Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

timer5 min
Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

Het werd nog knap spannend in 1995; zou het na herhaald uitstel alsnog lukken om inderdaad nog voor het eind van het jaar de nieuwe regelgeving te publiceren? Het werd uiteindelijk 15 december, mooi voor de kerst. Wat was er aan deze EnergiePrestatie-Normering (EPN) zo bijzonder en waardoor kon deze uitgroeien tot een groot succes?

Foto: WestCord Hotels ontwikkelde met SeARCH het circulaire en energieneutrale hotel Jakarta in Amsterdam

Vanaf 1975 waren de eisen voor isolatie van gevels, ramen, vloeren en daken bij nieuwbouw van woningen en utiliteitsgebouwen (on)regelmatig verhoogd. Verdere aanscherping stuitte op praktische bezwaren; bezwaren die overigens per bouwproject verschilden. Tegelijkertijd waren steeds meer energie-innovaties rijp voor brede toepassing. Veel betere TL-verlichting, HR-glas, warmteterugwinning uit ventilatielucht, zonneboilers voor warmtapwater. De grote vernieuwing die in 1995 werd doorgevoerd was de introductie van prestatie-eisen voor het gebouwgebonden energiegebruik bij standaard bewonersgedrag. Prestatie-eisen waarbij alle energiebesparende maatregelen zoveel mogelijk gehonoreerd werden. Tegelijk werd de lat zo’n 15% hoger gelegd en bleven de oude isolatie-eisen als vangnet in het bouwbesluit gehandhaafd. Dit laatste is tot de dag van vandaag nog steeds het geval.

Level playing field voor innovaties

De aanscherping werd na enig verzet geaccepteerd. Enerzijds waren de meeste partijen daar wel rijp voor, anderzijds doordat de nieuwe regeling veel meer vrijheden gaf aan alle partijen. Wilde je extreem isoleren? Prima. Liever meer techniek, bijvoorbeeld een warmtepomp en warmteterugwinning, ook goed. Of veel meer gebruik van de zon, passief, actief met een zonneboiler of pv, alles telde mee. En technieken die (nog) niet waren opgenomen in de berekeningsmethode maakten een kans via de mogelijkheid van een gelijkwaardigheidsverklaring.

De energiebesparingsnormering EPN was best complex, vergeleken met de oude situatie. Er kwam een bepalingsmethode om de energieprestatie, uitgedrukt als een dimensieloos getal te kunnen bepalen. De NEN 2916 voor utiliteitsbouw en NEN 5128 voor woningbouw. En in het bouwbesluit stond de eis waaraan het gebouw moest voldoen. Deze eis varieerde naar gebouwfunctie, onderwijs, kantoor, wonen etc. Om één eis te kunnen hanteren voor alle woongebouwen, van villa tot galerijflat, moesten bovendien correctiefactoren worden berekend. Ten tijde van de introductie verschenen een inleidende brochure, leidraden voor woningen en utiliteitsgebouwen, variantenboeken en voorbeeldbrochures. Maar het lukte en na enige jaren kon bij de aanscherping van de eisen eenvoudig worden volstaan met nieuwe getallen in het bouwbesluit. In de loop der jaren werd de bepalingsmethode steeds licht aangepast aan de actuele ontwikkelingen, bijvoorbeeld vanwege nieuwe technieken als led- verlichting en steeds betere beglazing. Op deze wijze werden continuïteit en actualiteit gecombineerd en het draagvlak voor de normering vergroot.

Effectief instrument

In 2008 sloten de twee ministers van VROM het Lenteakkoord met vertegenwoordigers van de verenigingen NEPROM, Bouwend Nederland en NVB. Hierin afspraken zij af het gestandaardiseerd energiegebruik in 2011 met 25% en in 2015 met 50% te verlagen ten opzichte van de waarde in 2007. Een unicum in de energiegeschiedenis. Deze stip op de horizon was zowel in de woningbouw als de utiliteitsbouw een helder signaal voor tal van partijen die met innovaties bezig waren, maar ook voor fabrikanten van ‘oude’ technieken het teken dat zij verdere verbeteringen moesten initiëren. In 2011 evalueerde het PBL in opdracht van het ministerie BZK het energiebeleid van het ministerie. De rapportage droeg de veelzeggende titel: ‘Energiebesparen gaat niet vanzelf’. In de evaluatie komt de EPN als het enige effectieve instrument van het ministerie naar voren.

Energieprestatienormering stopt na 25 succesvolle jaren

Europees werd het kunststukje van het Lenteakkoord ook ontdekt. In de EPBD werd het idee van Nearly zero energy buildings gelanceerd; vanaf 2020 zou alle nieuwbouw vrijwel energieneutraal moeten zijn. Hoe snel de ontwikkelingen in de praktijk verliepen bleek bij het vergelijken van de Top 15 energiezuinige scholen van 2014 en 2016. In 2016 bleken de beste 5 scholen zelfs energieleverend te zijn. Zie mijn blog van 24 juni 2016 hierover.

Doorontwikkeling

Naast waardering was er ook kritiek op het stelsel. Zo bleek de methode een zeer matige voorspeller van het werkelijke energiegebruik en al helemaal niet op individueel niveau. De reactie dat de methode daarvoor ook niet bedoeld was, bleek in de praktijk op steeds meer verzet te stuiten. Lees hierover mijn blog uit 2016 De EPN wordt 21: tijd om volwassen te worden!

Er werd in het tweede decennium in toenemende mate gebouwd op complexe, hoogstedelijke situaties. Hier was het lastig om aan eisen te voldoen die hun oorsprong vinden in het bouwen van eengezinswoningen in het weiland. Daarnaast bleef de energie-inhoud van de toe te passen materialen buiten beschouwing, terwijl deze door de aangescherpte energiegebruikseisen een steeds grote aandeel vormt in de klimaatbelasting.

Het invullen van deze drie ontwikkelpunten: het ontbreken van garanties, het meewegen van het materiaal gebruik en specifieke aandacht voor hoogstedelijke locaties, is bij het invullen van de Europese richtlijnen vanuit de EPBD helaas niet opgepakt. Wel werd de Trias Energetica uit 1979 van stal gehaald om het plaatsen van schotten tussen energievraag, duurzame opwekking en fossiel gebruik te rechtvaardigen. Een mantra uitgewerkt als dogma, het is de vraag wat dit gaat opleveren voor energie-innovaties.  Aardgasvrije nieuwbouw bleek bij de gebruikelijke kosteneffectstudies zo kostbaar dat er vrijwel geen financiële ruimte resteerde voor energiebesparende voorzieningen. De nullijn blijft anno 2020 nog even buiten het zicht van het peloton.  

MPG+

Mede dankzij de Transitieagenda voor de circulaire bouweconomie, zie mijn blog van 31 juli 2017, dringt het besef door dat  de CO2-uitstoot door de productie van bouwmaterialen en transport een factor van belang vormt. Niet voor niets heeft het ministerie van BZK aangekondigd de MPG-eis van 1,0 naar 0,8 te brengen vanaf 1 januari 2021 en daarna verder te verlagen, naar 0,5. In een volgende blog wil ik belichten hoe de split incentive tussen EPG en MPG kan worden overbrugd en de resulterende MPG+ kan worden gebruikt voor een aanscherping van de eisen richting een werkelijk CO2 neutrale gebouwde omgeving. Hotel Jakarta te Amsterdam, zie de foto boven deze blog, biedt hiervan al een mooi voorbeeld.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c244
Het sluiten van de verantwoordelijkheidscirkel

Het sluiten van de verantwoordelijkheidscirkel

22 jan om 08:00 uur

Wat nu als opdrachtnemer en opdrachtgever sámen vaststellen hoe een project het beste uitgevoerd kan worden, ...

Lees verder »

c21 c54 c243 c244 c245
Wij zijn de overheid

Wij zijn de overheid

21 jan om 17:00 uur
timer 2 min

Onno Dwars: Nu Rutte III demissionair is, maakt Nederland de balans op. Als bouw- en vastgoedsector werden wij de afgelopen ...

Lees verder »

c21 c135 c185 c225 c244
Cirkelstad Deventer trekt samen op met ambitieuze wethouder Walder

Cirkelstad Deventer trekt samen op met ambitieuze ...

21 jan om 10:01 uur
timer 6 min

Sinds afgelopen najaar is Cirkelstad Deventer actief in een gemeente die al heel wat duurzame stappen zette. Zo ...

Lees verder »

c21 c127 c225 c244 c245
Volledig remontabele houten huizen met vraaggestuurde ventilatie 

Volledig remontabele houten huizen met vraaggestuurde ...

21 jan om 07:00 uur
timer 3 min

Bouw•Novum ging drie jaar geleden aan de slag met woningen waarin de bewoner centraal staat. De uitkomst: ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Webinar Circulair Bouwen: toekomstgericht ontwerpen met optimaal waardebehoud

Webinar Circulair Bouwen: toekomstgericht ontwerpen ...

20 jan om 07:00 uur
timer 1 min

Circulair Bouwen laat zien hoe de bouw- en vastgoedsector tijdens het bouwen herbruikbaarheid van grondstoffen ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Nieuwe kansen en subsidies voor circulariteit

Nieuwe kansen en subsidies voor circulariteit

18 jan om 08:01 uur
timer 2 min

In 2021 stelt de overheid 114 miljoen euro subsidie beschikbaar voor het circulair herinrichten van je bedrijf. ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c249
Circulair aanbesteden: acht kansen op succes

Circulair aanbesteden: acht kansen op succes

14 jan om 10:01 uur
timer 3 min

Circulair aanbesteden is niet eenvoudig. Er zijn nog weinig regels voor een circulair speelveld, wat het uitvragen ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c280
Eerste circulaire sociale huurwoningen in Twente

Eerste circulaire sociale huurwoningen in Twente

12 jan om 16:01 uur
timer 3 min

In de Enschedese wijk Stroinkslanden kregen bewoners vorige week van Woningcorporatie De Woonplaats de sleutel ...

Lees verder »

c21 c225 c244 c280
De eerste circulaire stappen van woningcorporaties

De eerste circulaire stappen van woningcorporaties

11 jan om 07:01 uur
timer 4 min

Hoe kunnen woningcorporaties anno 2021 naast het thema energie ook de circulariteit oppakken? Veel aspecten uit ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c245
Vers van de pers: Duurzaam Gebouwd Jaarplanning 2021

Vers van de pers: Duurzaam Gebouwd Jaarplanning ...

8 jan om 17:00 uur

Benieuwd naar de thema’s die we in 2021 behandelen en welke events we organiseren? Onze jaarplanning voor ...

Lees verder »

c21 c225 c244
Architecten_Lab eerste partner Cirkelstad Deventer

Architecten_Lab eerste partner Cirkelstad Deventer

8 jan om 07:01 uur
timer 5 min

Het eind 2020 gestarte Cirkelstad Deventer heeft de eerste partner weten aan te trekken. In woord en gebaar schaarde ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c243 c244
Webinar gebouwschil: duurzaamheidsambities halen met een toekomstbestendige schil

Webinar gebouwschil: duurzaamheidsambities halen ...

8 jan om 07:00 uur
timer 1 min

Last call! Op 21 januari besteden we tijdens een webinar aandacht aan innovaites in de gevel en belichten we de ...

Lees verder »

Reacties

Leuk en terecht Hans, dat je aandacht geeft aan het verdwijnen van de Energieprestatienorm. Ik heb destijds, bij de introductie, moeite moeten doen om de begrippen Energieprestatienorm, Energieprestatiecoëfficiënt en Energieprestatie-eis onder de knie krijgen. Maar ik geloof dat ik het ben gaan snappen. 25 jaar later komt de kennis nog steeds van pas. Ik analyseer – in Energiehuis Helmond – regelmatig met particuliere opdrachtgevers de berekeningen. Dat levert hen veel inzicht op, bruikbaar om scherp te zijn in besprekingen met architect of ontwikkelaar. Ontegenzeggelijk is het opnemen van een eis aan de Energieprestatie in het Bouwbesluit (1995) en de periodieke aanscherpingen daarna een groot effect gehad. Nieuwbouw anno 2020 is véél energiezuiniger dan in 1995. Dat staat los van de opvattingen over de methode, de kwaliteit van de berekeningen, de toetsing, de handhaving. Innovatie of productverbetering: wat hebben we nodig? Interessant is de vraag of de invoering van de Energieprestatie-eis in het Bouwbesluit innovatie heeft bevorderd. Innovatie die nodig is om de volgende stappen te maken: energieneutraal, circulair. De invoering van de Energieprestatie-eis heeft zeker geleid tot productverbetering. Traditionele bouw – zeker in de woningbouw – bleef mogelijk. De verwachtingen in 1995 waren anders. Er zou anders gebouwd gaan worden. Ontwerpers en ontwikkelaars zouden de voordelen van passieve- én actieve zonne-energie gaan benutten. Woningen zouden massaal op zuid worden georiënteerd met veel glas op zuid en een gesloten noordgevel. Woningen zouden worden voorzien van zonneboilers en zonnepanelen (gratis en schone energie). Ook de stedenbouw zou hierop anticiperen. Dogma voor de eerste lichting VINEX wijken: 70% van de woningen op zuid oriënteren. Het is anders gelopen. Afgezien van een bredere spouw voor meer isolatie er in verschijningsvorm niet zoveel veranderd. Hoe dat komt? De markt deed zijn werking: producenten en toeleveranciers kwamen met betere producten. Glasfabrikanten kwamen met HR-glas en later de HR en HR varianten. De CV branche ging sleutelen aan de rendementen van de vertrouwde gasketel. We zaken de HR 107 ketel, met later ook sterke verbetering van het rendement op warmtapwater. De ventilatiebranche kwam in beweging. Ventilatieverlies was een grote energiepost. Zij introduceerden warmteterugwinning op ventilatielucht voor gebalanceerde ventilatie. En, als alternatief, vraag gestuurde ventilatie, met daarbij de winddrukgeregelde ventilatieroosters. Ook verscheen de warmteterugwinning op douchewater. De bouw kon blijven bouwen zoals ze altijd deden. Met sterke verbetering van de Energieprestatie. Krijgen vernieuwende benaderingen – conceptueel-, industrieel bouwen, Slim bouwen juist hierdoor moeilijk voet aan de grond. En: gaan we met de MPG en Circulair Bouwen hetzelfde mechanisme krijgen? Wel betere producten, maar niet de stap die echt nodig is? Hans, ik ben benieuwd naar jouw blog over split incentive tussen EPG en MPG! Groet, Kees Bakker Energy Stories | Energiehuis Helmond | Energieloket Zuidoost-Brabant

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up