De energietransitie volgens Lubach

timer4 min
De energietransitie volgens Lubach

Zondagavond 8 november behandelde Arjen Lubach de plannen voor de energietransitie, met name de aanpak in de proeftuinen aardgasvrije wijken. Een gegromd ‘Gas is sexy’ van een Duitse politicus bleef hangen. De afrekening met de energietransitie leek een inkoppertje. Daarna kantelde het beeld en werd het een gedreven pleidooi voor echte CO2-besparing en de belangrijke rol die vraagreductie daarbij heeft.  

Het is altijd al oppassen geblazen als er in de algemene pers over ons vakgebied wordt geschreven. Door de begrijpelijke drang om zaken te vereenvoudigen en verduidelijken voor niet-deskundigen worden er nog wel eens bochtjes afgesneden, of ongefundeerde claims onweersproken gelaten. Dat geldt natuurlijk helemaal als het onderwerp deel uitmaakt van een satirisch tv-programma op prime time.

Arjen Lubach verklaarde zelf dat zijn core-business ‘grapjes maken‘ is. Maar de impact van zijn uitzendingen kunnen aanzienlijk zijn, dus ik schoof naar de rand van de bank toen hij de energietransitie en de plannen voor aardgasvrije wijken bij de kop pakte. Van de proeftuinen bleef weinig heel. De kanttekeningen van de Rekenkamer werden zonder nader commentaar overgenomen. Ook de PBL-rapportage over de kosten van de transitie werd aangehaald en de kritiek op de smalle basis voor de conclusies daarin was blijkbaar niet doorgekomen of paste niet in zijn verhaallijn.

Gemakzuchtig bij elkaar gegoogled

De getoonde projecten en voorbeelden waren discutabel en zeker niet representatief voor bijvoorbeeld de innovaties en ambities die op Duurzaam Gebouwd gedeeld worden. De rendementen achter de sommen klopten niet. Kortom: het leek me wat te gemakzuchtig bij elkaar gegoogeld en ik begon hem er al van te verdenken dat hij het oor had geleend aan populistische prietpraters of partijen met hun core-business in de fossiele sector. Ik zag het draagvlak voor de energietransitie al smelten als een Zwitserse gletsjer. De hilarische uitspraak ‘Gas is sexy’ van een Duitse politicus leek het pleit te beslechten: aardgasvrij is onzin. Tot Arjen de stap maakte naar CO2-besparing.

Toen werd het interessant, want relevant. CO2-reductie is immers het lange termijndoel. Correctie: het doel dat we op zo’n kort mogelijke termijn moeten realiseren. Maar zelfs in de meest ambitieuze programma’s van gedreven pleitbezorgers van een fossielvrije samenleving, vraagt dat decennia. De weg naar die fossielvrije samenleving moeten we wel op zo’n manier inrichten, dat de aanpak op korte termijn dat lange termijndoel niet verder weg duwt.

Kosten per saldo

Daar heeft Lubach een punt. Juist in de gebouwde omgeving gaat het om incidentele ingrepen in die paar decennia. Tenminste als je aan wilt sluiten bij een natuurlijk moment. En dat ligt voor de hand qua draagvlak en kosteneffectiviteit. Die hele transitie moet wel door de BV Nederland betaald worden. Het gaat er daarbij eigenlijk alleen maar om ‘Door wie?’. In veel van de voorliggende plannen worden oplossingen voorzien op een hoog schaalniveau, zoals de wijk, het stadsdeel of zelfs de regio. Warmtenetten, wijkopslag, buffering, alternatieve bronnen, bijna alles kun je beter regelen op een hoger schaalniveau dan één enkel gebouw, een individuele woning. Daarbij wordt dan ook vaak geredeneerd dat ingrepen in of aan die individuele woning maar beter zo beperkt mogelijk kunnen zijn. Dat geeft immers maar overlast en gedoe. En die bewoner wil toch niet. Bovendien wordt zo gelijktijdig de businesscase van die voorgestelde oplossing op wijkniveau gunstig beïnvloed. Veel warmte of koude leveren op weinig adressen kost per saldo altijd minder dan weinig energie leveren achter veel voordeuren.

Het belang van de Trias Energetica

Dat klopt. Maar dat betekent wel dat de mensen achter die voordeuren de prijs betalen. Ze worden immers afhankelijk van die voorziening, die bovendien vaak een monopolistisch karakter lijkt te krijgen. Meer energie afnemen, zal er tot in lengte van jaren voor zorgen dat hoe dan ook de rekening substantieel hoger is dan bij een lagere energievraag. Hoe kun je dat voorkomen? Door te isoleren. Want de aloude stelregel blijft: energie die je niet nodig hebt, hoef je ook niet op te wekken, te distribueren en te meten en al helemaal niet af te rekenen.

Door zo te redeneren, is isolatie altijd verstandig en levert het een bijdrage aan het beperken van onze energiebehoefte. Daarmee vereenvoudigt het de energietransitie en geeft het een CO2-reductie vanaf dag één, onafhankelijk van de energiedrager. Dank dus, Arjen Lubach, dat je ons weer met zoveel nadruk gewezen hebt op de eerste stap uit de aloude trias energetica. Die al vaak als verouderd is weggezet, maar in al zijn eenvoud steeds opnieuw zijn waarde bewijst. Echte CO2-besparing begint met vraagbeperking,         

Harm Valk

Duurzaam Gebouwd-expert
Partner / senior adviseur
Nieman Raadgevende Ingenieurs

Een column van mijn hand over hetzelfde onderwerp verscheen op 10-11-2020 bij Cobouw

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c125 c186 c225 c243
'Breng BENG en NoM dichterbij met conceptmatig bouwen'

'Breng BENG en NoM dichterbij met conceptmatig ...

26 nov om 16:45 uur
timer 5 min

De ambities voor BENG, energieneutraal en Nul op de Meter (NoM) komen sneller in zicht door de toepassing van ...

Lees verder »

c21 c225 c243
'Warmtewet 2.0 leidt tot onrechtvaardigheid'

'Warmtewet 2.0 leidt tot onrechtvaardigheid'

26 nov om 15:30 uur
timer 4 min

“De opzet van de nieuwe Warmtewet 2.0 verdeelt de kosten voor de energietransitie oneerlijk”, vindt ...

Lees verder »

c21 c125 c127 c168 c225 c243
Smart Energy Community maakt werk van energieflexibiliteit

Smart Energy Community maakt werk van energieflexibiliteit

25 nov om 13:01 uur
timer 2 min

Binnen de nieuwe Smart Energy Community wisselen ondernemers, innovatoren, organisaties en andere belanghebbenden ...

Lees verder »

c21 c127 c225 c243 c280
Rijk nodig bij overstap naar inductie door complete wijk

Rijk nodig bij overstap naar inductie door complete ...

24 nov om 10:01 uur
timer 2 min

Om in de wijk Overvecht-Noord via inductiekoken de omslag te maken naar aardgasvrij kijken de partners in het ...

Lees verder »

c21 c149 c225 c243 c263
Bedrijfshallen: nieuwe kansen voor verduurzaming

Bedrijfshallen: nieuwe kansen voor verduurzaming

23 nov om 16:01 uur
timer 1 min

In Nederland staan meer dan 80.000 bedrijfshallen. Als het om verduurzaming gaat, krijgen die ten onrechte maar ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Sociaal, duurzaam en kleinschalig wonen op het platteland

Sociaal, duurzaam en kleinschalig wonen op het ...

23 nov om 08:00 uur

In Salland gaat het gebeuren: het eerste erfdelen project! Een coöperatie heeft een erf gekocht waar een ...

Lees verder »

c21 c184 c225 c243 c265
Betrokkenheid creëren in je aardgasvrije wijk

Betrokkenheid creëren in je aardgasvrije ...

19 nov om 17:00 uur
timer 5 min

Luister naar alle stakeholders en creëer betrokkenheid in de wijk, zodat aardgasvrij bouwen kansrijk wordt. ...

Lees verder »

c21 c127 c225 c243
'Bepalingsmethode voor geluidsniveau installatie is toppunt van onduidelijkheid'

'Bepalingsmethode voor geluidsniveau installatie ...

19 nov om 15:30 uur
timer 6 min

Het slagen van de energietransitie is mede afhankelijk van duidelijke wet- en regelgeving, waarbij tijdige en ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Wat vinden deelnemers van de DG Expeditie ’t Veen?

Wat vinden deelnemers van de DG Expeditie ’t ...

18 nov om 08:00 uur
timer 2 min

Gemeente Hattem heeft een uitdaging en wil de transformatie van voormalig bedrijventerrein ’t Veen naar ...

Lees verder »

c21 c186 c225 c243
Last call: webinar 'Sneller BENG-bouwen met hogere kwaliteit'

Last call: webinar 'Sneller BENG-bouwen met ...

16 nov om 08:00 uur
timer 1 min

Een webinar op 26 november aanstaande laat je kennismaken met manieren om sneller BENG te bouwen, met een hogere ...

Lees verder »

c21 c26 c120 c243
Havensteder verduurzaamt 360 woningen in Bospolder-Tussendijken 

Havensteder verduurzaamt 360 woningen in Bospolder-Tussendijken 

10 nov om 10:31 uur
timer 1 min

Havensteder verduurzaamt de vijf Gijsinglaanflats in Bospolder-Tussendijken. Het gaat om 360 woningen die van ...

Lees verder »

c21 c127 c225 c243
Toenemende elektrificatie woning vraagt om meer veiligheid

Toenemende elektrificatie woning vraagt om meer ...

10 nov om 09:01 uur
timer 2 min

Woonhuisinstallaties krijgen te maken met steeds meer elektrische toepassingen. De aansluiting van duurzame energiebronnen ...

Lees verder »

Reacties

Harm heeft gelijk. Lubach schetst een zeer ongenuanceerd beeld van de energietransitie waarin de waan van vandaag, en niet het perspectief van morgen, domineert. Het jammerlijke van de combinatie van zin (vraagbeperking, isoleren) en onzin is dat voor- én tegenstanders hun gelijk bevestigd kunnen zien in deze uitzending. Ben bang dat de bevestiging van de onzin bij het grote publiek blijft hangen. Dat doet het klimaat geen goed.

Basis voor de energietransitie is dat er minder energie gebruikt gaat worden. De beste optie daarbij is voor huizen en gebouwen isoleren onafhankelijk van de energiebron voor verwarming. Echter isoleren komt voor rekening van de woningeigenaar die kijkt naar kosten-baten. Ver-duurzamen van een wat oudere woning kost al gauw vele duizenden euro's die de eigenaar niet terug verdient in enkele jaren. Gerichte subsidies op isolatie zijn nog te beperkt zeker op wijk niveau. Isolatie heeft nog een te lage prioritiet.

Volgens mijn is deze man beetje laat wakker geworden. En beetje de weg kwijt. Duitsland gaat zeker aan het gas. En dat wist ik al langer dan arjan het melde. Gek he en wij eraf. Das al niet te verkopen aan ons domme burgers. En dan nog duurzame huizen? Best is alles plat en opnieuw bouwen. Weet u meneer Harm waarom lopen wij altijd voorop met alles betalen miljarden aan milieu regels en wat gaan we winnen? Precies niks. Ons bets doen met afval gescheiden oké rest is beetje geld rukken! Zijn er al extra bossen geplaatst? Extra andere duurzame dingen? En over dat gescheiden afval voor u nog een weetje (feit) wij scheiden nu zo goed dat we afval kopen uit andere eu landen om te verbranden! Weer worden we bedonderd zoals vaker! Ik als gewone Jan lul ben der wel klaar mee beetje mijn best doen en verder gewoon leven zoals rest van de wereld. Ik wens u een fijne dag

Beste Erik, Zoals je zegt behoor je bij de dommere burgers, Vooreerst hebben jullie de bonus van /- 7 miljard van Shell, die Shell via Europa terugkrijgt en bij een eerlijke prijszetting als winst zou kunnen afgeven ... aan de burger. En dus de burger blijft slachtoffer van het beleid omwille van de monopoly(politiek industrie). Als dan na 1970 - 50 jaar er niks gebeurd is, moet men toch ooit eens beginnen. Wel weet dan dat men in '95 CEPHEUS had: kostengunstig bouwen met overal meer dan 30 cm isolatie en een warmtepompje van 2kW voor verwarming. O ja: (50 jaar x 7 mlrd) is 350 miljard en voor NL zou er ook 200 miljard minder stookkosten geweest kunnen zijn. Daarmee samengeteld kon je 2 miljoen villa's bouwen. Je ziet geld verspillen is niet moeilijk. De dromen van de burger vernietigen zonder dat ze weten wat er gebeurt, is dan weer gemakkelijk. In zo'n aangename woning leven is dan nog (na 20 jaar afbetaling) met een maandelijks extra loon van 100€ door het leven gaan. (Daar had je dan nu al een elektrische auto van kunnen kopen)

Lubach heeft in de kern volkomen gelijk. Het is onzinnig om peperdure warmtenetten op gas aan te leggen om huizen van het gas te halen. De meeste van het gas projecten zijn mislukt. Biomassa-centrales hebben geen toekomst, en toch geven we daar 12 miljard aan uit. Aan elektrische auto's, die op 90% grijze stroom rijden, geven we miljarden uit. Het CPB heeft eens berekend dat de Tesla €1.700 per bespaarde ton CO2 aan subsidie kost. Dat geld had oneindig beter aan isolatie uitgegeven kunnen worden. Miljoenen huizen zijn nog steeds slecht geïsoleerd. We geven miljarden uit aan windmolens, maar voor het gebrek aan leveringszekerheid bestaat (afgezien van de gascentrale als backup) geen oplossing. Goed bedoelde maar verkeerd bestede subsidies kenmerken het Nederlandse klimaatbeleid. Dat is veel erger dan een ongenuanceerde Lubach.

Besten, Ik denk dat we dhr. Lubach best wat serieuzer mogen nemen. Zijn commentaar ging er ook bij mij in als gesneden koek. Het gemak waarmee hij gehakt maakt van het huidige beleid zegt wel iets. Je installeert helemaal niet zomaar een warmtepompje in een bestaande woning. Warmtenetten verliezen net zoveel warmte tijdens transport dan dat ze aan verduurzaamde woningen gaan leveren. Waar ben je dan in hemelsnaam mee bezig! Maak er s.v.p. lauwe netten van. Ik weet niet wie de eenzame met goede bedoelingen gedreven burger volgt die zijn/haar/??? woning wil verduurzamen. Maar wij als technici zijn blijkbaar en overduidelijk niet in staat om consequent een goed en bruikbaar advies te geven. Lees het column van mevr. Van Paassen in vereniging eigen huis/de Volkskrant maar eens. Toch begint het in mijn opinie daar, bij woningen die relatief veel energie verbruiken. Daar winst behalen is vele male effectiever dan een reeds goed presterende woning verder verbeteren. Waarom zijn slecht presterende woningen zoveel waard? Ze zijn veelal grotendeels afgeschreven. Je moet ze niet plat gooien, maar er moet wel ruimte ontstaan voor een herinvestering. Het wordt een keer tijd dat als een potentiële koper een D-label of lager ziet, beseft dat er op (korte) termijn forse investeringen noodzakelijk zijn! Dat besef is er immers helemaal niet. Groeten, Henk

Graag verneem ik wat er niet klopte aan het betoog van Lubach. Hij kon in een kort tijdsbestek natuurlijk niet ingaan op allerlei details. Dat betekent dat hij bochten afsnijdt. Harm wordt weinig concreet en roept dat Lubach maar wat bij elkaar googled terwijl hij rapportages aanhaalt van gerenommeerde instituten zoals het PBL. Ik zou zeggen Harm wordt concreter in je kritiek, geef aan wat er niet klopt.

Dat een warmtepomp voor een heleboel situaties geen oplossing biedt is waar. Maar wat Arjen Lubach beweert over warmtepompen ipv gasgestookte cv-ketel: dat het niet uitmaakt voor de CO2-uitstoot, is een heel eenzijdig verhaal. Een eenvoudig rekensommetje maakt dit duidelijk. Mijn eigen situatie. Vrijstaande woning, 175 m2, bouwjaar 1999. Voor de installatie van de warmtepomp: Gemiddeld aardgasgebruik voor verwarming, warmwater en koken 2200 m3 per jaar. Electriciteitsverbruik ca. 3000 Kw per jaar. Nu, met warmtepomp, geen gas meer, alles gaat electrisch (verwarming, koken, warm water): electriciteitsverbruik bij een gemiddelde winter ca. 9000 Kw. Dus: het electriciteitsverbruik is met 9000-3000=6000 Kw per jaar gestegen. 23 zonnepanelen produceren 6800 Kw electriciteit per jaar, waarvan het grootste deel in de zomer. Ongeveer 5300 daarvan wordt teruggeleverd aan het net. Dat is schone energie, zonder CO2-uitstoot, maar ik zal het voor dit verhaaltje niet salderen met de 6000 Kilowatt extra verbruik. 1500 Kw van de zelfgeproduceerde stroom neem ik zelf af. Die breng ik wel in mindering op het extra energieverbruik. Blijft over: 4500 Kw extra verbruik door de overgang van gas naar electriciteit. Deze 4500 Kw staat dus tegenover de 2200 m3 aardgas. De CO2-uitstoot bij verbranding van 2200 m3 aardgas is 3960 Kg (1,8 Kg per m3). De productie van electriciteit kost (geproduceerd met gemiddelde mix van aardgas en schone energie) 2025 Kg (0,45 Kg per geproduceerde Kw). Dus: door over te gaan op een electrische warmtepomp stoot ik bijna de helft minder CO2 uit. Het geheim van dit alles: een warmtepomp gebruikt electriciteit maar voor elke opgenomen Kw geeft hij een vermogen van ca. 4 Kw terug voor verwarming. Hiermee zeg ik niet dat een warmtepomp de ideale oplossing is in de energietransitie: want een ouder huis moet toch eerst worden geisoleerd, alle huizen gebouwd voor 2000 en hoe ouder hoe meer isolatie, en een warmtepomp installeren is beslist veel duurder dan een cv-ketel.

Hoi Ruud, Klein detail, 's winters schijnt de zon niet en wek je vrijwel geen elektra op. Dus, als we dit op grote schaal gaan doen, waar komt al die elektra vandaan? Juist, uit gestookte energiecentrales. Niet uit kerncentrales, want die hebben we vrijwel niet. Misschien een beetje windenergie, maar ook dat valt tegen. Gestookte energiecentrales hebben een rendement van ca. 42% op z'n best. Dus die mooie COP (erg hoog in mijn beleving, VBWW's?), moet je nog omzetten naar primaire energie. Dat eenmaal gedaan hebbende, durf ik te stellen dat een HR-gasketel ruwweg tot een gelijke CO2-uitstoot leidt. Die mix van aardgas en schone energie, die schone energie zijn in de praktijk Amerikaanse bomen. Ik ben zeer zeker geen voorstander om wat dan ook verstoken, dhr. Lubach heeft gewoon een punt. En de auteur geen antwoord... Groeten, Henk

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up