100 Months to Change: In gesprek met Martine de Vaan

timer7 min

Op 1 september 2021 startte een collectief met klimaatpioniers aan een wereldwijd programma ‘100 Months to Change’. De Nederlandse vertegenwoordiging bestaat uit een ‘dream team’, waar Yvette Watson deel van uitmaakt. Zij daagde Martine de Vaan, Innovatiemanager van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) uit en vroeg hoe zij aankijkt tegen de ontwikkeling die het RVB moet doormaken om de doelen te halen. Martine nam het stokje over en nu is het haar beurt om aan de tand gevoeld te worden: waarom moeten we drastisch veranderen, hoe gaat zij daar aan bijdragen en wie wil ze uitdagen?

Abonneer je op ons Youtube-kanaal:

We moeten het roer omgooien en binnen 100 maanden drastische veranderingen doorvoeren. Waarom is dat voor jou belangrijk?

De klimaatcrisis is nauwelijks te overdrijven, het is urgent, en de westerse wereld heeft een grote verantwoordelijkheid. Nederland heeft gelukkig gepleit voor hogere ambities voor Europa en ‘Fit for 55’ betekent dat we sneller de uitstoot van broeikasgassen moeten reduceren: in 2030 met 55% omlaag. En er komen ongetwijfeld nog vaker aanscherpingen. In het regeerakkoord is al een ambitie van 60% reductie opgenomen.

In de jaren negentig studeerde ik milieuhygiëne in Wageningen. Alle problemen waren toen al bekend en voorzien. Het is sneller gegaan dan we toen dachten – maar dan helaas de verkeerde kant op. Klimaatverandering, de stikstofproblemen, het verlies van biodiversiteit. Het is pijnlijk dat het niet gelukt is om eerder in te grijpen. Een geleidelijke overgang gaat niet meer, het moet drastisch anders, sneller, maar dan nu de góede kant op. Gelukkig zijn veel mensen hiervan overtuigd en is er veel meer massa nu.

Als we dingen slimmer willen doen, waar moeten we als bouw- en vastgoedsector dan morgen mee stoppen en waar moeten we mee starten? 

We moeten stoppen met optimaliseren van steeds 1 aspect van duurzaamheid en ook stoppen met te veel heil verwachten van technologie. Het ‘rebound effect’ ligt altijd op de loer, het effect dat nieuwe technologie minder bijdraagt aan verduurzaming dan op het eerste gezicht verwacht, vanwege een verandering van gedrag of een andere onbedoelde factor. Bijvoorbeeld dat we meer verlichting gaan gebruiken omdat ledlampen toch zuinig zijn, of dat studenten stoppen met fietsen omdat ze een OV-kaart hebben. Technologie kan zeker bijdragen aan verduurzaming, maar we moeten bedacht zijn op dit soort mechanismen.

Verder noemde Yvette al dat we tegelijkertijd moeten werken aan alle aspecten van duurzaamheid, de energietransitie, slim omgaan met materiaal, klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen en ook de sociale kant. Dat ben ik helemaal met haar eens. Het is de kunst van én-én. Dat is geen ambities stapelen, maar juist heel efficiënt werken. In één keer goed scheelt een hoop tijd en frustratie. Het zou helpen om een soort bijsluiter te maken bij investeringsbeslissingen bij renovatie en nieuwbouw en van het beoogd gebruik. Dat je de bijeffecten tastbaar maakt en ruimtelijk visualiseert: hoeveel grondstoffen, windmolens, hectares zonnepanelen, infrastructuur en verkeersbewegingen zijn nodig?

Verder moeten we elkaar veel meer helpen door te vertellen hoe energiezuinige of energieneutrale panden in de praktijk daadwerkelijk functioneren. Het was echt lastig om informatie boven tafel te krijgen over de daadwerkelijke prestaties van voorbeeldkantoren, in de samenwerking aan het programma Kantoor vol Energie een paar jaar geleden. Mede vanwege contractuele afspraken is de transparantie niet altijd groot. Terwijl we juist zo veel daarvan zouden kunnen leren. En nu zie je eigenlijk nog steeds dat termen zoals energieneutraliteit slordig worden gebruikt. Als niet duidelijk is of je bijvoorbeeld de energie voor gebruikersapparatuur meeneemt, dan weet je dus zelf niet eens welk doel je nastreeft. Daadwerkelijke energieprestatie in de gebruiksfase, dat zie ik sowieso als een hele belangrijke om op te sturen.

Hoe zie jij de rol van innovatie bij versnelling? Hoe gaat jouw organisatie stappen zetten?

Het Rijksvastgoedbedrijf zet in op innovatie vanuit de overtuiging dat het noodzakelijk is om ons werk te kunnen blijven doen. We werken aan de vijf innovatie opgaven uit onze InnovatieAgenda: productieve werkomgeving, verduurzaming, digitale transformatie, samenwerken met de markt en gebiedssamenwerking.  

We hebben een grote, uiteenlopende vastgoedportefeuille, en iedere portefeuille kent een eigen aanpak. Samenwerking is in alle gevallen noodzaak, de opgaven zijn simpelweg te groot voor slechts enkele spelers en het gaat om systeemverandering. Ook in het denken over de toekomst van werk moeten we naar het hele systeem kijken. Oftewel: samenwerking gaat op verschillende manieren.

Een mooi voorbeeld vind ik de biobased binnenwanden. Dat lijkt klein, maar het totale volume voor de portefeuille is groot. Collega’s deden samen met gebruikers een pilot en maakten afspraken over de aanpak, omdat je bij nieuwe materialen niet weet of de geluiddichtheid voldoende is. Er wordt veel afgegeven op pilots, one offs, maar een pilot die is uitgevoerd door de eigen organisatie en in de eigen portefeuille, met de opdrachtgevers samen, maakt opschaling daarna makkelijker. De slag die we moeten maken is die van opschaling, maar pilots zijn nog steeds belangrijk.

We werken samen met de Bouwcampus aan de toepassing van hout in de hoogbouw. De aanpak hier is een goed voorbeeld van begin af aan innoveren vanuit de gedachte dat je wil opschalen. Het aandeel van hout in constructies is nu nog minimaal, terwijl het een oeroud bouwproduct is en gewoon groeit in de bossen van Europa. Het neemt CO2 op, is goed te prefabriceren en licht van gewicht. Het RVB is ook partner in de City Deal Circulair en Conceptueel bouwen.

En zo zijn er meer voorbeelden. EnergieRijk Den Haag is een voorbeeld van gebiedssamenwerking, in dit geval gebiedsgericht werken aan de energietransitie. Voor de portefeuille van de overheden in Den Haag zetten we in op klimaatneutraal in 2040. Soms pakken we de rol van launching customer. Actueel is de emissiearme bouwplaats, bijvoorbeeld door inzet van elektrisch bouwmaterieel maar ook door trainingen en zuinig gebruik van het materieel. En ik ga de uitdaging van Yvette aan en met collega’s een pand uitzoeken om onderzoek te doen naar Earth Wind & Fire concept.

De lessen die we leren moeten landen in de hele portefeuille, zo werken collega’s nu aan de Routekaart 2.0, waarin de vier duurzaamheidsthema’s een plek krijgen.

De R van Refuse

Wat mij de laatste tijd bezighoudt is de relatie tussen kantoren, mobiliteit en woningen. Op deze onderwerpen lopen aparte programma’s, maar we weten ook dat je dit niet los kan zien. Sterker nog, verduurzaming hangt samen met mobiliteit, en zelfs hoe onze gebruikers hun kantoorwerk gaan organiseren. Waarbij het nog de vraag is of vaker thuis werken per definitie duurzamer is, iets wat wel vaak wordt aangenomen.

Een interessante gedachte in dat kader is gebouwen delen. De pieken in de kantoren worden echt een groot vraagstuk. Ook als je maximaal flexibel wil zijn als individu, kom je er bijna niet onderuit, om op dinsdag en donderdag naar kantoor te komen vanwege al langer ingesleten patronen, woensdag en vrijdag vrij of thuiswerken. Probeer maar eens een vaste vrije dag op dinsdag, daar maak je geen vrienden mee. Als die pieken verder versterkt worden, dan staan gebouwen een groot deel van de tijd leeg. De eerste R is de R van Refuse, zorgen dat je het gebouw niet nodig hebt, en dat kan via spreiding van kantoorgebruik over de week. Dit klinkt als een uitdaging, vind je niet?

Wie wil jij uitdagen om te veranderen of versnellen en op welke manier?

Dat is Hugo Houppermans, de directeur van Anders Reizen. Hugo is pionier op het vlak van anders reizen, maar ook anders werken. Wat we moeten voorkomen is dat thuiswerken leidt tot een behoefte aan grotere woningen en dezelfde hoeveelheid reiskilometers omdat werknemers verder van het werk gaan wonen. De hoeveelheid woonoppervlak per persoon is de afgelopen decennia steeds maar gestegen. Kantoren delen kan hier een bijdrage leveren om dit te voorkomen, door mogelijk te maken dat werknemers 1 of 2 dagen in hun woonplaats naar een ‘bevriend’ kantoor gaan om te werken. Dat klinkt makkelijker dan het is. Ik weet dat Hugo daar al wel mee bezig is, maar ik wil hem uitdagen om het delen van kantoren écht voor elkaar te krijgen.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c135 c185 c225 c260
‘Haal de optimale eigenschappen en potentie van hout boven’

‘Haal de optimale eigenschappen en potentie ...

Vandaag om 10:01 uur
timer 8 min

De aandacht voor bouwen met hout zit in een stroomversnelling. Er zijn voordelen ten opzichte van traditioneel ...

Lees verder »

c21 c225 c243
Hoe ga je om met de stijgende energiekosten?

Hoe ga je om met de stijgende energiekosten?

Gisteren om 13:01 uur
timer 4 min

De energieprijzen zijn in een jaar tijd vijf keer zo hoog geworden. Niemand weet wat de toekomst brengt, maar ...

Lees verder »

c21 c120 c185 c225 c265
Deze tool maakt circulair onderhoud en CO2-impact meetbaar

Deze tool maakt circulair onderhoud en CO2-impact ...

8 aug om 15:01 uur
timer 2 min

OnderhoudNL Totaal heeft samen met W/E-adviseurs een indicator ontwikkeld waarmee de markt de onderhoudsaanpak ...

Lees verder »

c21 c120 c225 c280
Renovatie en communicatie: ‘Een tevreden bewoner is goud’

Renovatie en communicatie: ‘Een tevreden ...

8 aug om 11:01 uur
timer 4 min

In Zwolle zijn twee galerijflats met in totaal 280 appartementen toe aan een grootschalige opknapbeurt. Deze renovatie ...

Lees verder »

c21 c185 c190 c225
MIMO: beton verduurzamen en nog geld overhouden ook

MIMO: beton verduurzamen en nog geld overhouden ...

5 aug om 10:01 uur
timer 5 min

Begin juni lanceerde TNO het MIMO-concept voor een integrale aanpak van de transitie naar duurzaam beton. Het ...

Lees verder »

c21 c225 c237 c277 c295
Klimaatadaptatie biedt kansen aan gebiedsontwikkeling

Klimaatadaptatie biedt kansen aan gebiedsontwikkeling

4 aug om 13:01 uur
timer 1 min

De klimaatverandering vereist snelle acties én flexibel acteren. Dat is klimaatadaptief zijn, volgens Mattijs ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c265
Behalen Energielabel C makkelijker dan je denkt

Behalen Energielabel C makkelijker dan je denkt

4 aug om 10:01 uur
timer 3 min

In het kader van de Green Deal moeten gemeenten snel komen met energiebesparende maatregelen voor hun vastgoed. ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c261
Digitalisering energietransitie vraagt om één taal

Digitalisering energietransitie vraagt om één ...

3 aug om 13:01 uur
timer 3 min

Digitale technologie en data zijn essentieel voor de energietransitie. Maar de overheid en sectorpartijen hebben ...

Lees verder »

c21 c225
‘Personeel vinden is makkelijker dan ooit’

‘Personeel vinden is makkelijker dan ooit’

3 aug om 10:01 uur
timer 4 min

Het is helemaal niet lastig om in de bouw goed uitvoerend, technisch of administratief personeel te vinden, betoogt ...

Lees verder »

c21 c122 c225 c280 c293 c295
Hittegroep probeert hoofd koel te houden

Hittegroep probeert hoofd koel te houden

2 aug om 10:01 uur
timer 4 min

Vaak gaat het bij woningen nog over isoleren en verwarmen. En hoe daarbij op energielasten kan worden bespaard ...

Lees verder »

c21 c122 c187 c225
In het middengebied zegeviert de gezondheid

In het middengebied zegeviert de gezondheid

1 aug om 10:01 uur
timer 4 min

Hoe maken we van de binnenruimte een buitenruimte? Als het aan Jeroen Troost van Schöck ligt, is dat een ...

Lees verder »

c21 c225 c261
Wie maken er kans op de DigiDare Award?

Wie maken er kans op de DigiDare Award?

29 jul om 10:01 uur
timer 1 min

De video’s zijn binnen! Bekijk ook de jaarlijkse parade van inspirerende succesverhalen over digitale samenwerking ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up