Weg met de norm, leve de standaard

timer4 min
Weg met de norm, leve de standaard

We hebben een probleem met normen, zeker in de bouw- en vastgoed. Daarom moeten we ervan af. De bouw wordt er beter van als we leren te denken in ambities en kwaliteit. Daarbij hoort een standaard: een maatstaf van de best mogelijke combinatie van technieken en kwaliteiten die momenteel mogelijk is.

Het probleem met normen is geworteld in de betekenis van het woord norm. De term betekent in het dagelijks leven iets heel anders dan in het kader van de bouwregelgeving. Toch gebruiken we die betekenissen gedachteloos door elkaar heen en dat leidt tot onjuiste conclusies en naar mijn overtuiging tot een fundamentele denkfout in onze sector. Ik zal het uitleggen.

Vooropgesteld: ik ben niet tegen normen, of beter gezegd niet tegen ‘normbladen’. Integendeel. Zoals u wellicht weet ben ik intensief betrokken bij normalisatie in Nederland, met name op het gebied van bouwfysica en energieprestatie. Het is ontegenzeggelijk zinvol om vaste afspraken te maken over hoe je zaken uitrekent, welke aannames je daarbij doet en waarop claims gebaseerd zijn. Het normblad als bepalingsmethode is essentieel voor een soepele markt en normalisatie als proces is, met ‘all parties concerned’ als uitgangspunt, een belangrijke verworvenheid. De zo samengestelde normen kennen hun specifieke toepassingsgebied en geven richtlijnen, maar zijn nooit de werkelijkheid.

Waar zit het bezwaar dan?

Het bezwaar zit in de betekenis die er aan de term ‘norm’ wordt gegeven, in combinatie met het doel en de betekenis van eisen uit de bouwregelgeving. De eisen uit het Bouwbesluit vormen gezamenlijk een bodem in de kwaliteit van gebouwen. Minder mag niet. Maar door daaraan een groot aantal normen te koppelen, ontstaat het idee dat die eisen ‘de norm’ zijn, ofwel dat meer doen niet nodig is. En dat is pertinent onjuist. Dat denken belemmert groei en innovatie, het belemmert het leveren van echte kwaliteit voor de gebruikers van onze gebouwen en het belemmert een adequate bijdrage aan de verduurzaming van onze gebouwde omgeving.

Denk aan de huidige problemen met stikstof en PFAS. Het is frustrerend als noodzakelijke projecten (woningbouw, versterking afsluitdijk) belemmerd worden door schijnbaar futiele regels over stofjes waar we tot voor kort niets over hoorden, of beestjes die je toch nooit ziet. Het is zorgelijk dat bedrijven in zwaar weer komen, banen dreigen te verdwijnen en de woningmarkt onbereikbaar wordt. De roep om gewijzigde normen en andere beleidsregels is dan logisch, maar gaat voorbij aan de echte opgave waar we voor staan. Zoals we nu werken, wonen en recreëren klopt niet. Onze economie, onze welvaart is op deze manier niet houdbaar. Het is schade die ontstaat doordat de mammoettanker ‘economie’ botst met de kade die ‘aarde’ heet.

Een praktisch voorbeeld. De eisen voor bijna energieneutrale gebouwen (BENG) die medio volgend jaar van kracht worden. Op een zorgvuldige wijze is de hoogte van de grenswaarde bepaald, zodat deze ondergrens geen belemmering vormt voor gewenste gebouwen op lastige locaties en geen onoverkomelijke problemen oplevert in procesgang en kosten. Maar door dit karakter van die eisen, en door het te benoemen als ‘de nieuwe norm’ sluipt er een overtuiging mee, dat meer doen dus niet hoeft. En dat klopt niet.

Samen antwoorden vinden

Vanuit allerlei andere invalshoeken hebben we behoefte aan meer kwaliteit dan het wettelijke voorgeschreven en genormeerde minimum. Beter comfort, meer bruikbaarheid, hogere ambitie op het gebied van energiezuinigheid, zorgvuldiger materiaalkeuze, inventievere technische oplossingen, noem maar op. Dat alles in het perspectief dat bronnen niet oneindig zijn en we echt voldoende moeten hebben aan één aarde, in plaats van de 3 die we als Nederland nu jaarlijks nodig hebben. Waar te beginnen? Wie neemt het initiatief? Die antwoorden zullen we samen moeten vinden. Zonder heilige huisjes. Wat dat betreft heeft Remkes gelijk: ‘Niet alles kan’. Dat besef moet nog indalen. Er wordt ook richting gegeven aan oplossingen: “… modulair, energieneutraal, circulair en natuurinclusief bouwen en (door) beter gebruik van innovatieve technieken en materialen.” Dat klinkt als een droom voor bouwondernemers: oplossingen realiseren die meerwaarde toevoegen in plaats van alleen aan de regels voldoen.

Zo’n stapeling van gewenste kwaliteit vormt de standaard waarmee we de echte kwaliteit van een gebouw, gebied, of project kunnen aanduiden. De kwaliteit die we ervaren, de kwaliteit die we nodig hebben. De uitdaging is die kwaliteit als uitgangspunt te nemen voor je projecten. Nog een praktisch voorbeeld? NOM-keur. Dat gaat om meer dan een belofte (garantie!) voor een energierekening van nul binnen spelregels. Het houdt ook rekening met een praktisch en haalbaar niveau voor (zomer)comfort, binnenluchtkwaliteit, akoestische kwaliteit en bruikbaarheid. Daar heeft een consument wat aan. Zo’n maatstaf zou de standaard moeten zijn. Vanzelfsprekend is die dan niet altijd en overal haalbaar. Dat maakt niet uit, zolang je daar dan helder over communiceert. Ook deze standaard is nog niet volmaakt, bijvoorbeeld op het vlak van circulariteit, maar illustreert de wijze van denken: uitgaan van integrale kwaliteit.  

Nieuwe normen en beleidsregels zijn een oplossing voor de korte termijn. Voor de iets langere termijn komen we er alleen met projecten die structurele verbeteringen opleveren. Niet de norm als maatstaf, maar de ambitie. Op weg naar een echte kwaliteitsstandaard.

Harm Valk, senior adviseur Nieman Raadgevende Ingenieurs

Een deel van deze tekst is eerder gebruikt als onderdeel van de column ‘Het klopt niet’ op de site van Cobouw.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

Nog 1 week tot Gamechangers in de Bouw & Infra

Nog 1 week tot Gamechangers in de Bouw & ...

6 nov om 08:00 uur
timer 2 min

Opgelet! Nog één week te gaan totdat het congres Gamechangers in de Bouw & Infra losbarst. In ...

Lees verder »

Ebook Energieneutrale Gebouwen

Ebook Energieneutrale Gebouwen

In de gratis Ebook Alles wat je moet weten over BENG schetsen we de stand van zaken rondom energieneutrale gebouwen. ...
Effecten van bewonersgedrag in verduurzaamde woningen

Effecten van bewonersgedrag in verduurzaamde ...

5 nov om 15:00 uur
timer 5 min

Deskundigen van de Gedragscommunity spraken onlangs over het gedrag van mensen in een verduurzaamde woning en ...

Lees verder »

Regie over innovatie

Regie over innovatie

4 nov om 11:00 uur
timer 3 min

Ik heb al eens eerder over hem geschreven; Bart Bossink, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij was ...

Lees verder »

Terugblik Duurzaam Gebouwd Congres Live On Stage: Hilbrand Katsma

Terugblik Duurzaam Gebouwd Congres Live On Stage: ...

4 nov om 11:00 uur
timer 1 min

Tijdens het Duurzaam Gebouwd Congres 2019 in provincie Fryslân werd je geïnspireerd door keynotesprekers ...

Lees verder »

Bewoners enthousiasmeren voor de warmtetransitie

Bewoners enthousiasmeren voor de warmtetransitie

4 nov om 07:00 uur
timer 5 min

In de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving komen in veel gemeenten nieuwe warmtenetten in beeld. ...

Lees verder »

De ontwerp NOVI: wat vind je ervan? 

De ontwerp NOVI: wat vind je ervan? 

1 nov om 11:30 uur
timer 3 min

De NOVI is de Nationale Omgevingsvisie. Dé integrale strategische visie van het Rijk op de fysieke ...

Lees verder »

Duurzame huizen zetten deuren wagenwijd open

Duurzame huizen zetten deuren wagenwijd open

29 okt om 12:00 uur
timer 1 min

Tijdens de Nationale Duurzame Huizen Route (2 & 9 november) laten huiseigenaren in heel Nederland ...

Lees verder »

Oproep voor circulaire en duurzame gevelinnovaties

Oproep voor circulaire en duurzame gevelinnovaties

29 okt om 08:00 uur
timer 1 min

Rijksvastgoedbedrijf nodigt producenten, leveranciers en gevelbouwers uit om innovaties aan te dragen en samen ...

Lees verder »

Investeren in meetbare maatschappelijke impact

Investeren in meetbare maatschappelijke impact

25 okt om 10:00 uur
timer 3 min

Maatschappelijke duurzaamheid staat als onderdeel van een beleggingsstrategie nog in de kinderschoenen, terwijl ...

Lees verder »

Samenwerken aan een duurzame bouwsector

Samenwerken aan een duurzame bouwsector

25 okt om 07:00 uur
timer 2 min

Welke ontwikkelingen zijn er gaande in de bouwsector? Hoe speel je daar als overheid, corporatie of bedrijf op ...

Lees verder »

'Ga niet afwachten, maar kom nu in actie!'

'Ga niet afwachten, maar kom nu in actie!'

24 okt om 08:00 uur
timer 3 min

Een certificering is een leidraad, maar nooit het einddoel. Vanuit die filosofie werkt Pim Klinkenberg van Duurzaamheidscertificering ...

Lees verder »

Reacties

Dag Harm, sterk pleidooi. Helemaal eens dat 'we' de norm te veel als norm stellen. Tijd dat we waarde(n), kwaliteit en ambitie als uitgangspunt nemen. Het viel me gisteren bij presentaties van tweedejaars bouwkundestudenten van de TUDelft al op dat ze veelvuldig spraken over 'de norm', of 'de eis' en dat terwijl ze niet gehinderd werden door geld. Blijkbaar leren we ons dit 'opdenormdenken' al vroeg aan en ik verwacht dat dit contraproductieve denken zeker ook buiten de bouwwereld speelt. Een van mijn speerpunten is in ieder geval om de studenten die ik begeleid hun blik al verder te laten openen. Fijne groet, Marten Valk

Het duurde 27 jaar met 16 landen voordat men de EN 197 voor "cement" af had. Na 20 jaar gaf men het op om de EN 206 voor beton gehomogeniseerd te krijgen en nu doet elk land zijn eigen belangen sausje er over. "Stop er maar genoeg van mijn spullen in dan wordt jouw product wel goed". Dit is het bewijs dat het niet op technologie maar op economische interesse gebaseerd is en ze prescriptief zijn. Hoofd problemen; 1. in strijd met de Construction Product Regulations die PRESTATIE voorschrijft, 2. door de leverancier van de leverancier en niet door de eindgebruiker geschreven/zwaar beïnvloed, 3. te diep geworteld zodat verbeteringen en innovaties moeilijk geïmplementeerd kunnen worden. Ik ben niet tegen het normeren van TESTMETHODES zodat dezelfde taal gesproken wordt. Betr. snellere innovatie implementatie is er maar een goede oplossing; VERIFICATIE dus voor de koper geloofwaardigheid geven aan verklaringen van de leverancier door een onafhankelijk bureau wat zijn bestaansrecht heeft door objectiviteit. Innovaties gaan nu eenmaal sneller dan statische en consensus normen iets middelmatigs produceren. We kunnen zo beter "Best Practices" identificeren ipv lolly uitdelen door vazallen van dominante markt partijen waar je rotte kiezen van krijgt.

Beste Herm, ik ben blij dat jij als NORM Goeroe probeert duidelijk te maken dat deze een ondergrens aangeven, waarvoor hulde ! De vraag is of we dat bij onze ontwerpers en bouwers tussen de oren kunnen krijgen na decennia de kantjes er van af te hebben gelopen en ongezonde en milieu belastende gebouwen te hebben geproduceerd. De goede niet te na gesproken natuurlijk. Ecologie is economie, maar dat sappen nog maar weinig mensen, de politiek voorop, helaas. succes met je boodschap

Fantastisch dat 'we' nu wakker worden, wel jammer dat er het zo lang heeft moeten duren voordat de makers van regels zich realiseren dat ze niet het effect hebben wat ze beoogden, er wordt onder architecten al zeker meer dan twintig jaar (ik vermoed langer) gesproken over het probleem 'norm is ondergrens en bovengrens tegelijk'. Normen zijn een 'doekje voor het bloeden'. Het maken van regels zonder besef van de realiteit blijkt niet te werken. In een vrije markteconomie is het logisch dat ontwikkelaars/investeerders enkel bereid zijn om geld uit te geven aan kwaliteiten welke zich direct vertalen in winst (voor hen). De rekening voor niet behaalde doelen (kwaliteit van buurten, samenleving, gezondheid, slagkracht naar de toekomst, ecologische kosten, volhoudbaarheid etc..etc..) ligt dan in de toekomst en bij burgers. De manier om dit aan te pakken is mijn inziens niet een nieuwe norm in de vorm van 'ambitie' - die kennen we al in de vorm van monster-normen zoals BREAAM en andere '10 normen in-een' modellen waarbij het alsnog draait om 'selectief scoren' in plaats van de beoogde ambitie. De route naar een meer volhoudbare toekomst is niet een 'norm' maar het -werkelijk- belasten van onwenselijke uitkomst vanuit een sturende overheid. De score-cultuur vertalen naar een afreken-cultuur.. dan is een norm halen nog steeds de ondergrens maar wordt 'meer doen' daadwerkelijk beloond, in plaats van een 'onnodige investering'

Fantastisch dat 'we' nu wakker worden, wel jammer dat er het zo lang heeft moeten duren voordat de makers van regels zich realiseren dat ze niet het effect hebben wat ze beoogden, er wordt onder architecten al zeker meer dan twintig jaar (ik vermoed langer) gesproken over het probleem 'norm is ondergrens en bovengrens tegelijk'. Normen zijn een 'doekje voor het bloeden'. Het maken van regels zonder besef van de realiteit blijkt niet te werken. In een vrije markteconomie is het logisch dat ontwikkelaars/investeerders enkel bereid zijn om geld uit te geven aan kwaliteiten welke zich direct vertalen in winst (voor hen). De rekening voor niet behaalde doelen (kwaliteit van buurten, samenleving, gezondheid, slagkracht naar de toekomst, ecologische kosten, volhoudbaarheid etc..etc..) ligt dan in de toekomst en bij burgers. De manier om dit aan te pakken is mijn inziens niet een nieuwe norm in de vorm van 'ambitie' - die kennen we al in de vorm van monster-normen zoals BREAAM en andere '10 normen in-een' modellen waarbij het alsnog draait om 'selectief scoren' in plaats van de beoogde ambitie. De route naar een meer volhoudbare toekomst is niet een 'norm' maar het -werkelijk- belasten van onwenselijke uitkomst vanuit een sturende overheid. De score-cultuur vertalen naar een afreken-cultuur.. dan is een norm halen nog steeds de ondergrens maar wordt 'meer doen' daadwerkelijk beloond, in plaats van een 'onnodige investering'

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up