100 Months to Change: In gesprek met Martine de Vaan

timer7 min

Op 1 september 2021 startte een collectief met klimaatpioniers aan een wereldwijd programma ‘100 Months to Change’. De Nederlandse vertegenwoordiging bestaat uit een ‘dream team’, waar Yvette Watson deel van uitmaakt. Zij daagde Martine de Vaan, Innovatiemanager van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) uit en vroeg hoe zij aankijkt tegen de ontwikkeling die het RVB moet doormaken om de doelen te halen. Martine nam het stokje over en nu is het haar beurt om aan de tand gevoeld te worden: waarom moeten we drastisch veranderen, hoe gaat zij daar aan bijdragen en wie wil ze uitdagen?

Abonneer je op ons Youtube-kanaal:

We moeten het roer omgooien en binnen 100 maanden drastische veranderingen doorvoeren. Waarom is dat voor jou belangrijk?

De klimaatcrisis is nauwelijks te overdrijven, het is urgent, en de westerse wereld heeft een grote verantwoordelijkheid. Nederland heeft gelukkig gepleit voor hogere ambities voor Europa en ‘Fit for 55’ betekent dat we sneller de uitstoot van broeikasgassen moeten reduceren: in 2030 met 55% omlaag. En er komen ongetwijfeld nog vaker aanscherpingen. In het regeerakkoord is al een ambitie van 60% reductie opgenomen.

In de jaren negentig studeerde ik milieuhygiëne in Wageningen. Alle problemen waren toen al bekend en voorzien. Het is sneller gegaan dan we toen dachten – maar dan helaas de verkeerde kant op. Klimaatverandering, de stikstofproblemen, het verlies van biodiversiteit. Het is pijnlijk dat het niet gelukt is om eerder in te grijpen. Een geleidelijke overgang gaat niet meer, het moet drastisch anders, sneller, maar dan nu de góede kant op. Gelukkig zijn veel mensen hiervan overtuigd en is er veel meer massa nu.

Als we dingen slimmer willen doen, waar moeten we als bouw- en vastgoedsector dan morgen mee stoppen en waar moeten we mee starten? 

We moeten stoppen met optimaliseren van steeds 1 aspect van duurzaamheid en ook stoppen met te veel heil verwachten van technologie. Het ‘rebound effect’ ligt altijd op de loer, het effect dat nieuwe technologie minder bijdraagt aan verduurzaming dan op het eerste gezicht verwacht, vanwege een verandering van gedrag of een andere onbedoelde factor. Bijvoorbeeld dat we meer verlichting gaan gebruiken omdat ledlampen toch zuinig zijn, of dat studenten stoppen met fietsen omdat ze een OV-kaart hebben. Technologie kan zeker bijdragen aan verduurzaming, maar we moeten bedacht zijn op dit soort mechanismen.

Verder noemde Yvette al dat we tegelijkertijd moeten werken aan alle aspecten van duurzaamheid, de energietransitie, slim omgaan met materiaal, klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen en ook de sociale kant. Dat ben ik helemaal met haar eens. Het is de kunst van én-én. Dat is geen ambities stapelen, maar juist heel efficiënt werken. In één keer goed scheelt een hoop tijd en frustratie. Het zou helpen om een soort bijsluiter te maken bij investeringsbeslissingen bij renovatie en nieuwbouw en van het beoogd gebruik. Dat je de bijeffecten tastbaar maakt en ruimtelijk visualiseert: hoeveel grondstoffen, windmolens, hectares zonnepanelen, infrastructuur en verkeersbewegingen zijn nodig?

Verder moeten we elkaar veel meer helpen door te vertellen hoe energiezuinige of energieneutrale panden in de praktijk daadwerkelijk functioneren. Het was echt lastig om informatie boven tafel te krijgen over de daadwerkelijke prestaties van voorbeeldkantoren, in de samenwerking aan het programma Kantoor vol Energie een paar jaar geleden. Mede vanwege contractuele afspraken is de transparantie niet altijd groot. Terwijl we juist zo veel daarvan zouden kunnen leren. En nu zie je eigenlijk nog steeds dat termen zoals energieneutraliteit slordig worden gebruikt. Als niet duidelijk is of je bijvoorbeeld de energie voor gebruikersapparatuur meeneemt, dan weet je dus zelf niet eens welk doel je nastreeft. Daadwerkelijke energieprestatie in de gebruiksfase, dat zie ik sowieso als een hele belangrijke om op te sturen.

Hoe zie jij de rol van innovatie bij versnelling? Hoe gaat jouw organisatie stappen zetten?

Het Rijksvastgoedbedrijf zet in op innovatie vanuit de overtuiging dat het noodzakelijk is om ons werk te kunnen blijven doen. We werken aan de vijf innovatie opgaven uit onze InnovatieAgenda: productieve werkomgeving, verduurzaming, digitale transformatie, samenwerken met de markt en gebiedssamenwerking.  

We hebben een grote, uiteenlopende vastgoedportefeuille, en iedere portefeuille kent een eigen aanpak. Samenwerking is in alle gevallen noodzaak, de opgaven zijn simpelweg te groot voor slechts enkele spelers en het gaat om systeemverandering. Ook in het denken over de toekomst van werk moeten we naar het hele systeem kijken. Oftewel: samenwerking gaat op verschillende manieren.

Een mooi voorbeeld vind ik de biobased binnenwanden. Dat lijkt klein, maar het totale volume voor de portefeuille is groot. Collega’s deden samen met gebruikers een pilot en maakten afspraken over de aanpak, omdat je bij nieuwe materialen niet weet of de geluiddichtheid voldoende is. Er wordt veel afgegeven op pilots, one offs, maar een pilot die is uitgevoerd door de eigen organisatie en in de eigen portefeuille, met de opdrachtgevers samen, maakt opschaling daarna makkelijker. De slag die we moeten maken is die van opschaling, maar pilots zijn nog steeds belangrijk.

We werken samen met de Bouwcampus aan de toepassing van hout in de hoogbouw. De aanpak hier is een goed voorbeeld van begin af aan innoveren vanuit de gedachte dat je wil opschalen. Het aandeel van hout in constructies is nu nog minimaal, terwijl het een oeroud bouwproduct is en gewoon groeit in de bossen van Europa. Het neemt CO2 op, is goed te prefabriceren en licht van gewicht. Het RVB is ook partner in de City Deal Circulair en Conceptueel bouwen.

En zo zijn er meer voorbeelden. EnergieRijk Den Haag is een voorbeeld van gebiedssamenwerking, in dit geval gebiedsgericht werken aan de energietransitie. Voor de portefeuille van de overheden in Den Haag zetten we in op klimaatneutraal in 2040. Soms pakken we de rol van launching customer. Actueel is de emissiearme bouwplaats, bijvoorbeeld door inzet van elektrisch bouwmaterieel maar ook door trainingen en zuinig gebruik van het materieel. En ik ga de uitdaging van Yvette aan en met collega’s een pand uitzoeken om onderzoek te doen naar Earth Wind & Fire concept.

De lessen die we leren moeten landen in de hele portefeuille, zo werken collega’s nu aan de Routekaart 2.0, waarin de vier duurzaamheidsthema’s een plek krijgen.

De R van Refuse

Wat mij de laatste tijd bezighoudt is de relatie tussen kantoren, mobiliteit en woningen. Op deze onderwerpen lopen aparte programma’s, maar we weten ook dat je dit niet los kan zien. Sterker nog, verduurzaming hangt samen met mobiliteit, en zelfs hoe onze gebruikers hun kantoorwerk gaan organiseren. Waarbij het nog de vraag is of vaker thuis werken per definitie duurzamer is, iets wat wel vaak wordt aangenomen.

Een interessante gedachte in dat kader is gebouwen delen. De pieken in de kantoren worden echt een groot vraagstuk. Ook als je maximaal flexibel wil zijn als individu, kom je er bijna niet onderuit, om op dinsdag en donderdag naar kantoor te komen vanwege al langer ingesleten patronen, woensdag en vrijdag vrij of thuiswerken. Probeer maar eens een vaste vrije dag op dinsdag, daar maak je geen vrienden mee. Als die pieken verder versterkt worden, dan staan gebouwen een groot deel van de tijd leeg. De eerste R is de R van Refuse, zorgen dat je het gebouw niet nodig hebt, en dat kan via spreiding van kantoorgebruik over de week. Dit klinkt als een uitdaging, vind je niet?

Wie wil jij uitdagen om te veranderen of versnellen en op welke manier?

Dat is Hugo Houppermans, de directeur van Anders Reizen. Hugo is pionier op het vlak van anders reizen, maar ook anders werken. Wat we moeten voorkomen is dat thuiswerken leidt tot een behoefte aan grotere woningen en dezelfde hoeveelheid reiskilometers omdat werknemers verder van het werk gaan wonen. De hoeveelheid woonoppervlak per persoon is de afgelopen decennia steeds maar gestegen. Kantoren delen kan hier een bijdrage leveren om dit te voorkomen, door mogelijk te maken dat werknemers 1 of 2 dagen in hun woonplaats naar een ‘bevriend’ kantoor gaan om te werken. Dat klinkt makkelijker dan het is. Ik weet dat Hugo daar al wel mee bezig is, maar ik wil hem uitdagen om het delen van kantoren écht voor elkaar te krijgen.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225
Krachtenbundeling woningcorporaties voor 1000 woningen

Krachtenbundeling woningcorporaties voor 1000 ...

In 2020 bundelden 13 woningcorporaties in Zuidoost-Brabant en 9 gemeenten uit het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) hun krachten. Dat deden ze voor een plan voor ...

Lees verder

c21 c184 c225 c243 c265
Plan en klimaatlabel noodzakelijk voor klimaatbestendige woningvoorraad

Plan en klimaatlabel noodzakelijk voor klimaatbestendige ...

Extreme wateroverlast, funderingsschade en hittestress zijn slechts enkele gevolgen van klimaatverandering. Er is op korte termijn actie nodig om de lasten eerlijk ...

Lees verder

c21 c40 c120 c162 c225
Renovatie zonder spijt, het kan!
mrt21

Renovatie zonder spijt, het kan!

Duurzaam Gebouwd organiseert een webinar waarin je leert hoe je kunt renoveren zonder spijt. Experts praten je bij over een toekomstbestendige renovatieaanpak en ...

Lees verder

c21 c225 c243
Verduurzaming VvE: eerst basis op orde

Verduurzaming VvE: eerst basis op orde

Uit onderzoek blijkt dat verduurzamingsplannen van eigenaren vaak in de ijskast belanden. Redenen zijn te hoge kosten, lastige interne besluitvorming en papieren ...

Lees verder

c21 c41 c225
Minder tijd kwijt met Duurzaamheidsparagraaf 2.0

Minder tijd kwijt met Duurzaamheidsparagraaf ...

Taxateurs zijn minder tijd kwijt met het vullen van de Duurzaamheidsparagraaf 2.0 (DuPa 2.0). KATE Innovations integreerde de DuPa Module van CFP Green Buildings ...

Lees verder

c21 c168 c225
Opleiding: van bouwkunde naar smart building

Opleiding: van bouwkunde naar smart building

Bij het ROC Horizon College in Hoorn kunnen MBO-studenten nu de opleiding Smart Building volgen. De opleiding moet een antwoord geven op de uitdagingen rondom de ...

Lees verder

c21 c225 c243 c265
Actuele kennis voor vakmensen dankzij Skills

Actuele kennis voor vakmensen dankzij Skills

Met Skills maken vakmensen zich alle kennis eigen die nodig is voor ontwerp, installatie of onderhoud van warmtepompsystemen. Alklima / Mitsubishi Electric biedt ...

Lees verder

c21 c41 c225
Programmalijn gericht op sociale impact

Programmalijn gericht op sociale impact

Dura Vermeer Bouw en Vastgoed breidt haar expertise uit met een programmalijn gericht op sociale impact. Steeds vaker wordt de ontwikkelende bouwer ‘mede ...

Lees verder

c21 c140 c225 c243 c265
Zeventiende editie Green Buildings Event: ‘Duurzaam in één dag’

Zeventiende editie Green Buildings Event: ‘Duurzaam ...

Op 11 april aanstaande is het tijd voor alweer de zeventiende editie van het Green Buildings Event, met als thema ‘Duurzaam in één dag’. ...

Lees verder

c21 c225
Kennisdeling over empatisch wonen 

Kennisdeling over empatisch wonen 

Dutch Empathic Environment Livingslabs (DEEL), een initiatief van Masi Mohammadi van TU Eindhoven, verspreidt kennis over empathisch wonen in een projectvideo en ...

Lees verder

c21 c40 c225
Haarlemmermeer zet in op duurzame bouw van Lincolnpark en Victoriapark-West

Haarlemmermeer zet in op duurzame bouw van Lincolnpark ...

De gemeente Haarlemmermeer zoekt bedrijven voor de bouw van honderden appartementen in Hoofddorp-Zuid. Bij Lincolnpark, waar de gemeente verder gaat dan de wettelijke ...

Lees verder

c21 c225
Milieuheffing en vrijstellingen daarop

Milieuheffing en vrijstellingen daarop

De nationale overheid kan grenzen stellen via wet- en regelgeving om ernstige milieuschade te beperken. Er zijn bepaalde handelingen mogelijk: preventief handelen, ...

Lees verder

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up