-proof maken vernam ik dat er vijf overdrachtswegen lijken te zijn voor COVID-19:

  1. Via direct contact (zoenen, handschudden etc.);
  2. Via indirect contact (deurklinken, oppervlakken etc.);
  3. Via druppels (die met hoesten, niezen, schreeuwen op circa 1 m afstand van een stilstaande persoon neerkomen);
  4. Via fecaal-orale overdracht (deeltjes die vrijkomen in de lucht bij dootrekken van toilet);
  5. Via aerosolen (microdruppels van < 10 micrometer die in de lucht blijven zweven).

De eerste drie zijn bekend, de laatste twee zijn nog minder bekend en onderkend. Medio maart schreef Francesco Franchimon, specialist aangaande pandemieën in gebouwen, al over met name de nog minder erkende twee overdrachtswegen. Onderdeel van de COVID19-puzzel is om helder te krijgen welke overdrachtsweg voor welk percentage verantwoordelijk is. Over het sluiten van de toiletdeksel bij het doorspoelen vernemen we nog weinig, waar Franchimon middels een Chinese studie laat zien dat 6,5% van de besmette patiënten (totaal 1.099 patiënten) die opgenomen waren in een Chinees ziekenhuis sporen van coronavirus (RNA) in de ontlasting was aangetroffen. Tevens bleek de oraal-fecale besmetting ook een belangrijke transmissieroute te zijn bij de SARS-uitbraak in 2002-2003.

Wat betreft de aerosolen komen er steeds meer aanwijzingen dat daar waar sprake is van superspreadingevents (1 persoon die 10 of meer personen binnen 1-2 uur besmet) aerosolen en onvoldoende ventilatie een zeer belangrijke rol spelen. Het RIVM is hier nog niet van overtuigd, maar professor Christian Drosten (Duitse topviroloog en directe adviseur van Merkel) onderschrijft dit (luister vanaf minuut 24). Volgens Franchimon is het zeer waarschijnlijk dat het virus via de lucht mensen kan besmetten. Zo is recent RNA meerdere malen aangetroffen in luchtmonsters in gebouwen. Bij SARS in 2002-2003 en MERS in 2012 verspreidde het virus zich ook via de lucht. Daarbij zijn vooral kleinere druppels dominant die lang in de lucht blijven zweven bij besmette mensen zonder symptomen in plaats van grote druppels die bij de symptomen hoesten in de lucht komen. Tot slot is er een aantal superspreadevents waarbij grote groepen mensen besmet zijn geraakt ondanks alle voorzorgmaatregelen zoals handen wassen en sociale afstand.

Emissie van virusdeeltjes bij verschillende activiteit

Atze Boerstra (bba) toonde op het webinar een van de duidelijke voorbeelden van zo’n superspreadevent (Skagit Valley koor) waaruit blijkt dat aerosolen een effectieve overdrachtsweg zijn. Tijdens een repetitie werd binnen 2,5 uur tijd vrijwel het volledige koor besmet door een superverspreider (besmettingsgetal R = 41). Dit ondanks de preventiemaatregelen (afstand houden, handen wassen) die het koor hanteerde en dankzij een slecht geventileerde repetitieruimte.

Op basis van meer vergelijkbare gevallen stelde Atze Boerstra een Bermudadriehoek voor te vermijden situaties. Zingen, grote(re) groepen en matige verseluchttoevoer vormen samen een risico. De emissie van virusdeeltjes neemt bij praten al flink toe (factor 30) ten opzichte van ademen of zachtjes fluisteren. Met zingen en schreeuwen blijkt de uitstoot nog eens te verdrievoudigen. Ook lichte activiteit bij het uiten zorgt nog voor extra uitstoot. 1,5 m biedt in dit kader helaas een schijnveiligheid. Dit principe heeft waarschijnlijk een belangrijke factor gespeeld bij superspreadevents zoals carnaval.

De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19: deel 2

Figuur geïnspireerd op Bermudadriehoek Atze Boerstra (gepresenteerd op webinar over ‘bestaande gebouwen Corona-proof maken’) en COVID19-afbeelding van CDC

Ventilatie en mondkapjes

Doordat je de virusdragende aerosolen gedurende een bepaalde tijd blijft in- en uitademen zou de mate van besmetting wel eens aanmerkelijk groter kunnen zijn. Dus naast besmetting op zich lijkt de gradatie van de besmetting ook een belangrijk element. Zorg dus op zijn minst voor een adequate en ruime ventilatie met verse buitenlucht. Dus geen recirculatie en ventileer bij voorkeur twee keer zoveel als gangbaar vereist.

Het dragen van een mondkapje is omstreden. Laten we vooropstellen dat het meer een noodoplossing is als goed ventileren, afstand houden en dergelijke onmogelijk zijn. Dus bijvoorbeeld in het openbaar vervoer en vliegtuigen of als je toch langere tijd in een slecht geventileerde ruimte moet zijn met meerdere personen. We weten dat drielaags type II niet-medische mondkapjes (voor iets minder dan een euro per stuk te koop) zowel redelijk effectief zijn als het gaat om het verspreiden van zowel grotere druppeltjes als aerosolen als bij het tegenhouden ervan (als je in buurt van besmette andere persoon bent). Hygiëne en netjes gebruik van de mondkapjes zijn uiteraard essentieel, vandaar dat het ook meer een noodoplossing is.

Een positieve gebruiker in een gezond gebouw

Als je alleen naar ventilatie en gebruiksrichtlijnen (RIVM) kijkt, maak je de mens tot een potentieel en passief slachtoffer van een dreigend virus. In mijn vorige blog ging ik al in op het nemen van eigen verantwoordelijkheid. Gezond eten, (meer dan) voldoende bewegen en je ademhaling verbeteren. Tijdens een webinar van Zorgeloos (met Jan Rotmans en Machteld Huber) opende een van de deelnemers bij mij een nieuw perspectief door de term amplitie te introduceren. Afkomstig uit het Latijn (‘amplio’ = verbeteren) gaat deze term vooraf aan de ons bekende preventie en curatie.

De gezonde gebouwgebruiker in tijden van COVID-19: deel 2

Gewenste transitie in positieve gezondheidzorg (geïnspireerd op figuur van Machteld Huber)

Waar handen wassen en ventileren gaan over preventie, de zorg op de IC’s over curatie, biedt amplitie een nog weinig beschenen veld. Dit gaat over onze weerbaarheid vergroten, risico’s verkleinen en het vergroten van onze inzetbaarheid in allerlei opzichten. Amplitie richt zich op onze houding en het bevorderen van positieve condities in plaats van een focus op negatieve condities vanuit een slachtofferpositie (ziekte en stress). Na de opmars van positieve psychologie (Martin Seligman en Mihaly Csikszentmihalyi), positieve gezondheid (Machteld Huber) wordt het nu tijd voor positieve bouw en gebouwgebruik in een circulaire economie. Het is geen toeval dat de WELL-certificering hier al op inspeelt met onderdelen als voeding, beweging en geest.

Wat is nu wijsheid in deze tijd?

Waar kun je nu op letten als je volgende week weer meer de gebouwde omgeving intrekt? Mijd de Bermudadriehoek van Atze Boerstra (combinatie van zingen/schreeuwen, interne hoge bezettingsgraad en ontoereikende verseluchttoevoer). Voorkom ook dat je langere tijd verblijft in discutabel geventileerde ruimten. Check mogelijk of er voldoende en op de juiste manier geventileerd wordt, door bijvoorbeeld de mechanische ventilatie te laten controleren op met name de verseluchttoevoer. Zoek veelvuldig de frisse buitenlucht op door bijvoorbeeld à la Steve Jobs wandelend te vergaderen. Wees voorzichtig met toiletgebruik en spoel desgewenst door met de deksel gesloten. Zet in het OV zo mogelijk een raampje open en draag een adequaat mondkapje. Zorg ook dat je eigen weerstand goed is door gezond te leven. Respecteer de visie van anderen, weet dat je het niet-weet en ga in dialoog om te kijken wat je samen kunt doen om het besmettingsgevaar te verkleinen in de gebouwde omgeving.

Omdat COVID-19 ons collectieve welzijn aangaat en we met zijn allen een hoop nog niet weten, ben ik benieuwd naar jullie bevindingen in de praktijk voor bovenstaande aanreikingen. Voel je vrij onderstaand een respons te geven en laat weten waar je (nog) tegen aanloopt in het gezond leven in onze gebouwde omgeving.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243 c244 c245
Vers van de pers: Duurzaam Gebouwd Jaarplanning 2021

Vers van de pers: Duurzaam Gebouwd Jaarplanning ...

8 jan om 17:00 uur

Benieuwd naar de thema’s die we in 2021 behandelen en welke events we organiseren? Onze jaarplanning voor ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245 c268
Nieuw: digitaal magazine Industrialisatie

Nieuw: digitaal magazine Industrialisatie

5 jan om 14:00 uur
timer 1 min

Het is zover: je kunt het gloednieuwe digitale magazine Industrialisatie vanaf nu gratis lezen. Dat doe je ...

Lees verder »

c21 c134 c225 c245
Maanwijk toont nieuwe standaard van gezonde wijken

Maanwijk toont nieuwe standaard van gezonde ...

30-12-2020 om 09:01 uur
timer 6 min

Onze rijksbouwmeester Floris Alkemade zei het al bij de lancering van de prijsvraag Who Cares in 2017: een stad ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c245
“Duurzaamheid mag best gezien worden”

“Duurzaamheid mag best gezien worden”

16-12-2020 om 16:01 uur
timer 3 min

Fase 1 van het project Prologis Park Eindhoven DC4 is gisteren door Van der Heijden bouw en ontwikkeling opgeleverd ...

Lees verder »

c21 c225 c245
Kerstdis zonder risico: 10 tips voor een aerosol-arme kerst

Kerstdis zonder risico: 10 tips voor een aerosol-arme ...

16-12-2020 om 12:10 uur

Kerstdis een gevaar? Niet als je het Atze Boerstra, binnenmilieudeskundige & directeur van bba binnenmilieu, ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c245
Hoe we ineens heel anders naar onze gebouwen kijken

Hoe we ineens heel anders naar onze gebouwen ...

08-12-2020 om 17:30 uur
timer 5 min

We kunnen er niet omheen: de coronacrisis gaat effect hebben op onze huisvesting. Veel werknemers én werkgevers ...

Lees verder »

c21 c225 c245
’t Veen: slimste en gezondste stad van Nederland?

’t Veen: slimste en gezondste stad van ...

30-11-2020 om 07:00 uur
timer 6 min

De Duurzaam Gebouwd Expeditie ’t Veen – Gemeente Hattem is op volle kracht onderweg. In een vierde ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c245
VenhoevenCS sluit zich aan bij Duurzaam Gebouwd

VenhoevenCS sluit zich aan bij Duurzaam Gebouwd

24-11-2020 om 08:31 uur
timer 6 min

Wij verwelkomen architectenbureau VenhoevenCS als nieuwe partner van Duurzaam Gebouwd. Duurzaamheid in al haar ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Wat vinden deelnemers van de DG Expeditie ’t Veen?

Wat vinden deelnemers van de DG Expeditie ’t ...

18-11-2020 om 08:00 uur
timer 2 min

Gemeente Hattem heeft een uitdaging en wil de transformatie van voormalig bedrijventerrein ’t Veen naar ...

Lees verder »

c21 c160 c225 c245 c282
EDGE kondigt derde ontwikkeling aan in Eindhoven

EDGE kondigt derde ontwikkeling aan in Eindhoven

17-11-2020 om 16:29 uur

Na de ontwikkelingen voor Rabobank en het Rijksvastgoedbedrijf start EDGE met een derde ontwikkeling naast Eindhoven ...

Lees verder »

c21 c143 c225 c243 c245
Maak jij jouw school gezond en duurzaam?

Maak jij jouw school gezond en duurzaam?

09-11-2020 om 07:00 uur
timer 2 min

Duurzaam Gebouwd zoekt een schoolbestuur dat haar vastgoed samen met experts de gezonde school van Nederland wil ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Building Holland Digital: pleidooi voor UOB en OBT

Building Holland Digital: pleidooi voor UOB ...

27-10-2020 om 13:05 uur
timer 6 min

“Doe mee, open de UOB.” Dat was de hartenkreet van Doekle Terpstra, die dinsdagochtend het startsein ...

Lees verder »

Reacties

Een zeer verhelderend en goed artikel! Vooral de term 'Amplitie' , het richten op onze houding en het bevorderen van positieve condities in plaats van een focus op negatieve condities vanuit een slachtofferpositie (ziekte en stress) spreekt me zeer aan. De positieve condities creëren is iets wat we zelf kunnen doen, waar we zelf invloed op kunnen uitoefenen en ook dat helpt weer om ons positief te stemmen. Bedankt Marten.

Interessant artikel Marten! Naast de bekende aanreikingen op het gebied van ventilatie, vind ik je focus op de gezonde geest en lichaam van de gebruiker heel nuttig. Wat ik nog mis naast goed ventileren is een bredere focus op een gezond binnenklimaat om verspreiding van het virus tegen te gaan. Ik denk hierbij aan luchtvochtigheid en vooral fijnstof, als drager van virussen. Hier bestaan hele innovatieve en efficiënte manieren van filtratie voor, welke veel meer aandacht verdienen.

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up