Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

timer5 min
Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

Het werd nog knap spannend in 1995; zou het na herhaald uitstel alsnog lukken om inderdaad nog voor het eind van het jaar de nieuwe regelgeving te publiceren? Het werd uiteindelijk 15 december, mooi voor de kerst. Wat was er aan deze EnergiePrestatie-Normering (EPN) zo bijzonder en waardoor kon deze uitgroeien tot een groot succes?

Foto: WestCord Hotels ontwikkelde met SeARCH het circulaire en energieneutrale hotel Jakarta in Amsterdam

Vanaf 1975 waren de eisen voor isolatie van gevels, ramen, vloeren en daken bij nieuwbouw van woningen en utiliteitsgebouwen (on)regelmatig verhoogd. Verdere aanscherping stuitte op praktische bezwaren; bezwaren die overigens per bouwproject verschilden. Tegelijkertijd waren steeds meer energie-innovaties rijp voor brede toepassing. Veel betere TL-verlichting, HR-glas, warmteterugwinning uit ventilatielucht, zonneboilers voor warmtapwater. De grote vernieuwing die in 1995 werd doorgevoerd was de introductie van prestatie-eisen voor het gebouwgebonden energiegebruik bij standaard bewonersgedrag. Prestatie-eisen waarbij alle energiebesparende maatregelen zoveel mogelijk gehonoreerd werden. Tegelijk werd de lat zo’n 15% hoger gelegd en bleven de oude isolatie-eisen als vangnet in het bouwbesluit gehandhaafd. Dit laatste is tot de dag van vandaag nog steeds het geval.

Level playing field voor innovaties

De aanscherping werd na enig verzet geaccepteerd. Enerzijds waren de meeste partijen daar wel rijp voor, anderzijds doordat de nieuwe regeling veel meer vrijheden gaf aan alle partijen. Wilde je extreem isoleren? Prima. Liever meer techniek, bijvoorbeeld een warmtepomp en warmteterugwinning, ook goed. Of veel meer gebruik van de zon, passief, actief met een zonneboiler of pv, alles telde mee. En technieken die (nog) niet waren opgenomen in de berekeningsmethode maakten een kans via de mogelijkheid van een gelijkwaardigheidsverklaring.

De energiebesparingsnormering EPN was best complex, vergeleken met de oude situatie. Er kwam een bepalingsmethode om de energieprestatie, uitgedrukt als een dimensieloos getal te kunnen bepalen. De NEN 2916 voor utiliteitsbouw en NEN 5128 voor woningbouw. En in het bouwbesluit stond de eis waaraan het gebouw moest voldoen. Deze eis varieerde naar gebouwfunctie, onderwijs, kantoor, wonen etc. Om één eis te kunnen hanteren voor alle woongebouwen, van villa tot galerijflat, moesten bovendien correctiefactoren worden berekend. Ten tijde van de introductie verschenen een inleidende brochure, leidraden voor woningen en utiliteitsgebouwen, variantenboeken en voorbeeldbrochures. Maar het lukte en na enige jaren kon bij de aanscherping van de eisen eenvoudig worden volstaan met nieuwe getallen in het bouwbesluit. In de loop der jaren werd de bepalingsmethode steeds licht aangepast aan de actuele ontwikkelingen, bijvoorbeeld vanwege nieuwe technieken als led- verlichting en steeds betere beglazing. Op deze wijze werden continuïteit en actualiteit gecombineerd en het draagvlak voor de normering vergroot.

Effectief instrument

In 2008 sloten de twee ministers van VROM het Lenteakkoord met vertegenwoordigers van de verenigingen NEPROM, Bouwend Nederland en NVB. Hierin afspraken zij af het gestandaardiseerd energiegebruik in 2011 met 25% en in 2015 met 50% te verlagen ten opzichte van de waarde in 2007. Een unicum in de energiegeschiedenis. Deze stip op de horizon was zowel in de woningbouw als de utiliteitsbouw een helder signaal voor tal van partijen die met innovaties bezig waren, maar ook voor fabrikanten van ‘oude’ technieken het teken dat zij verdere verbeteringen moesten initiëren. In 2011 evalueerde het PBL in opdracht van het ministerie BZK het energiebeleid van het ministerie. De rapportage droeg de veelzeggende titel: ‘Energiebesparen gaat niet vanzelf’. In de evaluatie komt de EPN als het enige effectieve instrument van het ministerie naar voren.

Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

Europees werd het kunststukje van het Lenteakkoord ook ontdekt. In de EPBD werd het idee van Nearly zero energy buildings gelanceerd; vanaf 2020 zou alle nieuwbouw vrijwel energieneutraal moeten zijn. Hoe snel de ontwikkelingen in de praktijk verliepen bleek bij het vergelijken van de Top 15 energiezuinige scholen van 2014 en 2016. In 2016 bleken de beste 5 scholen zelfs energieleverend te zijn. Zie mijn blog van 24 juni 2016 hierover.

Doorontwikkeling

Naast waardering was er ook kritiek op het stelsel. Zo bleek de methode een zeer matige voorspeller van het werkelijke energiegebruik en al helemaal niet op individueel niveau. De reactie dat de methode daarvoor ook niet bedoeld was, bleek in de praktijk op steeds meer verzet te stuiten. Lees hierover mijn blog uit 2016 De EPN wordt 21: tijd om volwassen te worden!

Er werd in het tweede decennium in toenemende mate gebouwd op complexe, hoogstedelijke situaties. Hier was het lastig om aan eisen te voldoen die hun oorsprong vinden in het bouwen van eengezinswoningen in het weiland. Daarnaast bleef de energie-inhoud van de toe te passen materialen buiten beschouwing, terwijl deze door de aangescherpte energiegebruikseisen een steeds grote aandeel vormt in de klimaatbelasting.

Het invullen van deze drie ontwikkelpunten: het ontbreken van garanties, het meewegen van het materiaal gebruik en specifieke aandacht voor hoogstedelijke locaties, is bij het invullen van de Europese richtlijnen vanuit de EPBD helaas niet opgepakt. Wel werd de Trias Energetica uit 1979 van stal gehaald om het plaatsen van schotten tussen energievraag, duurzame opwekking en fossiel gebruik te rechtvaardigen. Een mantra uitgewerkt als dogma, het is de vraag wat dit gaat opleveren voor energie-innovaties.  Aardgasvrije nieuwbouw bleek bij de gebruikelijke kosteneffectstudies zo kostbaar dat er vrijwel geen financiële ruimte resteerde voor energiebesparende voorzieningen. De nullijn blijft anno 2020 nog even buiten het zicht van het peloton.  

MPG+

Mede dankzij de Transitieagenda voor de circulaire bouweconomie, zie mijn blog van 31 juli 2017, dringt het besef door dat  de CO2-uitstoot door de productie van bouwmaterialen en transport een factor van belang vormt. Niet voor niets heeft het ministerie van BZK aangekondigd de MPG-eis van 1,0 naar 0,8 te brengen vanaf 1 januari 2021 en daarna verder te verlagen, naar 0,5. In een volgende blog wil ik belichten hoe de split incentive tussen EPG en MPG kan worden overbrugd en de resulterende MPG+ kan worden gebruikt voor een aanscherping van de eisen richting een werkelijk CO2 neutrale gebouwde omgeving. Hotel Jakarta te Amsterdam, zie de foto boven deze blog, biedt hiervan al een mooi voorbeeld.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c244 c260 c266
Building Holland Digital: ‘Bouwsector, laat je niet meer verrassen’

Building Holland Digital: ‘Bouwsector, ...

Vandaag om 11:31 uur

De derde en laatste dag van Building Holland Digital zit erop. Bezoekers werden meegenomen in ontwikkelingen die ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c265 c268
Building Holland Digital: 'Duurzaamheid gaat om leven geven'

Building Holland Digital: 'Duurzaamheid gaat ...

28 okt om 18:30 uur
timer 8 min

We moeten keihard aan de slag, zo beaamt elke spreker tijdens de tweede dag van Building Holland Digital. “Steek ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Building Holland Digital: pleidooi voor UOB en OBT

Building Holland Digital: pleidooi voor UOB ...

27 okt om 13:05 uur
timer 6 min

“Doe mee, open de UOB.” Dat was de hartenkreet van Doekle Terpstra, die dinsdagochtend het startsein ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Ontdek het programma van Building Holland Digital

Ontdek het programma van Building Holland Digital

23 okt om 06:00 uur

Op 27, 28 en 29 oktober aanstaande is het tijd voor kennisdeling tijdens Building Holland Digital, met topsprekers ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Cirkelstad: op weg naar het nieuwe normaal

Cirkelstad: op weg naar het nieuwe normaal

22 okt om 09:00 uur
timer 7 min

Deventer is sinds begin oktober de nieuwste loot aan de stam van Cirkelstad. Wat kan deze coöperatie volgens ...

Lees verder »

c21 c54 c244
Waardebehoud of waardecreatie voor circulair bouwen?

Waardebehoud of waardecreatie voor circulair ...

14 okt om 16:30 uur
timer 4 min

Hans Korbee: Beschermen van bestaande waarde is door CB23 in haar leidraad Meten van circulariteit als een van de drie doelen ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Eerste sprekers bekend voor Building Holland Digital eind oktober

Eerste sprekers bekend voor Building Holland ...

12 okt om 07:00 uur
timer 1 min

Op 27, 28 en 29 oktober 2020 stond Building Holland gepland, maar dit fysieke event is vanwege covid-19 verplaatst ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c265
Inspiratiepaviljoen Zwolle bestaat voor 90% uit gerecycled materiaal

Inspiratiepaviljoen Zwolle bestaat voor 90% ...

9 okt om 11:00 uur
timer 5 min

Een nieuw gebouw dat voor 90% uit eerder gebruikt materiaal bestaat. Voor zover bekend zijn er weinig panden in ...

Lees verder »

c21 c225 c244
De parel van het Vondelpark

De parel van het Vondelpark

7 okt om 15:00 uur
timer 5 min

Het circulaire gedachtegoed duikt de laatste jaren vaak op in project en ambitie, maar een integraal circulair ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Cirkelstad Deventer maakt een vuist

Cirkelstad Deventer maakt een vuist

7 okt om 13:01 uur
timer 2 min

Ook Deventer kent nu een platform dat de circulariteit in de stad een impuls gaat geven. Voor een brede waaier ...

Lees verder »

c21 c153 c225 c244
Verbetering LCA-berekening nodig voor transitie naar circulaire economie

Verbetering LCA-berekening nodig voor transitie ...

6 okt om 15:00 uur
timer 6 min

Bij duurzaam en circulair bouwen spelen de milieukosten van bouwmaterialen een cruciale rol. De berekening van ...

Lees verder »

c21 c185 c225 c244
Stook versus houtbouw

Stook versus houtbouw

5 okt om 16:00 uur
timer 6 min

In juni kwam het dringende advies van de Sociaal Economische Raad (SER) om de 11,4 miljard euro subsidie voor ...

Lees verder »

Reacties

Leuk en terecht Hans, dat je aandacht geeft aan het verdwijnen van de Energieprestatienorm. Ik heb destijds, bij de introductie, moeite moeten doen om de begrippen Energieprestatienorm, Energieprestatiecoëfficiënt en Energieprestatie-eis onder de knie krijgen. Maar ik geloof dat ik het ben gaan snappen. 25 jaar later komt de kennis nog steeds van pas. Ik analyseer – in Energiehuis Helmond – regelmatig met particuliere opdrachtgevers de berekeningen. Dat levert hen veel inzicht op, bruikbaar om scherp te zijn in besprekingen met architect of ontwikkelaar. Ontegenzeggelijk is het opnemen van een eis aan de Energieprestatie in het Bouwbesluit (1995) en de periodieke aanscherpingen daarna een groot effect gehad. Nieuwbouw anno 2020 is véél energiezuiniger dan in 1995. Dat staat los van de opvattingen over de methode, de kwaliteit van de berekeningen, de toetsing, de handhaving. Innovatie of productverbetering: wat hebben we nodig? Interessant is de vraag of de invoering van de Energieprestatie-eis in het Bouwbesluit innovatie heeft bevorderd. Innovatie die nodig is om de volgende stappen te maken: energieneutraal, circulair. De invoering van de Energieprestatie-eis heeft zeker geleid tot productverbetering. Traditionele bouw – zeker in de woningbouw – bleef mogelijk. De verwachtingen in 1995 waren anders. Er zou anders gebouwd gaan worden. Ontwerpers en ontwikkelaars zouden de voordelen van passieve- én actieve zonne-energie gaan benutten. Woningen zouden massaal op zuid worden georiënteerd met veel glas op zuid en een gesloten noordgevel. Woningen zouden worden voorzien van zonneboilers en zonnepanelen (gratis en schone energie). Ook de stedenbouw zou hierop anticiperen. Dogma voor de eerste lichting VINEX wijken: 70% van de woningen op zuid oriënteren. Het is anders gelopen. Afgezien van een bredere spouw voor meer isolatie er in verschijningsvorm niet zoveel veranderd. Hoe dat komt? De markt deed zijn werking: producenten en toeleveranciers kwamen met betere producten. Glasfabrikanten kwamen met HR-glas en later de HR en HR varianten. De CV branche ging sleutelen aan de rendementen van de vertrouwde gasketel. We zaken de HR 107 ketel, met later ook sterke verbetering van het rendement op warmtapwater. De ventilatiebranche kwam in beweging. Ventilatieverlies was een grote energiepost. Zij introduceerden warmteterugwinning op ventilatielucht voor gebalanceerde ventilatie. En, als alternatief, vraag gestuurde ventilatie, met daarbij de winddrukgeregelde ventilatieroosters. Ook verscheen de warmteterugwinning op douchewater. De bouw kon blijven bouwen zoals ze altijd deden. Met sterke verbetering van de Energieprestatie. Krijgen vernieuwende benaderingen – conceptueel-, industrieel bouwen, Slim bouwen juist hierdoor moeilijk voet aan de grond. En: gaan we met de MPG en Circulair Bouwen hetzelfde mechanisme krijgen? Wel betere producten, maar niet de stap die echt nodig is? Hans, ik ben benieuwd naar jouw blog over split incentive tussen EPG en MPG! Groet, Kees Bakker Energy Stories | Energiehuis Helmond | Energieloket Zuidoost-Brabant

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up